Kỳ trước: Giữ hay bỏ kỳ thi đại học?

Mỗi cách tuyển sinh có những điểm tốt  và những điểm bất cập. Nhưng có lẽ trong thời gian trước mắt việc tuyển sinh bằng phương pháp “ 3 chung” là phương pháp ưu việt nhất.

Chúng tôi không có điều kiện tham khảo việc tuyển sinh nhiều  nước trên thế giới, nhưng muốn giới thiệu về tuyển sinh đại học ở Mỹ. Mô hình tuyển sinh ở Mỹ cũng nên tham khảo để chúng ta cải cách việc tuyển sinh đại học.Mô hình này cũng đang được một số nước trong đó có Hàn Quốc học tập để áp dụng. Cũng là để thấy rằng việc tuyển sinh của chúng ta có quá nhiêu khê, quá tốn kém, loại bỏ nhân tài, tước bỏ quyền tự chủ của các trường đại học… như chỉ trích của một số bài báo hay không.

Tôi không hiểu sao một số bài báo lại khẳng định, ở Mỹ không có tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học và kỳ thi tuyển sinh vào đại học.

Việc thi tốt nghiệp trung học (high school ) tùy theo quy định của từng bang. Chúng tôi không rõ kỳ thi tốt nghiệp trung học ở Mỹ được tổ chức như thế nào, chỉ xin nêu 1 ví dụ như sau:  bằng tốt nghiệp trung học ở Bang  Iowa của Mỹ do Sở Giáo dục của Bang cấp và có chữ ký của Giám đốc Sở Giáo dục của Bang . Như vậy, không thể không có kỳ thi tốt ghiệp trung học được mà bằng tốt nghiệp được cấp chính quyền ký như vậy.

Việc tuyển sinh đại học ở Mỹ thì phức tạp và tốn kém hơn ở Việt Nam nhiều. Theo cuốn Study Ametica 2008 do Tổ chức Giáo dục quốc tế Mỹ tại Việt Nam ( IIE Việt Nam)  ấn hành và 1 số trang web của trường đại học Mỹ, 1 thí sinh muốn được tuyển vào đại học ở Mỹ phải gửi cho trường đại học mà mình xin học  các hồ sơ sau để được xét tuyển:

- Đơn đăng ký học vào trường đại học mà bạn xin học.

- Bằng tốt nghiệp trung học. 

- Học bạ trung học: diểm học tại trường trung học được tính trong việc xét tuyển vào trường đại học ( điểm GPA). Người ta còn quan tâm đến thứ hạng của thí sinh đạt được trong lớp trung học như ở trong top 5%, hay 10% của lớp.

Nếu bạn học trung học ở ngoài nước Mỹ thì trường có thể còn đánh giá quy đổi kết quả học trung học và chương trình trung học mà bạn theo học  tương đương với chương trình của Mỹ như thế nào. Nước Mỹ còn có cả 1 công ty chuyên làm việc quy đổi như vậy:  World Education Services, Inc; Web site: www.wes.org; mailing address: P.O. Box 11623, Chicago, IL 60611-0623; e-mail: midwest@wes.org

- Có điểm của các kỳ thi chuẩn SAT I, SAT II hoặc ACT.

- Bài luận viết theo đề tài yêu cầu của trường đại học mà thí sinh xin học hoặc bài viết về mục đích học tập , lý do mà bạn xin học vào trường đó.

- 2 thư giới thiệu của 2 người biết rõ về bạn và hỗ trợ về học tập cho bạn. Thông thường là thư giới thiệu của 2 giáo viên đã dạy bạn trong những năm học trung học. Nội dung thư giới thiệu nói về bạn theo hướng dẫn của trường đại học bạn xin học.

- Hồ sơ về thành tích của thí sinh trong học tập, văn nghệ, văn hóa, thể thao, các hoạt động từ thiện… gồm cả các giấy khen, các chứng chỉ, giải thưởng, các bằng cấp mà thí sinh đó đạt được. Ví dụ: giấy chứng nhận bạn được giải trong 1 kỳ thi hát, thi thời trang, thi bơi, tham gia dạy học cho trẻ em tàn tật …

Có bạn riêng mục này đã có cả 1 tập dày đến gang tay.

Bạn có thể khai cả quá trình bạn đã từng là bí thư chi đoàn, lớp trưởng, lớp phó, tổ trưởng, đội trưởng đội bóng chuyền …

- Hồ sơ về tài chính: chứng nhận của cơ quan có thẩm quyền về khả năng chi trả học phí của thí sinh như giấy nộp thuế, sổ tài khoản ngân hàng, sổ tiết kiệm, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận nộp thuế giá trị gia tăng... của gia đình hoặc cá nhân thí sinh.

- Hồ sơ về sức khỏe của thí sinh: các bệnh tật đã  hoặc đang mắc, giấy tiêm chủng các loại bệnh theo yêu cầu của Nhà Trường…

Nếu bạn muốn xin học bổng phải có đơn xin học bổng theo quy định của mỗi trường.

Có trường còn yêu cầu phỏng vấn trực tiếp thí sinh mà họ dự định tuyển kể cả thí sinh đó ở ngoài nước Mỹ.

Nếu bạn là thí sinh mà tiếng Anh không phải là ngôn ngữ chính, bạn còn phải nộp điểm thi tại các kỳ thi TOEF hoặc IELTS. Nếu chưa đạt yêu cầu về tiếng Anh, một số trường có thể nhận thí sinh học chương trình tiếng Anh tại trường. Khi đạt yêu cầu mới trở thành sinh viên chính thức.

Phí xét tuyển vào mỗi trường mà thí sinh đăng ký, tùy theo trường lấy phí xét tuyển khoảng từ 30 – 52 USD.

Xin lưu ý là nội dung hồ sơ tuyển sinh trên thường là áp dụng cho các trường đại học được công nhận của Mỹ. Theo trang web www.braintrack.com,  ở Mỹ có hơn 7000 trường đại học. Trang web này thống kê 4104 trường đại học được công nhận. Trong các trường ấy  không phải trường nào cũng yêu cầu đủ hồ sơ như trên. Mỗi trường có thể chọn yêu cầu này , bỏ yêu cầu khác. Các trường đại học ở Mỹ xét tuyển chọn thí sinh vào học trước mỗi học kỳ. 1 năm học ở Mỹ thường có 2 học kỳ chính là Học kỳ Mùa Thu thường bắt đầu trong tháng 8 và Học kỳ Mùa Xuân thường bắt đầu trong tháng 1.

Chúng tôi xin nói về kỳ thi chuẩn của Mỹ áp dụng cho việc tuyển sinh đại học đối với sinh viên Mỹ và cả cho sinh viên quốc tế vì kỳ thi này mục đích của nó cũng như kỳ thi “ 3 chung” của chúng ta.

Các trường đại học ở Mỹ không tự tổ chức các kỳ thi mà lấy kết quả của 1 trong 2 kỳ thi chuẩn ACT và SAT để tuyển sinh. 2 kỳ thi này không do Bộ Giáo dục của Mỹ hay Bộ giáo dục của 50 bang tổ chức mà do 2 công ty tư nhân tổ chức. Xin giới thiệu 2 kỳ thi trên như sau:

Kỳ thi ACT:

ACT là viết tắt của American College Testing là một tiêu chuẩn thử nghiệm cho chất lượng của trường trung học và tuyển sinh đại học ở Hoa Kỳ được sản xuất bởi ACT, Inc.

Nội dung kỳ thi ACT gồm:

Điểm tối đa trong 1 kỳ thi ACT là 36 điểm.

Điểm tính là điểm tròn, không có điểm thập phân, sau dấu phẩy. Ví dụ: không có 12,5 điểm, 9,7 điểm; mà chỉ có 12 điểm, 9 điểm…

- English (tiếng Anh)

Phần thi này chủ yếu kiểm tra năng lực chính tả, ngữ pháp, cách dùng từ, dùng cụm nghĩa một cách hợp lý, súc tích.

- Math (toán)

Phần này tập trung kiểm tra kỹ năng toán của thí sinh. Nhìn chung phần này tương đối dễ cho học sinh Việt Nam bởi hệ thống giáo dục ở Việt Nam nặng về toán hơn nhiều so với Mỹ.

-  Reading (đọc)

Phần này kiểm tra kỹ năng đọc của thí sinh. Kéo dài 35 phút, 40 câu hỏi, đến từ 4 đoạn đọc. Các đoạn đọc này phức tạp và khó hiểu hơn rất nhiều so với phần English. Nhiều thí sinh đã từng thi cả ACT và SAT cho biết, phần đọc này của ACT thì dễ hơn về độ khó câu hỏi, nhưng lại ít hơn về thời gian cho phép.

 - Science (khoa học)

Phần thi này dùng để đánh giá tư duy khoa học của thí sinh. Đa số câu hỏi đến từ những chủ đề khoa học khó mà ít thí sinh có cơ hội biết trước khi thi. Tuy nhiên, để có thể trả lời được câu hỏi phần này, thí sinh không cần có một kiến thức khoa học nào về các chủ đề "không ai biết được" đó, tất cả cái mà thí sinh cần là một tư duy khoa học tốt. Phần này dài 35 phút, 40 câu hỏi đến từ 7 đoạn văn bản khoa học.

- Writting (viết)

Đây là phần không bắt buộc, thí sinh được quyền chọn có thi hay không. Phần này diễn ra sau cùng, nó chỉ bổ sung vào báo cáo thêm một điểm số về phần viết. Phần lớn các trường không bắt buộc thí sinh phải thi phần này, trường hợp ngoại lệ là những trường chú trọng về Văn, báo chí...

Các kỳ thi ACT tổ chức 1 năm 6 lần vào các tháng 2,4,6,9,10,12.

Lệ phí học sinh Mỹ: 48 USD. Học sinh quốc tế: 74 USD

Kỳ thi SAT

SAT (Scholastic Assessment Test/ Scholastic Aptitude Test) là một trong những kỳ thi chuẩn hóa dùng để xét tuyển vào các trường Đại học của Mỹ. SAT được quản lý bởi tổ chức phi lợi nhận College Board của Hoa Kỳ, và được phát triển bởi tổ chức ETS - Educational Testing Service (Viện khảo thí giáo dục Hoa Kỳ).

Các học sinh muốn theo học đại học ở Mỹ phải chứng tỏ khả năng học tập của mình thông qua bài thi SAT.

Mục đích của SAT để đánh giá “khả năng suy luận, phân tích và giải quyết vấn đề” thông qua kỹ năng giải toán, đọc hiểu và viết.

SAT được tổ chức 7 lần trong 1 năm. SAT có 2 kỳ thi chính là SAT I (Reasoning Testing) và SAT II (SAT Subject Test).

SAT I là điều kiện bắt buộc khi xét vào học ở một số trường đại học ở Mỹ gồm 3 phần:

- Phần 1: Toán

Bao gồm 3 phần nhỏ:

1 phần 25 phút gồm khoảng 20 câu hỏi trắc nghiệm (A,B,C,D,E).

1 phần 25 phút gồm 8 câu hỏi trắc nghiệm (A,B,C,D,E), và 10 câu hỏi không có lựa chọn trả lời (thí sinh phải điền câu trả lời của mình trong một bảng trả lời dạng lưới).

1 phần 20 phút gồm khoảng 16 câu hỏi trắc nghiệm (A,B,C,D,E)

- Phần 2 : Đọc hiểu

Phần đọc hiểu của SAT gồm 3 phần nhỏ

2 phần 25 phút.

1 phần 20 phút.

Các câu hỏi trong phần đọc hiểu được chia làm 2 loại:

Các câu hỏi về từ vựng: là các câu hỏi điền vào chỗ trống. Mục đích của các câu hỏi này là kiểm tra vốn từ vựng của học sinh, đặc biệt tập trung vào những từ khó mang tính chuyên môn.

Các câu hỏi cho bài đọc: tập trung vào 2 kỹ năng chính là đọc lướt (skim) và đọc để tìm ý cụ thể trong bài (scan)

- Phần 3: Viết

Bao gồm các câu hỏi lựa chọn và một bài luận ngắn. Các câu hỏi lựa chọn bao gồm phát hiện lỗi sai trong câu, phát triển câu, phát triển đoạn kiểm tra học sinh về Ngữ pháp Tiếng Anh để từ đó đánh giá khả năng viết của học sinh. Phần viết luận kéo dài 25 phút trả lời một câu hỏi về nhận định của học sinh đối với một vấn đề bất kỳ. Phần luận giúp đánh giá sự hiểu biết của học sinh.

Kỳ thi SAT kéo dài trong vòng 3 giờ 45 phút. Phí dành cho mỗi đợt thi là 71 USD cho học sinh quốc tế và 45USD cho học sinh Hoa Kỳ. Sau khi kỳ thi SAT được giới thiệu vào năm 1901, tên của kỳ thi và cách chấm điểm cho kỳ thi đã được thay đổi một vài lần. Vào năm 2005, kỳ thi được đổi tên thành SAT Reasoning Test ( Kỳ thi SAT mang tính suy luận, với thang điểm từ 600 đến 2400).

SAT II không bắt buộc, chỉ dùng khi nộp đơn vào học ở các trường “top” có tính cạnh tranh cao khi xét tuyển đầu vào như : Havard, Princeton, Yale, Columbia, Brown, Stanford,… hoặc xin học bổng, tùy theo yêu cầu của từng trường. Thời gian làm bài trong từng môn là 60’. SAT II gồm những môn thi sau:

- Văn học

- Lịch sử nước Mỹ

- Lịch sử thế giới

- Toán cấp độ I

- Toán cấp độ II

- Sinh học

- Hóa học

- Vật Lý

- Tiếng Nhật

- Tiếng Pháp

- Tiếng Đức

- Tiếng Do Thái hiện đại

- Tiếng Ý

- Tiếng Hàn Quốc

- Tiếng La Tinh

- Tiếng Tây Ban Nha

Trường có thể yêu cầu thí sinh thi 1 - 3 môn trong những môn trên tùy theo ngành mà thí sinh thi vào trường.

Mỗi kết quả kỳ thi ACT hoặc SAT được gửi cho 4 trường ĐH, nếu gửi thêm thì mỗi trường phải chi phí thêm là 10 USD. Thí sinh có thể gửi bao nhiêu trường tùy ý. Dĩ nhiên là gửi hồ sơ xin tuyển chọn vào càng nhiều trường thì cơ hội đỗ càng cao, nhưng hồ sơ làm phải càng nhiều và chi phí thì càng lớn. Nếu thí sinh nhận được giấy của trường là thí sinh đã được tuyển chọn vào trường mà không đi học tại trường đó thì phải thông báo cho trường việc mình không đi học tại trường đó và gửi trả lại giấy tuyển sinh của trường.

Qua cách tuyển sinh vào trường ĐH, CĐ của Mỹ, ta thấy có những ưu điểm cơ bản:

Kỳ thi vào trường ĐH do các tổ chức tư nhân thực hiện. Các trường ĐH không tổ chức kỳ thi mà chỉ sử dụng kết quả thi ACT hoặc SAT để tuyển sinh.

Các  tổ chức thi gửi điểm thi của thí sinh cho các trường theo yêu cầu của thí sinh. Thí sinh gửi kết quả thi tới bao nhiêu trường cũng được.

Mỗi kết quả thi có giá trị tuyển sinh trong 5 năm.

Loại bỏ gần như hoàn toàn yếu tố may rủi:

 Thí sinh có thể thi nhiều lần trong 1 năm. ACT tổ chức 6 lần, SAT tổ chức 7 lần, tổng cộng có 13 lần thi trong 1 năm học. Thí sinh không sợ đề thi ra vào phần chưa học kỹ, không sợ vào ngày thi bị ốm hay có sự cố xảy ra. Thí sinh có thể tùy chọn thi ACT hay SAT cho phù hợp với việc học của mình.

Do tổ chức thi nhiều lần, ở nhiều địa điểm, nên thí sinh không phải tập trung đông vào 1 địa điểm gây xáo trộn cuộc sống, an ninh trật tự nơi tổ chức thi. Thí sinh có thể tùy chọn nơi thi phù hợp.

Việc xét tuyển sinh khá toàn diện, chính xác: điểm học tập ở trường trung học, điểm kỳ thi chuẩn, bài luận thể hiện tính cách của thí sinh, các hoạt động văn hóa, thể thao, từ thiện... Các hoạt động có tính cách lãnh đạo 1 nhóm, 1 lớp hoặc 1 tập thể nào đó… đều được xét đến.

Nếu thi nhiều lần thì có trường sử dụng kết quả thi từng môn tốt nhất trong các lần thi khác nhau của thí sinh để có lợi cho thí sinh.

Có trường sử dụng cả phỏng vấn thí sinh. Trên cơ sở phỏng vấn nếu người phỏng vấn đánh giá thí sinh rất tốt thì có thể lấy thí sinh đó đỗ vào trường ngay cả khi điểm thi của kỳ thi chuẩn của thí sinh đó không phải là cao so với thí sinh khác.

Việc lấy thí sinh đỗ vào trường rất uyển chuyển, công tâm.

Cách tuyển sinh này là khá phức tạp, đòi hỏi người làm công tác tuyển sinh phải có trình độ cao, thật sự công tâm. Trong hàng ngàn bài luận mà họ phát hiện ra những bài “ đạo văn” và gạch bỏ không thương tiếc tên thí sinh đó. Ngoài ra, kinh phí cho việc tuyển sinh này là rất tốn tiền cho các thí sinh.