Lương tư vấn ODA Nhật 700 triệu/tháng: Vì đâu?

(Tài chính) - ODA là vốn Việt Nam đi vay và phải trả, vì thế Việt Nam có quyền đàm phán có sử dụng chuyên gia nước ngoài hay không, mức lương thế nào...  

Báo cáo gửi Chính phủ của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc chuẩn bị thẩm định các dự án vay Nhật Bản tài khóa 2018 cho hay, mức lương tư vấn quốc tế phía Nhật Bản yêu cầu để lập dự toán các dự án vay vốn ODA tài khóa 2018 khoảng 30.000 USD/tháng/người (+-10%), tức khoảng 700 triệu/người/tháng, chưa kể các khoản phụ cấp.

Mức lương này, theo đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cao hơn khoảng 20-25% so với mức lương tư vấn nước ngoài bình quân trong các dự án vay vốn ODA, vay ưu đãi của Chính phủ và gấp đôi so với thu nhập kê khai nộp thuế bình quân của người có quốc tịch Nhật Bản làm việc tại Việt Nam năm 2016.

Không ngạc nhiên trước thông tin này, chuyên gia kinh tế - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho biết, câu chuyện về mức lương cao ngất ngưởng của chuyên gia nước ngoài nói chung và lương chuyên gia Nhật nói riêng trong các dự án ODA đã nói đến nhiều năm nay.

Bản thân ông khi đi làm các dự án ODA cũng thấy rõ thực tế, lương chuyên gia Việt Nam được trả rất thấp, trong khi lương chuyên gia nước ngoài cao gấp nhiều lần. 

Tuy nhiên, đây là điều Việt Nam phải chấp nhận để có được nguồn vốn cho đầu tư, phát triển kinh tế.

Luong tu van ODA Nhat 700 trieu/thang: Vi dau?
Cầu Nhật Tân, một dự án hạ tầng sử dụng vốn vay ODA từ Nhật Bản.

Ông lưu ý, Việt Nam đã quy định mức lương tối đa dành cho chuyên gia trong nước khi tham gia dự án, trong khi mức lương dành cho chuyên gia nước ngoài ra sao là tùy thuộc vào sự đàm phán giữa Việt Nam và đối tác. 

Lương chuyên gia Nhật Bản trong các dự án ODA cao như báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư là nhờ khả năng đàm phán rất tốt của họ.

"Phải thừa nhận rằng, đàm phán vẫn luôn là khâu yếu của Việt Nam. Không chỉ kỹ năng đàm phán còn hạn chế, bản thân những người đi đàm phán cũng chưa đặt mình ở vị thế ngang bằng, bình đẳng với đối tác, đặc biệt trong các trường hợp vay ODA hay thực thi một số công việc trong các hiệp định.

Vẫn có tâm lý coi rằng Việt Nam được cho vay vốn giá rẻ, được cho không nên khi nước cho vay đặt ra các điều kiện về chuyên gia và mức lương chuyên gia thì phía Việt Nam dễ dàng chấp nhận.

Điều mà nhiều nhà hoạch định chính sách, người đi đàm phán quên mất, đó là lãi suất vay có thể thấp hơn thị trường nhưng còn có các điều kiện khác ràng buộc khác, và nếu tính tổng thể thậm chí vốn vay ấy còn đắt hơn Việt Nam cho đi vay thị trường", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh chỉ rõ.

Vị chuyên gia cũng giải thích, khi vay vốn ODA có đàm phán hiệp định khung và đàm phán cho điều ước quốc tế cụ thể, điều ước quốc tế cụ thể mới là hiệp định thực thi vào thực tế và được đàm phán cho từng dự án vay ODA.

Định mức lương chuyên gia, tư vấn quốc tế tùy thuộc vào từng dự án và từng nhà tài trợ. Thông thường nó được chia theo các ngạch, bậc khác nhau và theo trình độ chuyên môn, kinh nghiệm của chuyên gia.

Khi đàm phán từng dự án, có thể chủ đầu tư không có khả năng đàm phán, không có nhận thức đầy đủ về việc có cần chuyên gia nước ngoài hay không, mức lương chuyên gia thế nào, thậm chí như đã nói ở trên, có người vẫn nghĩ ODA là cho không, nên dễ chấp nhận yêu cầu phía đối tác đưa ra.

Bản thân nước cho vay vốn lại luôn tìm mọi cách để thu hồi vốn vay nên đặt ra những điều kiện trong hợp đồng vay vốn, trong đó có điều khoản về mức lương chuyên gia sao cho có lợi nhất cho họ.

Từ thực tế trên, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng, điều quan trọng nhất khi Việt Nam đi vay vốn, đó là phải xem dự án có cần thiết sử dụng chuyên gia nước ngoài không, chuyên gia Việt Nam có làm được không. Nếu chuyên gia Việt Nam làm được thì mức lương bao nhiêu..., tất cả rõ ràng.

Trong từng dự án cụ thể, nếu cần chuyên gia nước ngoài thì cần mức lương chuyên gia là bao nhiêu, Việt Nam phải đàm phán, yêu cầu cụ thể ra sao về số lượng chuyên gia, trình độ..., và ghi rõ trong hợp đồng.

Người đi đàm phán, ký kết dự án phải thực sự có chuyên môn, hiểu biết, nắm được quy trình thực hiện dự án, từ đó mới biết có cần chuyên gia nước ngoài không, cần trong bao lâu, mức lương thế nào...

Ngoài khung chung và các dự án không được vượt khung này còn có đàm phán từng dự án cụ thể. Có giới hạn mức lương chuyên gia từ thấp nhất đến cao nhất, vì thế đạt được thỏa thuận về mức lương thế nào cho phù hợp tùy thuộc vào khả năng của người đàm phán.

"Khi lập các dự án ODA, phải xác định rằng đây là vốn Việt Nam đi vay của đối tác và phải trả nợ.

Vay ODA bây giờ  cũng rất khó, Việt Nam không được vay với lãi suất thấp hay không lãi suất như trước đây. Vì thế, khi xem xét hiệu quả của việc vay vốn cũng như các điều kiện của người cho vay, Việt Nam phải cân nhắc xem có vay hay không. 

Đã đến lúc chúng ta có quyền lựa chọn có vay ODA hay không và hoàn toàn có quyền đàm phán là có sử dụng hay không sử dụng các chuyên gia trong tư vấn hay kiểm tra, giám sát các dự án, mức lương của các chuyên gia này.

Tất nhiên, đối với những dự án mà chuyên gia trong nước không thể đảm nhận được vì có liên quan đến yếu tố kỹ thuật hay yếu tố khác mà nhà tài trợ đòi hỏi ở mức độ cao hoặc trong nước không có người có khả năng tương xứng thì lúc ấy phải tính đến chuyện thuê chuyên gia nước ngoài.

Nhưng chúng ta phải đàm phán, xem xét, giảm thiểu chứ không phải dự án lập ra, họ đòi bao nhiêu Việt Nam cũng đáp ứng thì không ổn", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Thành Luân

Thứ Tư, 24/10/2018 07:36

Sự Kiện