Hàng loạt sai phạm trong quản lý xây dựng xảy ra trong thời gian gần đây khiến nhiều người cho rằng cần phải “xét” lại đánh giá của UBND TP HCM khi địa phương này khẳng định “việc thí điểm mô hình thành lập thanh tra xây dựng quận - huyện - phường, xã đã thành công”.

Trước những sai phạm nghiêm trọng về các cao ốc xây vượt tầng tại trung tâm quận 1, TP HCM, UBND quận 1 đã kiểm điểm Chủ tịch UBND phường Bến Nghé, đồng thời làm việc với Chánh thanh tra xây dựng quận về trách nhiệm quản lý chung.
 
Tuy nhiên, theo nhận định một số chuyên gia, đây chỉ là biện pháp chữa cháy. Bởi, một khi đội ngũ cán bộ còn nhiều hạn chế, chế độ lương bổng còn bất cập…, đã khiến công tác quản lý trật tự, xây dựng đô thị vẫn chưa như mong đợi và tiềm tàng nhiều nguy cơ “bóng ma” tiêu cực, nhũng nhiễu và làm ngơ cho các cao ốc xây vượt chuẩn.

Thanh tra xây dựng quận 1 đang xử phạt người vi phạm trật tự đô thị. Ảnh: TNLinh.

Nhiều điểm nóng

Từ năm 2007 đến nay, không chỉ nổi lên vụ sai phạm của quận 1 mà nhiều điểm nóng về xây dựng trái phép vẫn xuất hiện và diễn biến phức tạp, nhất là các quận - huyện mới thành lập, ngoại thành thành phố như: Thủ Đức, Bình Tân, Bình Chánh, Hóc Môn… Đặc biệt, chỉ trong vòng ba năm (2004 - 2007), trên địa bàn phường Hiệp Bình Chánh, quận Thủ Đức đã xảy ra 1.018 vụ xây dựng trái phép. Kết quả kiểm tra năm 2007 của Thanh tra Sở Xây dựng cho thấy có dấu hiệu phân lô bán nền hộ lẻ tại một số dự án “trong khi công tác quản lý, xử lý vi phạm về xây dựng của chính quyền địa phương chậm, kém hiệu quả”.

Trong tổng số hơn 1.000 vụ vi phạm ở quận Thủ Đức, hầu hết công trình vi phạm thuộc dạng nhà ở đơn lẻ, không có giấy phép xây dựng nhưng UBND phường chỉ xử lý … nửa vời. Đến khi dư luận lên tiếng thì phường mới ra tay xử phạt nhưng tỷ lệ thu phạt thực tế chỉ đạt 68,1%. Mặc khác, do thiếu kiểm tra, ngăn chặn nên những công trình đã bị xử lý vi phạm vẫn được tiếp tục thi công và hoàn thành.

Tháng 12/2008, quận Thủ Đức cũng ra quyết định cách chức Phó chủ tịch UBND phường đối với ông Nguyễn Hồng Sơn  (nguyên Phó chủ tịch phụ trách quản lý đô thị UBND phường Hiệp Bình Chánh). Từ đó đến nay, UBND thành phố đã yêu cầu kiểm điểm khá nhiều đơn vị, cá nhân vi phạm trong lĩnh vực xây dựng, trong đó có vụ chủ đầu tư cao ốc Quốc Cường đã xây lấn không gian, vi phạm so với giấy phép lên đến gần 700 m2…

'Nâng chất' cả lãnh đạo và cán bộ

Theo ông Trần Trọng Tuấn, Chủ tịch UBND huyện Bình Chánh, là một trong những địa bàn có nhiều vi phạm trong hoạt động xây dựng, tình trạng xây nhà trái phép ở huyện này vẫn xảy ra là do chính quyền không thể ngăn chặn, kiểm tra kịp thời. Còn ông Nguyễn Tấn Tài, Phó chủ tịch UBND phường 6, quận 5, thẳng thắn: “Nếu lãnh đạo địa phương trong sạch, quản lý cấp dưới chặt chẽ, khó có “đường” cho cán bộ thanh tra xây dựng sai phạm vì quy trình kiểm tra một công trình xây dựng ở địa phương hiện nay không thể nói là hở”.

Thực tế sai phạm các tòa nhà xây vượt tầng cũng được chính lãnh đạo quận 1 thừa nhận là do “anh em lơ là trong vòng một tháng” nên mới xảy ra sự cố.

Vấn đề làm các quận, huyện khá đau đầu hiện nay chính là chất lượng của đội ngũ thanh tra xây dựng còn thấp. Theo quy định, thanh tra xây dựng cấp quận, cấp phường phải đảm bảo các điều kiện: có trình độ ĐH các chuyên ngành xây dựng, kiến trúc quy hoạch, luật, kinh tế hoặc đất đai; có chứng chỉ đào tạo pháp luật về xây dựng và nghiệp vụ thanh tra; có ít nhất hai năm công tác thanh tra chuyên ngành xây dựng… Tuy nhiên, tại TP HCM, số người đạt chuẩn chỉ chiếm 32,5%  (751/2.310 người ).

Theo ông Thái Bá Cần, Bí thư Quận ủy quận 1, ngay tại địa bàn điểm như quận 1, vấn đề chất lượng đội ngũ thanh tra xây dựng cấp phường vẫn còn nhiều điều phải bàn. “Trình độ một số cán bộ thanh tra xây dựng còn thấp. Vẫn có tình trạng tiêu cực như cán bộ phạt mà không lập biên bản, bỏ túi riêng; thu phí đậu ô-tô cũng bỏ túi riêng… Quận đã cho nghỉ việc khá nhiều trường hợp như vậy”, ông Cần trăn trở.