Đà Nẵng thiếu nước nghi do thủy điện: Nỗi khổ 'đòi' nước

(Khoa học) - Phải có kế hoạch giữ nước và xả nước rất cụ thể, trong đó cung cấp nước cho sinh hoạt là mục tiêu được ưu tiên hàng đầu

Thủy điện "no" nước, dân khổ

GS. TS, Nguyễn Thế Hùng - Khoa Xây dựng thủy lợi, thủy điện - ĐH Bách khoa Đà Nẵng cho rằng, việc Đà Nẵng lâm cảnh thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng là hệ lụy từ việc xây dựng thủy điện thiếu cẩn trọng, không có đánh giá tác động đầy đủ.

Da Nang thieu nuoc nghi do thuy dien: Noi kho 'doi' nuoc
Đà Nẵng bị thiếu nước nghiêm trọng. Ảnh VietTimes

GS Nguyễn Thế Hùng cho biết, sự tồn tại của thủy điện Đăk Mi 4 đã gây ra sự tác động rất lớn làm thay đổi dòng chảy, khiến lượng nước từ sông Quảng Huế về sông Vu Gia chảy xuống sông Thu Bồn ngày càng ít đi.

Thừa nhận sự thiếu nước của Đà Nẵng có phần do năm nay mưa ít, nhưng GS Nguyễn Thế Hùng cho biết, với lượng mưa ít như năm nay nếu chỉ để phục vụ sinh hoạt, sản xuất thì Đà Nẵng cũng không bị thiếu nước. Tuy nhiên, do mưa ít, lại phải chia tới gần 80% lượng nước về thủy điện để phục vụ mục đích phát điện, như vậy chỉ còn lại khoảng hơn 20% nước được phân bổ về vùng hạ du, Đà Nẵng thiếu nước là hiển nhiên.

Hơn nữa, vào mùa kiệt, mực nước hồ thủy điện xuống thấp, các thủy điện lại đóng đập tích nước ngăn nước chảy về hạ du.

"Việc này cũng giống như tạo ra một sản phẩm trái mùa vậy, nếu phát điện vào thời điểm căng thẳng, thiếu nước thì giá điện bao giờ cũng cao hơn. Vì lý do này, các nhà máy thủy điện luôn tính toán để có lợi cho mình, làm sao giảm được chi phí đầu vào những vẫn có được lợi nhuận bán ra. Tích nước là giải pháp các thủy điện vẫn làm để bảo đảm cho công tác phát điện vào mùa khô được ổn định. Tất nhiên, khi tính toán lợi ích cho các nhà máy thủy điện thì lợi ích của người dân vùng hạ du đã bị xem nhẹ hoặc bị lãng quên", GS Nguyễn Thế Hùng trăn trở.

Vị GS cho rằng, việc Đà Nẵng đề xuất đắp đập "đòi" nước cũng chỉ là một giải pháp, nhưng trong trường hợp thiếu nước cho thủy điện thì cuộc chiến "đòi" nước sẽ ngày càng khó khăn, cam go.

Phải ưu tiên nước sinh hoạt

Qua câu chuyện của Đà Nẵng, GS Nguyễn Thế Hùng cũng cảnh báo tương lai tượng tự có thể xảy ra tại nhiều tỉnh, địa phương có thủy điện khác.

Theo cảnh báo, ở thượng nguồn các sông Đà, sông Thao, sông Lô phần lưu vực thuộc Trung Quốc, việc xây dựng nhiều hồ chứa thủy điện (7 hồ chứa trên thượng nguồn sông Đà, 8 hồ chứa trên sông Lô - sông Gâm và một số hồ chứa lớn ở sông Thao) đã gây những biến động phi tự nhiên, làm suy giảm, cạn kiệt nguồn nước, ảnh hưởng bất lợi tới nguồn nước chảy về Việt Nam cũng như tác động, làm thay đổi lớn  dòng chảy các lưu vcc sông Hồng, sông Đồng Nai - sông Sài Gòn, sông Vu Gia - sông Thu Bồn, sông Ba, sông Srepok…

Việc xây dựng, quản lý các thủy điện cũng còn nhiều bất cập. Một số dự án, hồ chứa bị thổi phồng số liệu, làm phình diện tích, làm sai lệch số liệu kỹ thuật, ăn gian đủ thứ khiến việc điều tiết cũng khó khăn, sai lệch. Nhiều dự án thủy điện khác còn thực hiện sai mục đích, chủ yếu dựa vào dự án để phá dừng, phát triển dự án BĐS gây ra những hệ lụy khó lường.

Thêm vào đó là cách thức quản lý thủy điện tại Việt Nam chưa phù hợp, còn bị buông lỏng, xem nhẹ, dẫn tới tình trạng mùa lũ thì lũ ngập nhà dân, mùa kiệt dân lại khốn đốn vì thiếu nước.

Ông Hùng cảnh báo, với cách thức quản lý, điều hành như hiện nay thì nguy cơ mùa lũ thì chồng lũ, mùa kiệt thì thiếu nước sẽ là tình trạng chung tại nhiều tỉnh, thành địa phương khác.

GS Nguyễn Thế Hùng cho biết, trên các nước việc quản lý thủy điện cũng được thực hiện theo nguyên tắc từng lưu vực. Ví dụ, với dòng sông Vu Gia, Thu Bồn cũng được coi là một lưu vực và được một đơn vị là Ủy ban quản lý lưu vực quốc gia quản lý nghiêm ngặt.

Cơ quan này có trách nhiệm quản lý toàn bộ mọi hoạt động diễn ra tại lưu vực này, kể cả việc các thủy điện tích trữ nước, điều tiết, xả nước như thế nào...

"Mọi hoạt động đều theo kế hoạch, quy trình hợp lý, trong đó, sẽ có những thứ tự được ưu tiên cụ thể. Cung cấp nước sinh hoạt cho người dân chính là một trong những mục tiêu phải được ưu tiên hàng đầu.

Còn  ở Việt Nam quy trình quản lý vốn đã lộn xộn, bị chia cắt nhiều đầu mối, trong quá trình thực hiện lại không tuân thủ nguyên tắc, không đi theo bước nào cả nên người dân mới chịu khổ", GS Nguyễn Thế Hùng chỉ rõ.

Do đó, vị GS cho rằng, việc quản lý các thủy điện tại Việt Nam cũng cần phải học tập, thực hiện theo cách thức như vậy.

Bên cạnh đó, công tác dự báo khí tượng, thủy văn cũng cần nâng cao chất lượng, bảo đảm tính chính xác tương đối trong dự báo mực nước về các hồ chứa, trên cơ sở đó sẽ thành Ủy ban quản lý quốc gia, quản lý chung các hồ thủy điện trực thuộc nhà nước và cả tư nhân theo lưu vực.

Dân Đà Nẵng khổ sở vì thiếu nước: Do thủy điện?

Dựa trên những dự báo về mực nước của cơ quan khí tượng thủy văn, Ủy ban sẽ xây dựng kế hoạch phân bổ, tích trữ nước cho phù hợp. Trong đó, phải đặc biệt ưu tiên những mục tiêu quan trọng như bảo đảm nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất cho người dân.

"Hiện nay việc quản lý và điều hành nước rất bất cập. Mùa kiệt thiếu nước thì bị các hồ chưa ngăn dòng chảy, chặn nước về hạ lưu, trong khi tại những khu vực không có hồ chứa nước vẫn đổ về gây xói mòn, lãng phí, bất cập. Phải có kế hoạch tổng thể về việc sử dụng tài nguyên nước, trong đó, vai trò của cơ quan dự báo khí tượng thủy văn là rất quan trọng", GS Nguyễn Thế Hùng nhấn mạnh.

Nguyễn Lam

Thứ Năm, 22/11/2018 13:36

Sự Kiện