Động vật có thể giao tiếp như con người?

(Khoa học) - Được mua từ cửa hàng bán thú cưng ở Chicago khi vừa tròn 1 tuổi, trong suốt 30 năm gắn bó với nhà tâm lý học Irene Pepperberg, chú vẹt Alex đã tích lũy cho mình số vốn từ vựng lên tới khoảng 150 từ. Ngoài ra, nó còn có khả năng phân biệt 50 vật thể, 7 loại màu sắc và hình thù khác nhau, đếm được đến số 6, thậm chí hiểu và sử dụng chính xác cặp khái niệm “lớn hơn” – “nhỏ hơn”, “giống nhau” – “khác nhau”.

Tuy nhiên, vẹt Alex không phải là trường hợp duy nhất từng khiến cả thế giới sửng sốt về tài năng của các loài động vật. Kanzi là một con tinh tinh lùn Bonobo đực 31 ​​tuổi sống tại Trung tâm Great Ape Trust, bang Iowa, Mỹ. Cùng với tinh tinh nói chung, Bonobo là nhóm họ hàng gần gũi nhất với đời sống con người. Sau nhiều năm làm việc bên cạnh nhà nghiên cứu động vật linh trưởng Sue Savage-Rumbaugh, Kanzi có thể hiểu được nghĩa hàng ngàn từ và giao tiếp bằng cách sử dụng một loại bảng điều khiển chứa khoảng 400 biểu tượng gọi là lexigrams.

Không chịu thua kém động vật trên cạn, 2 con cá heo mũi chai (Bottlenose) Đại Tây Dương tên là Akeakamai và Phoenix sống tại Phòng thí nghiệm Động vật biển có vú Kewalo ở Honolulu (Hawaii) cũng gây bất ngờ không kém. Trong nghiên cứu vào năm 1984, nhà sinh vật biển Louis Herman cùng đồng nghiệp đã mô tả cả Akeakamai và Phoenix đều có khả năng hiểu các câu trong ngôn ngữ hình ảnh hay âm thanh do con người tạo ra đồng thời thực hiện đúng theo ý nghĩa của các câu đó.

Alex – chú vẹt từng khiến cả thế giới phải sửng sốt về độ thông minh của nó. (Ảnh: BBC)
Từ trước tới nay, rất nhiều bằng chứng chứng minh rằng các nhóm linh trưởng, chim, động vật biển có vú, chó cùng một số loài khác, thông qua đào tạo, huấn luyện sâu rộng, có thể hiểu được từ ngữ và các loại câu đơn giản của con người. Và trong một số trường hợp đặc biệt, chẳng hạn như Kanzi và Alex, chúng thậm chí còn tham gia vào quá trình giao tiếp hai chiều với con người.

Tuy nhiên, hệ thống ngôn ngữ không chỉ gắn với dạng từ hoặc câu ngắn. Ngôn ngữ là một tập hợp hữu hạn các phần tử (chẳng hạn như từ) được sử dụng theo rất nhiều quy tắc khác nhau (ngữ pháp và cú pháp), tạo ra các kết hợp vô hạn có đặc điểm chung là dễ hiểu. Giống như câu, danh sách hành động của con người cũng là vô hạn. Một hành động phức tạp (ví dụ đóng đinh) chứa những hành vi nhỏ cấu thành nên nó (gồm nắm chặt, đập), tương tự như một câu có thể chia ra các đơn vị danh từ, động từ, tính từ.

Năm 1951, nhà tâm lý học thần kinh Karl Lashley đề xuất một liên kết giữa ngôn ngữ và hành động. “Không chỉ lời nói mà tất cả các hành động có ý nghĩa dường như đều liên quan đến các vấn đề chung về trật tự nối tiếp, thậm chí cả sự kết hợp của những dạng rút gọn”. Và con người là loài duy nhất có thể dễ dàng phân tích lời nói cùng chuỗi hành động trong từng phần nhỏ.

Vậy ngôn ngữ là gì mà nó lại mô tả được cả quy trình hành động cũng như cách chúng ta thao tác từ? Hiểu từ quan điểm này, ngôn ngữ không phải là một phương pháp truyền đạt thông tin, đúng hơn đó là một phương thức tính toán. Các loài động vật giao tiếp với nhau đôi khi theo những cách khá phức tạp (cá voi hát, khỉ hú, chim hót). Tuy nhiên, không có bất kỳ hành vi nào trong số này có thể giải nghĩa theo ngôn ngữ.

Điều làm cho ngôn ngữ con người là duy nhất không phải vì nó giúp chúng ta giao tiếp với nhau, mà bởi nó cho phép chúng ta làm như vậy với các kết hợp vô hạn, tạo ra nguồn thông tin đa dạng. Một con khỉ có thể thét lên để cảnh báo sự xuất hiện của dã thú gần đó hoặc nhắc nhở đồng loại về những nơi có thức ăn ngon, nhưng nó không thể thông báo một cách cụ thể, sâu sắc như kiểu “đó không phải là con chim ưng có cái mỏ ngồ ngộ” hay “với một chút muối, quả sung này sẽ rất tuyệt vời”.

Chỉ con người mới có thể nói chuyện với nhau theo cách đó, bằng cả những câu vô nghĩa về mặt ngữ pháp. Và như vậy, hệ thống ngôn ngữ phức tạp chỉ thuộc về loài động vật bậc cao là con người.

Chủ Nhật, 21/10/2012 10:22

Sự Kiện