Báo cáo về nợ vay ODA 600.000 tỷ: Vay làm những gì?

(Tài chính) - Cần xem xét có hay không biểu hiện của chạy đua vay vốn để lấy tăng trưởng, lấy thành tích.

Tại một cuộc họp báo của Văn phòng Chính phủ mới đây, đại diện Bộ Tài chính cho biết, Chính phủ đang giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện giải trình với Quốc hội về việc nợ vay ODA lên tới 600 nghìn tỷ đồng, vượt gấp đôi định mức Quốc hội cho phép (300.000 tỷ đồng).

Bao cao ve no vay ODA 600.000 ty: Vay lam nhung gi?
Dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông là một trong nhiều dự án sử dụng vốn vay ODA tai tiếng nhất.

Số nợ vốn vay vượt gấp đôi nói trên được giải thích là vốn vay đã ký kết nhưng chưa giải ngân nên sẽ được tính vào giai đoạn sau.

Phân tích vấn đề trên, PGS.TS Đặng Đình Đào cho rằng, có thể, đó chỉ là một cách giải thích mang tính "tình thế". Hoàn toàn có khả năng, điều này có nguyên nhân từ việc ký kết vay vốn khi chưa xem xét, đánh giá kỹ dự án, một biểu hiện của chạy đua vay vốn để lấy tăng trưởng, lấy thành tích, rất đáng báo động.

Nhìn nhận khách quan, vị chuyên gia đánh giá, nguồn vốn vay ưu đãi ODA có vai trò rất quan trọng đối với quá trình đầu tư, phát triển kinh tế, hạ tầng, xã hội của Việt Nam. Đó cũng là nhu cầu tất yếu từ triển vọng tăng trưởng, phát triển kinh tế, xã hội chung của Việt Nam. Nhất là trong phát triển nông nghiệp công nghệ cao, hạ tầng giao thông, kết nối logistics... Việt Nam cần một nguồn vốn rất lớn để thực hiện những mục tiêu này.

Tuy nhiên, sử dụng dòng vốn đó như thế nào cho hiệu quả, để vốn vay ODA không trở thành gánh nặng cho nền kinh tế, con cháu thế hệ sau không phải còng lưng trả nợ là một vấn đề lớn?

"Trước hết, Quốc hội cần yêu cầu Bộ KH-ĐT báo cáo rất cụ thể tổng vốn vay 600.000 tỷ đó là vay cho những hạng mục nào? Những công trình, dự án như thế nào? Địa phương nào đã được cấp phát vốn? Những dự án đó có nằm trong kế hoạch phát triển trung, dài hạn hay không?

Tiếp đến, Bộ KH-ĐT phải giải trình về việc đã sử dụng dòng vốn đó như thế nào? Hiệu quả ra sao?

Tiếp nữa, cũng cần phải thông tin cụ thể về việc vốn vay gấp đôi hạn mức cho phép mà vốn vẫn mắc, dự án không chạy là nguyên nhân gì? Giải ngân có đúng đối tượng hay không? Tại sao giải ngân không hiệu quả nhưng vẫn cứ hối thúc vay vốn?

Tôi cho rằng, cần có đánh giá về hiệu quả sử dụng dòng vốn ODA tại từng dự án cụ thể. Vay vốn để xây dựng, phát triển các dự án phục vụ cho an sinh, xã hội là cần thiết nhưng cũng phải mạnh dạn nói không với những dự án không hiệu quả gây lãng phí, tạo gánh nợ rất lớn cho cả quốc gia.

Điển hình như các đại dự án nghìn tỷ thua lỗ, đắp chiếu, dự án đường sắt trên cao Cát Linh - Hà Đông, các tuyến metro TP.HCM... những dự án liên tục đội vốn, chậm tiến độ gây ảnh hưởng rất lớn tới đời sống, an sinh, xã hội... Với những dự án như vậy cần phải làm rõ có yếu tố xin cho hay không? Và trách nhiệm cụ thể như thế nào? Không nên để dư luận, xã hội tiếp tục hoài nghi, thiếu tin tưởng", vị PGS nhấn mạnh.

PGS Đặng Đình Đào nói thêm, vốn ODA không phải là một khoản trợ cấp miễn phí, mỗi một đồng đi vay người dân đều phải trả. Do đó, nếu chạy đua vay vốn, coi vay được nhiều vốn ODA như một thành tích sẽ gây ra rất nhiều hệ lụy.

Vì vậy, theo vị chuyên gia, sau khi Bộ KH-ĐT thực hiện việc báo cáo với Quốc hội về số vốn 600.000 tỷ đã ký kết, bước tiếp theo là phải rà soát lại toàn bộ những dự án được thuộc diện quy hoạch sử dụng vốn ODA đã, đang và sắp giải ngân trong thời gian tới.

"Phải rà soát lại toàn bộ những dự án, công trình đã, đang đứng ra kêu gọi đầu tư nước ngoài xem những dự án đó còn phù hợp hay không? Có nhất thiết phải đầu tư, xây dựng trong bối cảnh tình hình tài chính đang rất khó khăn như hiện nay hay không?

Ngoài ra, cũng cần phải có đánh giá rất cụ thể, chi tiết về hiệu quả của từng dự án đang sử dụng dòng vốn này. Đặc biệt, phải lưu ý tới các giải pháp bảo vệ môi trường của từng dự án để cân nhắc", ông Đào nói rõ.

Về khoản vốn đã ký kết vay, vị PGS cho rằng, các bộ ngành cần tính toán đàm phán lại với các nhà tài trợ nếu dự án không hiệu quả thì không nên giải ngân mà có thể chuyển khoản tài trợ qua dự án khác hiệu quả hơn hoặc chuyển sang đầu tư cho giai đoạn sau.

"Tôi tin các nhà tài trợ cũng sẽ ủng hộ phương án này vì mong muốn của các nước cho vay ODA bao giờ họ cũng muốn nhìn thấy hiệu quả", vị chuyên gia nói.

Bộ Tài chính sẽ quản lý nợ công

Vấn đề cuối cùng, PGS Đặng Đình Đào cho rằng, không thể bỏ qua trách nhiệm của các cơ quan quản lý có liên quan tới quyết định vay vốn vay ODA.

"Nếu cơ quan nào đứng ra xây dựng kế hoạch vay vốn ODA lên tới 600.000 tỷ chắc chắn phải có thuyết trình về khả năng hấp thụ khoản vốn vay đó của nền kinh tế cũng như khả năng phát huy hiệu quả từ dòng vốn đó ra sao... Vậy thì bây giờ cơ quan đó phải đứng ra chịu trách nhiệm trước phương án, kế hoạch, quyết định của mình chứ?.

Phải xử lý trách nhiệm thật nghiêm chứ không thể để tình trạng lúc muốn vay thì nói dự án hiệu quả, khả thi nhưng khi thực hiện lại giống như 12 siêu dự án của Bộ Công thương. Ở đây là câu chuyện vay là phải trả, không phải người vay cứ vay, ai trả không quan tâm được. Đã đến lúc cần phải nhìn nhận, xem xét trách nhiệm nghiêm túc của các cơ quan tham mưu trong câu chuyện này", ông Đào thẳng thắn.

Hoài An

Thứ Hai, 18/12/2017 13:51

Sự Kiện