Vì sao Việt Nam chưa thể tự chủ Đại học?

(Diễn đàn trí thức) - Chuyên gia chỉ rõ đã có quy định văn bản nhưng trường Đại học vẫn không thể... tự chủ.

Cơ chế thứ hai có cấu trúc kiểu tập quyền, tầng bậc, quan liêu, quan hệ theo kiểu trên dưới theo chiều đứng (cấp trên cử người quản lý cấp dưới, cấp dưới tuân thủ cấp trên), điều hành công việc bằng quyết định của cá nhân người phụ trách. Trong trường ĐH cơ chế thứ nhất chính là HĐT, cơ chế thứ hai là bộ máy lãnh đạo và quản lý của hiệu trưởng.

Cơ chế HĐT đã được đưa vào Điều lệ trường ĐH của Việt Nam từ năm 2003 nhưng cho đến năm 2010 trong cả nước chỉ khoảng 10 trường ĐH có HĐT. Lý do là phần lớn hiệu trưởng trường ĐH và một số bộ phận quản lý ở các bộ chủ quản không mặn mà với thể chế này. Các phản ứng này có thể liên quan đến nhận thức, cũng có thể gắn với lợi ích.

Hội đồng trường Đại học chưa thực sự phát huy hiệu năng. Ảnh minh họa: VNN

Đối với bộ chủ quản của trường Đại học. Bộ chủ quản của các trường ĐH công lập dưới thời kế hoạch hóa tập trung có quyền quyết định mọi vấn đề của trường ĐH, còn cơ quan điều hành trường ĐH phải thực hiện mọi việc theo quyết định “từ trên”. Trong quá trình đổi mới GDĐH, cơ chế quản lý đó cũng được cải tiến dần, trường ĐH được dần dần giao quyền tự chủ về nhiều mặt.

Tuy nhiên, cho đến nay, hai lĩnh vực quyết định quan trọng nhất trong hoạt động của trường ĐH trực thuộc phần lớn vẫn nằm trong tay bộ chủ quản, đó là tài chính và nhân sự.

Cụ thể là, kinh phí hàng năm cho các trường ĐH do Bộ chủ quản phân phối sau khi Bộ nhận từ ngân sách nhà nước, các nhân sự quan trọng nhất của trường ĐH, trong đó có hiệu trưởng, hiệu phó, do bộ chủ quản bổ nhiệm và miễn niệm.

Trường ĐH theo đó đã không có quyền tự quyết định đối với nhiều vấn đề, điều đó làm cho sự đáp ứng đối với các biến động của thị trường thường không được nhanh nhạy, các trường khó thích nghi với thị trường.

Nhận thấy sự cản trở đó của cơ chế bộ chủ quản, trong Nghị quyết 14/2005/NQ-CP năm 2005 của Chính phủ về đổi mới GDĐH đã đưa ra chủ trương “Xóa bỏ cơ chế bộ chủ quản, xây dựng cơ chế đại diện sở hữu nhà nước đối với các trường ĐH công lập”.

Cho đến nay quy định trên vẫn chưa được thể chế hóa cụ thể. Gần đây, Nghị quyết 89/NQ-CP ngày 10/10/2016 của Chính phủ lại nói rõ là cần phải: “giảm mạnh sự can thiệp hành chính của các cơ quan chủ quản đối với hoạt động của các trường đại học, tiến tới xóa bỏ cơ chế chủ quản; đổi mới mô hình quản trị đại học theo hướng chuyển từ chế độ thủ trưởng (hiệu trưởng) sang chế độ tập thể lãnh đạo (HĐT)”. Các ý tưởng rất rõ này cần được cần thể chế hóa và đưa vào Luật GDĐH sửa đổi.

Ngoài ra, cần rà soát hệ thống các văn bản luật và dưới luật có liên quan tới bộ chủ quản và có phương án chỉnh sửa những quy định không tương thích. Có thể dẫn một trong những ví dụ về sự không tương thích đó ở Quyết định 7939/QĐ-BGĐT ngày 20/11/2008 quy định về quyền của Vụ Tổ chức Cán bộ trong việc đề cử hiệu trưởng các trường ĐH trực thuộc Bộ GD&ĐT. Có thể tìm thấy các quy định tương tự của các bộ ngành khác.

Điểm quan trọng nhất trong những vấn đề chưa được thực hiện trên đây là tất cả các khuyến nghị này tác động đến cả hệ thống tổ chức và quản lý GDĐH hiện có ở nước ta, do đó muốn thực hiện được phải có quyết tâm của cấp quản lý cao nhất trong hệ thống.

GS. Lâm Quang Thiệp cho biết, Bộ GD&ĐT cũng phát động và triển khai thực hiện “ba công khai” đối với các trường ĐH.

Nội dung của ba công khai là: công khai cam kết chất lượng giáo dục và đào tạo, các điều kiện đảm bảo chất lượng và thu chi tài chính. Gần đây Bộ GD&ĐT đã ra thông tư số 36/2017/TT-BGDĐT quy định tỷ mỉ về quy trình ba công khai, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục thực hiện đầy đủ quy trình này.

Cúc Phương

Thứ Ba, 25/09/2018 14:21

Đọc nhiều nhất
Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện