Việt Nam đánh giá dự án ODA: Nhìn thẳng sự thật

(Tài chính) - Việc đánh giá hiệu quả, tác động của các dự án sử dụng vốn vay ODA là cần thiết, nhưng để xem xét trách nhiệm cá nhân, tổ chức thì rất khó.

Làm rõ được góc khuất?

Bộ Kế hoạch và Đầu tư vừa có văn bản gửi các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; UBND các tỉnh, thành trực thuộc Trung ương, Ngân hang Phát triển Việt Nam, Ngân hàng NN-PTNT, các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước đề nghị báo cáo đánh giá hiệu quả, tác động của các dự án sử dụng vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi giai đoạn 1993-2017.

Việc đánh giá bao gồm các chương trình, dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi đã kết thúc và đang triển khai.

Trước thông tin trên, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho rằng, việc đánh giá các dự án, hoạt động sử dụng vốn vay ODA đáng ra phải làm  thường xuyên, hàng năm hoặc theo trung hạn 3-5 năm. Đến nay, Việt Nam gần như kết thúc việc vay ODA giá rẻ của các tổ chức quốc tế, các quốc gia trên thế giới, do đó việc nhìn nhận, đánh giá lại hiệu quả, tác động của vốn ODA và quá trình sử dụng ODA là việc làm rất quan trọng và cần thiết.

Xét về mặt lịch sử, từ năm 1979 trở về trước, Việt Nam chỉ có một vài dự án vay vốn ODA và lượng vay không đáng kể. Sau nhiều năm không được các nước và tổ chức quốc tế cho vay ODA (khoảng từ năm 1979-1993), đến năm 1993, dưới sự giúp đỡ của chính phủ Nhật Bản và Pháp, Việ Nam mới bắt đầu được vay lại vốn ODA của các tổ chức quốc tế và các quốc gia trên thế giới.

Bởi vậy, ông Thịnh đánh giá, với yêu cầu này của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, về cơ bản Việt Nam sẽ đánh giá lại toàn bộ hoạt động vay vốn và sử dụng vốn vay ODA để biết được tổng số vốn ODA Việt Nam đã sử dụng là bao nhiêu, trong đó số vốn tài trợ của mỗi quốc gia, tổ chức là bao nhiêu, chiếm bao nhiêu % trong tổng vốn đầu tư của giai đoạn 1993-2017, hiệu quả của các dự án ODA cũng như cách thức sử dụng vốn vay đó ở từng chủ thể, từng ngành nghề, từng loại dự án...

"Việc tổng kết để đánh giá, báo cáo kết quả sử dụng vốn ODA là việc quan trọng, có ý nghĩa lớn lao để Việt Nam nói lời tri ân tới các quốc gia, tổ chức quốc tế đã giúp đỡ Việt nam thoát khỏi tình trạng trì trệ, thiếu vốn, có được nền kinh tế như ngày nay.

Đánh giá các dự án để rút ra cái ưu, cái nhược, cái được, cái mất, để từ đó nhìn ra hiệu quả của vốn ODA thực chất đối với chúng ta như thế nào, đồng thời rút ra bài học.

Viet Nam danh gia du an ODA: Nhin thang su that
Đường sắt Cát Linh - Hà Đông vay Trung Quốc 250 triệu USD vốn bổ sung.

Vốn ODA là vốn đầu tư Nhà nước đi vay rồi về cho vay lại hoặc Nhà nước tự bỏ vốn đầu tư vào các dự án. Đây hầu hết là đầu tư công hoặc hỗ trợ của Nhà nước cho dự án đó. Vì thế, việc đánh giá hiệu quả của các dự án cũng như phương thức thực hiện các dự án có ý nghĩa rất lớn trong việc rút kinh nghiệm để quản lý, sử dụng đầu tư công cũng như các nguồn vốn hỗ trợ của ngân sách nhà nước cho các dự án thuộc các lĩnh vực, đặc biệt các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, công nghệ cao, thủy hải sản hay những ngành nghề có yếu tố tích cực trong giải pháp môi trường, ví dụ điện gió, điện mặt trời.

Cuối cùng, chúng ta sẽ có sự tổng kết tương đối đầy đủ và có ý nghĩa đối với hoạt động đầu tư của Việt Nam trong giai đoạn 1993-2017. Thông thường, đi theo các dự án ODA có nguồn vốn trong nước. Việt Nam sẽ rút được bài học kinh nghiệm về cách thức huy động vốn,giải ngân và các vấn đề có liên quan đến dự án ODA, từ đó có sự kết hợp giữa đầu tư của Nhà nước với đầu tư của các địa phương, huy động sức dân vào các dự án mang tính xã hội, cộng đồng.

Vì lẽ đó, việc đánh giá, tổng kết lần này đòi hỏi phải có sự quan tâm, chỉ đạo của các cơ quan, ban ngành, các cấp chính quyền khác nhau đã sử dụng vốn ODA để từ đó có được bức tranh toàn cảnh rõ ràng, sắc nét nhất về sử dụng, quản lý và trả nợ vay ODA", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh chỉ rõ.

Đặc biệt, vị chuyên gia kỳ vọng lần đánh giá, tổng kết này sẽ nhìn thẳng vào sự thật, vào những góc khuất của việc sử dụng vốn vay ODA ở Việt Nam. Chẳng hạn, ODA đóng góp đến đâu, thất thoát thế nào, có những dự án vừa làm xong đã lạc hậu, sản phẩm không thể cạnh tranh, vốn ưu đãi biến thành nợ xấu, có vấn đề gì ở đằng sau đó...

"Đây là dịp để chúng ta chủ yếu nhìn lại mình và cần phải nhìn nhận khách quan. Chẳng hạn, trong việc đặt mua các thiết bị, máy móc, thông thường nếu là vốn ODA của các tổ chức quốc tế hoặc các nước phát triển thì họ yêu cầu đặt mua máy móc, thiết bị tương đối tốt, đồng bộ nhưng như thế thì đắt.

Trong khi đó, có một số nhà tài trợ không đòi hỏi điều này mà phía Việt Nam thích mua loại nào họ bán loại ấy. Nhiều chủ đầu tư Việt Nam tham rẻ, mua máy móc, thiết bị cũ, lạc hậu thì hiệu quả không cao, thậm chí chưa làm đã lỗ vì hiệu suất sử dụng kém.

Như vậy, cái này do lỗi của phía Việt Nam là chính, còn hầu hết các nhà tài trợ đều có trách nhiệm với vốn đầu tư của họ. Ở Việt Nam, có những người lập dự án, thẩm định, quyết định dự án làm không hết trách nhiệm của mình dẫn tới một số dự án có kỹ thuật, công nghệ lạc hậu, chậm tiến độ..., Cái này chúng ta phải tự trách mình trước", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Thứ Hai, 23/04/2018 14:42

Báo Đất Việt trên Facebook
.


Sự Kiện