Giao ACV làm sân bay Long Thành: Cần nhìn khác

(Tài chính) - Tư nhân tham gia dưới sự điều hành của Chính Phủ, cầu nối dẫn dắt của ACV sẽ thu nhận được các sáng kiến và sức mạnh vô biên cho Long Thành.

Sau khi Chính phủ đề xuất Quốc hội chỉ định thầu cho Tổng công ty Cảng hgng không Việt Nam (ACV) làm nhiều hạng mục lớn của sân bay Long Thành, PGS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKT Quốc dân, Hà Nội, ĐBQH đoàn Hà Nội đưa ra một góc nhìn khác. Trong bài trả lời dưới đây, đại biểu đoàn Hà Nội cho rằng nên tổ chức đấu thầu, huy động rộng rãi sức mạnh từ khu vực tư nhân...

Giao ACV lam san bay Long Thanh: Can nhin khac
Mô hình cảng hàng không quốc tế Long Thành. Ảnh: VnEconomy

PV:- Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 được Chính phủ trình Quốc hội. Đáng chú ý, Chính phủ cũng có đề xuất Quốc hội xem xét, ban hành nghị quyết chỉ định thầu cho Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) thực hiện các hạng mục chính của dự án. Đề xuất trên nhận được nhiều ý kiến ủng hộ nhưng cũng có không ít những băn khoăn. Quan điểm của ông về đề xuất trên, thưa ông?

PGS.TS Hoàng Văn Cường: Dự án sân bay quốc tế Long Thành là dự án quan trọng quốc gia có quy mô lớn, không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược phát triển của ngành hàng không mà có tác động rất lớn tới sự phát triển kinh tế - xã hội và cả an ninh - quốc phòng.

Vì những yếu tố trên, Chính phủ đã có chủ trương chỉ đấu thầu trong nước, không mở thầu quốc tế với dự án này. Đây là quyết định đúng đắn nhằm đảm bảo an ninh - quốc phòng, đồng thời phát huy nội lực, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tham gia đầu tư, phát triển.

Trong tờ trình, Chính phủ cũng có đề xuất Quốc hội xem xét, ban hành nghị quyết giao ACV là chủ đầu tư thực hiện ¾ hạng mục chính của dự án cảng hàng không, sau đó cho các cơ quan khai thác thuê lại hạng mục các công trình trụ sở cơ quan quản lý.

Riêng hạng mục công trình phục vụ quản lý điều hành bay được đề xuất giao cho Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) trực tiếp đầu tư bằng vốn của doanh nghiệp. Lý do đề nghị giao trực tiếp cho ACV làm chủ đầu tư vì ACV là đơn vị có lợi thế về kinh nghiệm đầu tư và quản lý cảng hàng không, có khả năng chủ động về vốn từ nguồn vốn tự có của doanh nghiệp và vốn vay các tổ chức tài chính quốc tế không cần nhà nước bảo lãnh.

Quan trọng hơn việc chỉ định thầu sẽ giúp dự án tiết kiệm được thời gian 1,5 năm do không phải tổ chức đấu thầu chọn nhà đầu tư. Như vậy, dự án sẽ sớm được khởi công, kịp tiến độ dự kiến vào năm 2021.

Đấy chính là những những ưu điểm, lợi thế có thể thấy ngay nếu chỉ định cho ACV làm chủ đầu tư không cần thông qua đấu thầu chọn chủ đầu tư dự án. Tuy nhiên, nếu mổ xẻ kỹ vấn đề thì đề xuất trên có một số điểm đáng lưu tâm.

Thứ nhất, chỉ định cho ACV làm chủ đầu tư trước mắt tiết kiệm được khoảng 1,5 năm không phải đấu thầu chọn nhà đầu tư nhưng khi triển khai dự án có thể sẽ mất nhiều thời gian hơn đó để đấu thầu các hạng mục triển khai dự án.

Dự án cảng hàng không sân bay Long Thành là dự án có quy mô, tổng nguồn vốn đầu tư rất lớn trong khi ACV là doanh nghiệp Nhà nước chiếm cổ phần chi phối nên về nguyên tắc khi ACV tiến hành các hạng mục đầu tư dự án (từ 1 tỷ đồng) đều phải được tổ chức đấu thầu theo theo đúng quy trình đấu thầu quy định của Luật Đấu thầu . 

Như vậy, với tổng mức đầu tư 336 ngàn tỷ, riêng giai đoạn 1 là 111 ngàn tỷ thì sẽ có số lượng rất nhiều gói thầu khác nhau phải thực hiện, từ việc mua sắm vật liệu xây dựng, thiết bị, máy móc cho tới giám sát, thi công… Đồng nghĩa với việc chọn ACV có thể tiết kiệm được 1,5 năm thời gian đấu thầu ban đầu nhưng sẽ có khả năng mất thêm nhiều thời gian hơn nữa cho việc tổ chức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu triển khai các hạng mục của dự án, trong khi nếu chủ đầu tư là công ty hoặc tập đoàn tư nhân sẽ không phải mất thời gian cho việc thực hiện các thủ tục này.

Cần lưu ý, giải ngân trong đầu tư công thời gian qua chậm, một trong các lý do là mất thời gian ở khâu tổ chức đấu thầu các hạng mục thi công. Đầu tư tư nhân giải ngân nhanh hơn vì tiết kiệm được nhiều thời gian do không phải thực hiện các bước thủ tục hành chính rườm rà, không cần thiết.

Hơn nữa, khi tổ chức đấu thầu theo qui định cũng có thể chọn được nhà thầu có giá thấp hơn một chút nhưng chưa chắc đã chọn được nhà thầu tốt nhất. Thực tế nhiều dự án thời gian qua rơi vào tay các nhà thầu Trung Quốc là do chỉ cần vừa đủ điều kiện đánh giá về năng lực và kinh nghiệm thì sẽ thắng các nhà thầu khác dù tốt hơn nhiều do các nhà thầu Trung Quốc luôn bỏ thầu giá thấp hơn.

Ngay cả các điều khoản thỏa thuận qui đinh ràng buộc trách nhiệm giữa doanh nghiệp nhà nước với nhà thầu cũng tuân thủ theo quy định của hợp đồng mẫu với những mức xử lý mang tính chất tượng trưng, không thể tự đặt ra các ràng buộc xử lý mạnh tay với nhà thầu làm sai, chậm tiến độ như các doanh nghiệp tư nhân vẫn thực hiện. Đó là lý do vì sao doanh nghiệp tư nhân xây dựng đường cao tốc Hạ Long Vân Đồn và sân bay Vân Đồn chỉ trong thời gian hơn 2 năm đã hoàn thành mà không có công trình đầu tư công nào có thể đạt được.

Đặc biệt, vấn đề quản lý đầu công của khu vực doanh nghiệp nhà nước còn gây thất thoát, lãng phí, không hiệu quả. Thực tế bài học 12 đại dự dự án nghìn tỉ thua lỗ, là bằng chứng sống cho thấy sự yếu kém, không hiệu quả trong quản lý, đầu tư công mà nguyên nhân đều xuất phát từ cơ chế chỉ định thầu, giao thẳng dự án cho doanh nghiệp. Phải thấy rằng, phần lớn các lĩnh vực đầu tư trên đều rất có tiềm năng tốt, nếu nguồn lực đầu tư đó mà đặt vào tay tư nhân thì chắc rằng các đại dự án đã khác nhiều và diện mạo nền kinh tế đã khác.

Thứ hai, chưa thể khẳng định chỉ có ACV có kinh nghiệm và khả năng thu xếp vốn mới đầu tư được cảng hàng không.

Đồng ý rằng xét về kinh nghiệm quản lý điều hành ngành hàng không cũng như nguồn lực tài chính, ACV chính là đơn vị có nhiều ưu thế vượt trội nhưng không vì thế mà nói rằng không thể tìm được nhà đầu tư tư nhân nào khác có đủ khả năng để thực hiện dự án này.

Về kinh nghiệm, chúng ta đã có rất nhiều dự án, nhiều thành công được ghi nhận chính từ những nhà đầu tư chưa từng có kinh nghiệm, chưa từng thực hiện những dự án tương tự. Dự án sân bay Vân Đồn là một ví dụ điển hình. Đó là dự án cảng hàng không đầu tiên được thực hiện với nguồn vốn hoàn toàn của tư nhân, thời gian đầu tư ngắn, tổng mức đầu tư không cao nhưng được trang bị kỹ thuật hiện đại, quy trình vận hành chuyên nghiệp vừa được bình chọn là sân bay mới của khu vực.

Ngay trong lĩnh vực hàng không, thực tế đã ghi nhận sự thay đổi kinh ngạc từ khi có sự tham gia của nhà đầu tư tư nhân vào lĩnh vực này. Nếu như trước đây, hàng không chỉ có Vietnam Airlines, đến nay có sự tham gia của Vietjet, Bamboo Airways… rõ ràng đã làm thay đổi hoàn toàn cụ diện ngành hàng không ở cả chất lượng và đa dạng về sản phẩm. Các tổ chức quốc tế cũng đánh giá các hãng hàng không ở Việt Nam thuộc diện tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Cần phải thấy, vị thế các nhà đầu tư tư nhân trong nước bây giờ đã khác cả về trình độ, năng lực để có những chính sách đối xử cho phù hợp.

Về nguồn vốn, ACV khẳng định tự thu xếp được khoảng 37.000/111.000 tỷ đồng tổng mức đầu tư, chiếm 1/3 tổng nguồn vốn giai đoạn 1 của dự án. Số vốn còn lại ACV sẽ vay các tổ chức tài chính nước ngoài mà không cần sự bảo lãnh của Chính phủ. Tuy nhiên, ACV là doanh nghiệp nhà nước giữ cổ phần chi phối, vì vậy muốn thu xếp vốn bắt buộc phải tuân thủ các quy định về huy động vốn theo luật pháp. Hơn nữa, dù nhà nước không đứng ra bảo lãnh cho ACV vay vốn nhưng nếu rủi ro của doanh nghiệp này nhà nước vẫn phải chịu trách nhiệm.
 
Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân vay vốn không cần nhà nước bảo lãnh, hiệu quả thì hưởng và rủi ro phải tự chịu. Như vậy, xét từ cả hai yếu tố kinh nghiệm và nguồn lực tài chính, chúng ta không nên nghi ngờ và tước bỏ cơ hội tham gia của nhà đầu tư tư nhân.

Đấu thầu dự án sân bay Long Thành để kêu gọi được nhiều nhà đầu tư tư nhân có năng lực cùng tham gia sẽ cùng lúc khắc phục được tất cả những mối lo về nguồn lực, kinh nghiệm, thời gian và cả chất lượng, hiệu quả của dự án.

Riêng hạng mục công trình điều hành bay được đề xuất giao cho VATM trực tiếp đầu tư là phù hợp vì VATM là doanh nghiệp nhà nước duy nhất được độc quyền cung cấp dịch vụ quản lý, điều hành hoạt động bay tại Việt Nam. Do vậy, việc đề xuất giao VATM đầu tư các hạng mục liên quan đến quản lý, điều hành hoạt động bay bằng vốn của doanh nghiệp để cung cấp dịch vụ quản lý, điều hành bay cho Cảng hàng không quốc tế Long Thành là phù hợp và đúng pháp luật.

Kiến nghị Quốc hội giao ACV làm sân bay Long Thành

PV:- Vậy nên lựa chọn nhà đầu tư theo cách thức thế nào, xin ông nói thêm.

PGS.TS Hoàng Văn Cường: Tôi cho rằng Chính phủ nên kêu gọi các tập đoàn tư nhân có năng lực, có mong muốn, nguyện vọng được cùng tham gia đầu tư hãy cùng ngồi lại với nhau dưới sự điều hành của Chính Phủ cầu nối dẫn dắt của ACV thì chúng ta sẽ thu nhận được các sáng kiến và sức mạnh vô biên cho đầu tư Long Thành.

Nhà nước cần thuê tư vấn tốt thiết kế Cảng hàng không quốc tế Long Thành thật chi tiết, hiện đại, chuẩn xác từ khâu khảo sát, thiết kế kỹ thuật cho tới khâu tính toán tổng mức đầu tư với các giải pháp kỹ thuật tốt nhất, hiện đại nhất, mang tính ổn định cao nhất.

Đây chính là đầu bài để Nhà nước đặt hàng các nhà đầu tư lựa chọn. Khi đã có một bản thiết kế như vậy, tất cả các nhà đầu tư tư có đủ năng lực, có khả năng thực hiện được dự án đều có quyền tham gia đấu thầu, trong đó có ACV cũng là một đơn vị cùng tham gia một cách công bằng với các nhà đầu tư tư nhân khác.

Một mô hình tốt nhất là các tập đoàn tư nhân bằng thế mạnh của mình trên từng lĩnh vực hãy cùng tham gia để hình thành một Tổ hợp kinh doanh, trong đó Tổ hợp có vai trò điều phối chung tất cả các hoạt động đầu tư củ cả dự án Long Thành đồng thời từng nhà đầu tư lại có quyền chủ động trong đầu tư, khai thác và vận hành các hạng mục là thế mạnh của mình. ACV cũng là một thành viên của Tổ hợp và là người đại diệng cho Nhà nước trong việc định hướng và đảm nhận các khâu then chốt nhà nước cần kiểm soát.

Mô hình hoạt động của Tổ hợp này sẽ không bị ràng buộc bởi yếu tố đầu tư công, không bị chi phôi bởi các thủ tục hành chính, sẽ phát huy được hết sức mạnh của mỗi nhà đầu tư tư nhân cả về kinh nghiệm, lĩnh vực hoạt động và huy động nguồn lực.

Chúng ta cũng đừng lo ngại rằng khi tổ hợp kinh doanh này có sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân thì nhà nước sẽ mất đi quyền hưởng thụ từ dự án này. Sự đóng góp của doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp tư nhân cũng đều mang lại sự vững mạnh cho nền kinh tế đất nước, cũng mang đến sự giầu có, phát triển cho xã hội, sự đóng góp nào cũng đều hướng tới lợi ích quốc gia phát triển.

Tạo điều kiện, trao cơ hội cho các doanh nghiệp tư nhân đầu tư là hoàn toàn phù hợp, đúng với chủ trương đường lối mà nghị quyết 10 của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân mới đặt ra, đó chính là hành động tạo niềm tin và thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân phát triển.

PV:- Xin cảm ơn ông!

Vũ Lan (thực hiện)

Thứ Ba, 12/11/2019 07:37

Sự Kiện