Doanh nghiệp nhà nước: Gánh nặng nợ, lỗ hổng thất thoát

(Doanh nghiệp) - Không chỉ mang lại gánh nặng nợ khổng lồ, doanh nghiệp nhà nước (DNNN) còn là lỗ hổng siêu thất thoát, đặc biệt trong quá trình cổ phần hóa.

Báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2011-2016 được trình bày tại Quốc hội ngày 28/5 cho biết, tổng tài sản tại doanh nghiệp 100% vốn nhà nước là hơn 3,05 triệu tỷ đồng (tăng 45,8%), trong đó vốn Nhà nước gần 1,4 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh đó, tổng số nợ phải trả cao, tăng 26% so với năm 2011, từ mức 1,2 triệu tỷ đồng lên trên 1,6 triệu tỷ đồng.

Khẳng định việc DNNN có tổng tài sản lớn và gánh nợ khủng không phải là mới, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho biết, Việt Nam đi từ nền kinh tế bao cấp, do Nhà nước tập trung quản lý sang nền kinh tế thị trường, toàn bộ tài sản trước đây, đặc biệt các tư liệu sản xuất chỉ có Nhà nước mới có quyền nắm giữ, vì thế việc mua sắm tài sản, cấp phát cho vay đầu tư cơ bản thường nằm trong các DNNN.

Dù đã nhiều năm và nhiều lần Việt Nam nhấn mạnh việc phải chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế cũng như cơ cấu sản xuất sang cơ cấu mới, nhưng vì nhiều lý do, việc chuyển đổi chưa đâu vào đâu.

"Một phần là do trong các văn bản, nghị quyết của Nhà nước đều nói DNNN là bộ phận đầu tàu, chủ đạo của nền kinh tế. Nhiều người vin vào cớ này để trì hoãn công cuộc cổ phần hóa (CPH) DNNN.

Thứ hai, việc CPH DNNN chưa thực sự được các cơ quan chức năng quan tâm đầy đủ, có sai sót của không chỉ cơ quan nhà nước mà của cả những người thực thi hoạt động ở các DNNN.

Những người quản lý ở DNNN một phần họ dựa vào việc DNNN vẫn giữ vai trò chủ đạo, một phần do cơ quan quản lý thiếu dứt khoát nên họ cứ chây ì, không thực hiện CPH trong khi cơ quan quản lý nhà nước không có biện pháp xử lý kỷ luật thích đáng.

Vì lẽ đó, nhiều năm qua, dù cứ nói CPH nhưng dường như chưa có năm nào Việt Nam hoàn thành được kế hoạch CPH DNNN và số lượng DNNN vẫn rất lớn", ông Thịnh chỉ rõ.

Đối với khối nợ khủng của DNNN, vị chuyên gia cũng chỉ thẳng, bởi Việt Nam vẫn coi DNNN là bộ phận chủ đạo trong nền kinh tế nên đây vẫn là khu vực được ưu tiên, ưu đãi. Hầu hết các khoản vay nước ngoài của Việt Nam là khoản vay của các DNNN, trong đó có cả khoản DNNN tự đi vay và những khoản do Chính phủ đứng ra bảo lãnh cho DNNN vay.

Việc vay nợ một cách tràn lan, đặc biệt trước đây Việt Nam có nguồn vốn vay ODA tương đối dễ, lãi suất thấp, thậm chí nhiều người nghĩ là được cho không nên họ cố tình tạo ra dự án, xin cơ quan có thẩm quyền cho họ được vay vốn nước ngoài. Họ không cần tính đến hiệu quả kinh doanh và khả năng thu hồi vốn của dự án.

Doanh nghiep nha nuoc: Ganh nang no, lo hong that thoat
DNNN đang gánh khối nợ khủng

"Tất cả những vấn đề trên không phải là mới, chỉ có điều bây giờ nó đã trở thành một cục nghẹn lớn nuốt không trôi mà nhả ra cũng không được", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Hệ quả thấy rõ nhất khi DNNN gánh nặng nợ là giá trị doanh nghiệp bị giảm xuống khi CPH.

Theo ông Thịnh, khi CPH phải định giá tài sản doanh nghiệp. Ngoài các tài sản vô hình, hữu hình, còn phải xem xét cả các khoản phải thu và phải trả của doanh nghiệp. Và đương nhiên, nợ sẽ phải được trừ đi trong giá trị của doanh nghiệp. Càng có nhiều nợ thì giá trị tài sản doanh nghiệp càng thấp đi. Nhiều doanh nghiệp sau khi trừ đi khoản phải thu, phải trả, thậm chí còn âm vào vốn doanh nghiệp.

Một thực tế buồn được vị chuyên gia chỉ ra khi bàn về DNNN, đó là DNNN không chỉ mang lại gánh nặng nợ mà còn là lỗ hổng siêu thất thoát. Chứng minh cho điều này, ông Thịnh nhắc lại phát biểu giải trình của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trước Quốc hội hôm 28/5, trong đó ông thừa nhận đất của DNNN khi cổ phần hoá không được định giá đúng, gây thất thoát tài sản Nhà nước.

"CPH DNNN có thể coi là cơ hội để một số người kiếm siêu lợi nhuận, tư túi hợp pháp. Trước nay, ở nhiều DNNN, việc định giá tài sản khi CPH đều được thực hiện vội vàng, không đúng quy trình làm giá trị DNNN bị thấp đi nhiều.

Đằng sau việc định giá không đúng ấy có nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, do các doanh nghiệp coi việc được Nhà nước giao đất, phân đất trước đây như một lẽ tự nhiên nên người ta không để ý đến. Vì thế, khi định giá DNNN, người ta không định giá giá trị của đất.

Thứ hai, một số doanh nghiệp định giá giá trị của đất, nhưng lại nói đã khấu hao trong nhiều năm và khấu hao đất cũng hết, không còn giá trị nữa, vì thế nếu có định giá đất thì giá đất cũng rất rẻ, hoặc bằng không.

Thứ ba, nó có liên quan đến nhóm lợi ích. Nhiều doanh nghiệp được định giá thấp, ngay cả tài sản, giá trị thương hiệu cũng rất thấp. Khi giá trị doanh nghiệp thấp đi thì việc bán cổ phần cho cán bộ quản lý doanh nghiệp sẽ thấp đi và họ được lợi ích lớn.

Thậm chí, có người dùng mánh lới dìm số liệu, tình hình sản xuất kinh doanh thấp xuống hoặc mua lại cổ phần của cán bộ nhân viên khác trong doanh nghiệp đó với giá thấp. Như vậy, họ sẽ được lợi đến mấy lần", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích.

Cách giải quyết tình trạng này, theo vị chuyên gia là cần phải có biện pháp quản lý, giám sát một cách chặt chẽ bởi cơ quan có thẩm quyền và trong sạch. Khi ấy, việc CPH DNNN mới bớt tác động của các nhóm lợi ích.

Bên cạnh đó, chế tài thưởng phạt phải nghiêm minh, nếu CPH có sai sót, có hành vi trục lợi thì khi phát hiện phải bị xử lý nặng, thậm chí thu hồi toàn bộ tài sản đó.

  • Thành Luân

Thứ Tư, 30/05/2018 07:25

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện