TS Thang Văn Phúc: Tự chủ ĐH là chuyện từ năm 2000

(Diễn đàn trí thức) - Vì sao suốt 18 năm qua vẫn chưa thể kiên quyết trao tự chủ cho các trường Đại học?

Xung quanh câu chuyện về trao cơ chế tự chủ cho các trường Đại học tại Việt Nam, TS. Thang Văn Phúc - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, hiện nay, các trường Đại học ở Việt Nam chưa thực sự tự chủ dù cơ chế này đã được hình thành từ những năm 2000, đến năm 2013 ra đời Luật Giáo dục Đại học và giờ đã 5 năm từ khi thực hiện Luật.

TS Thang Van Phuc: Tu chu DH la chuyen tu nam 2000
TS. Thang Văn Phúc - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ.

Tự chủ ĐH thực hiện theo cơ chế tự chịu trách nhiệm tức là tránh sự can thiệp sâu của các Bộ, ngành vào công tác quản trị, quản lý hoạt động của các cơ sở giáo dục Đại học.

Từ cơ sở này thì việc tự chủ Đại học phải thực hiện theo hướng, Bộ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về lĩnh vực nào thì làm việc ở lĩnh vực được giao chứ không tổ chức ra các đơn vị hành chính sự nghiệp "dưới trướng" của mình. Hiện nay riêng Bộ Giáo dục - Đào tạo (Bộ GD&ĐT) đã có hàng trăm trường Đại học, chưa kể trường Đại học trực thuộc các Bộ, ngành khác. Như vậy thì khó có thể kiểm soát và khó có thể đánh giá được chất lượng sinh viên đầu ra.

Theo TS. Thang Văn Phúc, các cơ quan quản lý Nhà nước cũng nên chỉ dừng lại ở việc quản lý việc thực hiện đúng cơ chế, quy chế của các trường Đại học được giao tự chủ chứ không ra quyết định chỉ đạo trực tiếp.

Có trường hợp Bộ GD&ĐT đã kiểm tra cả việc bổ nhiệm Trưởng Khoa, thậm chí cả cán bộ giảng dạy của các trường Đại học. Hiện nay, Bộ GD&ĐT đã quản lý hàng trăm đại học, chưa kể Đại học thuộc các Bộ khác. Nếu cứ tiếp tục đà này thì trường Đại học sẽ không thể tiếp tục hoạt động vì chất lượng đào tạo được mà "suốt ngày chỉ có báo cáo, kiểm tra".

"Cần phải tách quản lý NN khỏi sự nghiệp, tách quản lý NN khỏi doanh nghiệp. Đây là quan điểm từ những năm 2000 nhưng chúng ta không phân tách ra được. Điều này làm khó cho các cơ sở đào tạo Giáo dục. Như vậy là không tạo ra một môi trường thông thoáng cho các trường Đại học làm chủ, tự chịu trách nhiệm với sản phẩm giáo dục của mình" - ông Phúc nhấn mạnh.

Một thực tế là, trường Đại học vẫn phải xin tài chính, vẫn phải xin chỉ tiêu, vẫn phải nhận giáo viên, cán bộ được cấp Bộ duyệt. Đặc biệt, về tổ chức của các trường đại học tự chủ là cuộc tranh chấp giữa cơ quan chủ quản. Nhà trường và cả cơ quan quản lý NN về giáo dục vẫn chưa chuyển sang một cơ chế mới, phù hợp với kinh tế thị trường.

"Chúng ta chưa chuyển sang Nhà nước trong cơ chế thị trường mà vẫn giữ quan hệ bao cấp, xin - cho. Có điều việc xin - cho chỉ là ở mức này hay mức khác. Như vậy là vẫn còn níu kéo, lo ngại. Đó không phải tự chủ thực sự" - TS. Thang Văn Phúc nhận định.

Theo vị chuyên gia, cần thành lập quy chế cho các Đại học tự chủ, tự chịu trách nhiệm: tự chủ về cơ sở vật chất, cán bộ, học phí... và nhà trường phải chịu trách nhiệm về sản phẩm đào tạo của họ.

"Cơ quan quản lý Giáo dục thì chỉ kiểm soát sản phẩm đào tạo của trường Đại học. Hiện nay, chúng ta đã có các công cụ thanh tra, kiểm tra để thực hiện việc đó là Cục Khảo thí" - vị chuyên gia gợi ý.

Tự chủ Đại học không những giảm sức ép cho chính ngành Giáo dục mà còn là điều tiên quyết đến chất lượng đầu ra của trường, là cốt lõi để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng các chương trình của cuộc CMCN 3.0, 4.0.

Và cần phải tạo điều kiện để đây là một thị trường. Do vậy, phải chấp nhận có những trường Đại học có tới hàng nghìn học sinh nhưng cũng có những trường Đại học buộc phải giải tán.

Ông Phúc nhấn mạnh quan điểm: “Giáo dục đại học là thị trường, tất cả phải tuân thủ theo quy luật của thị trường, tức là có sự đào thải, giải tán, phá sản. Chúng ta phải chấp nhận cuộc chơi theo cơ chế thị trường thì từ đó sẽ có những trường đại học lớn lên nhưng cũng có thể có trường phải giải tán”.

Vị chuyên gia cũng chỉ ra thực tế từ việc mở trường Đại học tràn lan trong những năm vừa qua.

“Từ năm 2008, tỉnh nào cũng có từ 1-2 trường Đại học đến bây giờ thì không có sinh viên. Đây là sai lầm chồng lấn mà không có điểm dừng và không ai chịu trách nhiệm về việc này. Do đó, các trường đại học cần phải tuân theo quy luật thị trường để chúng ta có những ứng xử sao cho đúng” - ông nêu quan điểm, các địa phương chỉ nên quản lý Giáo dục Trung học và dạy nghề.

Hiện có 24 cơ sở giáo dục thực hiện thí điểm tự chủ đại học, tuy nhiên đến nay chỉ có 3 trường là trường Đại học Kinh tế quốc dân, trường Đại học Kinh tế TP.HCM và trường Đại học Bách khoa Hà Nội đang xây dựng đề án không trực thuộc cơ quan chủ quản Bộ GD&ĐT. Như vậy, hầu hết các trường đại học đang thực hiện thí điểm tự chủ đại học vẫn chịu sự quản lý của cơ quan chủ quản.

Tư tưởng tách sự nghiệp, doanh nghiệp và quản lý Nhà nước rất rõ ràng. Nhà nước làm đúng nhiệm vụ quản lý, còn lại giao cho các chủ thể trong quá trình phát triển kinh tế thị trường.  Khi thực sự chuyển sang cơ chế thị trường thì mới có chính sách ứng xử cho đúng, kể cả về quản trị Đại học.

Nếu tiếp tục thực hiện quản lý theo lối cũ sẽ tiếp tục giam giữ sáng tạo, giam giữ lối tư duy khoa học và quản lý một cách khoa học. 

Cúc Phương

Thứ Ba, 02/10/2018 11:02

Đọc nhiều nhất
Sự Kiện