Hai dự án bauxite lỗ, đội giá: Do nâng công suất?

(Doanh nghiệp) - Đã thanh tra thì phải làm toàn diện từ đầu tư cơ sở hạ tầng cho tới công nghệ khai thác, xử lý môi trường, xem dân có lợi gì hay không?.

Nghịch lý lỗ vẫn nâng cao năng suất khai thác

Ngày 13/3, báo Pháp Luật TPHCM đưa tin, cơ quan thanh tra vừa có kết luận thanh tra tại Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin). Trong đó, đáng chú ý là kết quả thanh tra tài chính hai dự án bauxite - nhôm Tân Rai (Lâm Đồng) và Nhân Cơ (Đắk Nông).

Với dự án Tân Rai, theo quyết định ban đầu tổng mức đầu tư cho dự án này là gần 7.800 tỷ đồng với công suất 600.000 tấn/năm, thời gian thực hiện 2006-2009. Qua bốn lần điều chỉnh, đến lần điều chỉnh cuối (tháng 10/2013), tổng mức đầu tư cho dự án này đã tăng lên gần 15.400 tỷ đồng. Thời gian thực hiện dự án bị chậm 4 năm so với quyết định phê duyệt lần đầu.

Sau 3 năm đi vào hoạt động, từ tháng 10/2013 đến hết tháng 9/2016, dự án bauxite - nhôm Tân Rai thua lỗ gần 3.700 tỷ đồng.

Nguyên nhân làm tăng chi phí này được cơ quan thanh tra chỉ ra là do điều chỉnh tăng công suất từ 600.000 tấn alumin/năm lên 650.000 tấn/năm, thay đổi công nghệ sản xuất alumin, chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng, tiền lương tăng và năng lực, kinh nghiệm quản lý điều hành của chủ đầu tư, năng lực thi công của nhà thầu còn hạn chế.

Đối với dự án alumin Nhân Cơ, theo quyết định đầu tư ban đầu (năm 2007), vốn đầu tư cho dự án này là gần 3.300 tỷ đồng. Qua hai lần điều chỉnh, tổng mức đầu tư theo phê duyệt năm 2014, tăng gấp 5 lần với con số hơn 16.800 tỷ đồng.

Cơ quan thanh tra đã chỉ ra nguyên nhân đội vốn là do thay đổi công suất của nhà máy từ 300.000 tấn/năm lên đến 650.000 tấn alumin/năm.

Hai du an bauxite lo, doi gia: Do nang cong suat?

Tổ hợp Bauxite - Nhôm Lâm Đồng lỗ gần 3.700 tỉ đồng

Trước những thông tin trên, trao đổi với Đất Việt, ngày 14/3, PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển - Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học địa chất và khoáng sản, cho biết: "Tôi không bất ngờ khi nghe thấy các thông tin này, bởi vì tất cả các dự án liên kết, nhà thầu Trung Quốc trúng thầu đều đội giá và chậm tiến độ. Với 2 dự án khai thác bauxite, tôi đã cảnh báo ngay từ đầu.

Trước đây, hai dự án bauxite Tân Rai và Nhân Cơ được xác định là hai dự án thử nghiệm. Nếu làm đúng quy trình thì thử nghiệm có lãi mới được mở rộng thiết kế, điều chỉnh công suất. Hai dự án bauxite trên thử nghiệm đang lỗ mà lại nâng cao năng suất, mở rộng, việc này không thuyết phục".

Bên cạnh đó, theo ông Khiển, một trong những yếu tố gây lỗ nhìn rõ nhất với 2 dự án này đó là khi sản xuất ra 1 tấn alumin (đây là bán sản phẩm, chưa phải nhôm thành phẩm), với điều kiện sản xuất như ở Tân Rai, Nhân Cơ, khi bán ra có giá đắt hơn alumin nhập khẩu từ Hunggary, Brazil, tức là sản xuất ra nhưng đắt hơn sản phẩm nhập khẩu về. Bài toán này cần phải được giải quyết thì vấn đề sản xuất mới chấm dứt lỗ.

"Hợp tác với Trung Quốc dự án nào cũng vậy, chuyện đội vốn, chậm tiến độ, sản xuất lỗ là dễ nhìn thấy. Đó là chưa nói hệ quả vấn đề Trung Quôc đưa lao động phổ thông sang, vấn đề công nghệ, kỹ thuật đi kèm với vấn đề xã hội. Tôi ở Tây Nguyên từ năm 2011 nên tôi biết nó có nhiều hệ quả lắm!.

Và đáng lẽ với các dự án như vậy, nếu thử nghiệm mà có lãi, thuận lợi không có vấn đề về môi trường, lợi nhuận lớn, giá trị gia tăng lớn thì đồng ý ngay cho nâng cao công suất. Nhưng ở đây sự cố đã mấy lần xảy ra, càng sản xuất lại càng lỗ, mà vẫn muốn tăng công suất?", ông Khiển chỉ rõ.

Riêng về nguyên nhân do phát sinh thuế xuất khẩu alumin thì ông Khiển cho rằng, khi đã làm kinh doanh theo cơ chế thị trường thì phải chấp nhận rủi ro.

Theo vị chuyên gia, chúng ta thấy hiệu quả cây công nghiệp như cà phê, tiêu...rất tốt, còn chúng ta bao nhiêu diện tích dành cho làm bauxite, giờ lại mở rộng công suất, diện tích khai thác, đồng nghĩa diện tích trồng cây công nghiệp thu hẹp lại, đời sống nhân dân khốn khó hơn, vấn đề môi trường bị đe dọa, thu nhập của họ bị tác động, công ăn việc làm không có, tất cả đều khó cả.

"Việc thay đổi công nghệ, cho tới lúc này, tôi được biết chưa có công nghệ nào đổi mới đáng kể, đặc biệt với khai thác bauxite của Trung Quốc.

Như Hunggary làm từ đầu thế kỷ 20 vẫn có sự cố, giờ thu hẹp lại không làm nhiều nữa, mà chúng ta bỏ ra hàng nghìn tỷ để nâng cao công nghệ, trong khi kinh nghiệm chưa đủ để đầu tư một cách bài bản. Tại sao không hướng tới phát triển bền vững mà cứ thích tư duy ăn xổi?", ông Khiển nhận định.

Thứ Tư, 15/03/2017 07:34

Sự Kiện