Sau chiến tranh Lạnh, Nga rút khỏi Trung Đông để lại khoảng trống quyền lực ở khu vực này, tạo cơ hội cho Mỹ và phương Tây nhảy vào nắm vai trò chi phối toàn bộ khu vực. Nay, kịch bản năm xưa lại tái diễn với quyết định rút quân khỏi Iraq của Mỹ. Khoảng trống quyền lực ở Trung Đông đang dần được lấp đầy bởi các cường quốc kinh tế mới nổi – những quyền lực đang tái định hình nền chính trị toàn cầu.

Trung Đông luôn là tâm điểm của bàn cờ chính trị thế giới. Ảnh minh họa: Huffingtonpost.

“Tất cả những gì chúng ta thấy hiện nay là Mỹ đang mất dần khả năng định hình các sự kiện trong khu vực mặc cho họ vẫn là cường quốc quân sự số 1 thế giới. Dễ thấy những quyền lực khác chuyển hướng về Trung Đông để lấp đầy khoảng trống”, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Trung Đông và Arab của một trường ĐH ở Beirut cho biết.

“Trung Đông luôn là trung tâm của bàn cờ chính trị thế giới với nhiều quốc gia muốn được chia sẻ lợi ích tại khu vực này. Đặc biệt là các quốc gia đang nổi bởi họ thấy thời cơ đang đến và người khôn ngoan sẽ là người biết nắm bắt lấy nó”, Hayat Alvi, một giảng viên chuyên nghiên cứu về Trung Đông tại ĐH Chiến tranh Hải quân Mỹ nhấn mạnh.

Nếu trước đây Moscow và Bắc Kinh vẫn tỏ ra khá thờ ơ trong cuộc chiến tranh vùng Vịnh năm 1991 hay cuộc chiến Iraq năm 2003 và thậm chí chiến dịch Libya hồi năm ngoái thì nay cả hai đang bắt đầu đòi hỏi tiếng nói của họ phải có trọng lượng hơn đối với các sự kiện diễn ra trong khu vực.

Cụ thể, Nga và Trung Quốc “song kiếm hợp bích” bảo vệ Syria, tỏ rõ lập trường bằng mọi giá sẽ ngăn chặn “bất cứ sự thay đổi chế độ” nào bởi sự can thiệp quân sự nước ngoài tại quốc gia này.

Không chỉ tuyên bố suông, tháng trước, Nga bắt tay hành động thiết thực khi triển khai đội tàu hải quân cập cảng Tarsus, Syria dẫn đầu bởi tàu sân bay duy nhất của Nga, tàu Đô đốc Kuznetsov cùng một số lượng lớn tàu khu trục hộ tống và cả tàu ngầm.

Động thái này của Nga khiến phương Tây vô cùng quan ngại đến nỗi Moscow phải đánh tiếng trấn an họ rằng chuyến thăm của tàu Đô đốc Kuznetsov và các tàu chiến khác tại cảng Tartus không liên quan đến cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay tại Syria. Thực tế, nó đã được lên kế hoạch từ năm 2010 khi các sự kiện hiện tại chưa bùng phát với mục đích đơn thuần là “mang hai đất nước xích lại gần nhau hơn và tăng cường mối quan hệ hữu nghị”.

Giới chuyên gia phân tích nhấn mạnh việc Trung Quốc và Nga gia tăng ảnh hưởng tại Trung Đông là tất yếu gắn liền với chiến lược toàn cầu rộng lớn hơn của họ. Do đó, chế độ Assad hưởng lợi nhiều nhất khi nhận được che chở bởi hai trong những quốc gia quyền lực nhất thế giới.

Riêng Nga, việc ủng hộ chế độ Assad được xem là hành động chiến lược nhằm bảo vệ chỗ đứng và lợi ích cốt lõi của họ trong khu vực cũng như để ngăn chặn kịch bản Libya tái diễn, trở thành tiền lệ xấu.

Ngoài ra, với khả năng trở thành Tổng thống Nga nhiệm kỳ thứ 3 khá cao nếu không muốn nói là chắc chắn, Thủ tướng Vladimir Putin dường như muốn thông qua Syria để chứng tỏ cho phương Tây thấy rõ lập trường và quan điểm cứng rắn của ông.

Trong khi đó, cơn thèm khát năng lượng lại đẩy Trung Quốc nỗ lực can thiệp sâu hơn vào khu vực dù muốn hay không. Trung Đông là rốn dầu của thế giới và ai cũng biết con rồng châu Á phụ thuộc như thế nào vào nguồn năng lượng này để duy trì vị thế là nền kinh tế thứ 2 thế giới.

Ngoài ra, “con rồng châu Á” cũng bắt đầu chứng tỏ vai trò chi phối cục diện khu vực khi giới phân tích nhấn mạnh sự thành bại của các biện pháp trừng phạt Iran của Mỹ và phương Tây phụ thuộc nhiều vào sự hợp tác của Trung Quốc.

Bất chấp lệnh trừng phạt kinh tế mà phương Tây và Mỹ áp đặt đối với Iran trong nỗ lực chấm dứt chương trình hạt nhân của nước này, Trung Quốc vẫn âm thầm và lặng lẽ nhập khẩu dầu mỏ từ Cộng hòa Hồi giáo. Động thái này của Trung Quốc có nguy cơ làm phá sản kế hoạch của Mỹ và phương Tây.

Giới quan sát nhận định, Bắc Kinh đang có xu hướng lợi dụng Tehran như là công cụ hữu ích để kéo Mỹ ra khỏi Đông Nam Á.

Không muốn kém cạnh láng giềng, Ấn Độ cũng đang nỗ lực can thiệp vào khu vực nhằm khẳng định vai trò trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, những cường quốc nước ngoài muốn lấp đầy khoảng trống quyền lực ở Trung Đông sẽ phải cạnh tranh với những “tay chơi” khu vực như Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi và cả Iran, dù quốc gia này đang nằm trong họng kìm của Mỹ và phương Tây.

So với Nga, Trung Quốc hay Ấn Độ,  tham vọng nắm quyền chi phối Trung Đông của Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi và Iran không hề kém cạnh và với lợi thế “sân nhà”, họ có những cơ hội mà các quốc gia khác không có.

"Mọi thứ đang trở nên khó kiểm soát và khó dự đoán hơn khi Trung Đông ngày càng lún sâu vào bất ổn chính trị - xã hội bởi cách mạng mùa xuân Arab. Những diễn biến phức tạp của tình hình chính trị trong khu vực đang lôi kéo sự chú ý của các cường quốc nước ngoài hơn bao giờ hết”, Giáo sư chính trị Trung Đông Asher Susser thuộc ĐH Tel Aviv nhận xét.
>> Mỹ đang kéo Nga, Trung vào chiến tranh thế giới thứ 3?