Vốn đầu tư Trung Quốc và những bài học rút ra

(Tài chính) - Việt Nam rất cần vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng nhưng phải hết sức thận trọng với nguồn vốn Trung Quốc sau nhiều bài học đã trải qua.

Đó là điều chuyên gia kinh tế - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) đặc biệt lưu ý khi trao đổi với Đất Việt về nguồn vốn Trung Quốc. 

PV: - Dù đã có nhiều bài học với dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc, nhiều nhận định cho rằng, Việt Nam khó có thể nói không với nguồn đầu tư này trong bối cảnh nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế vẫn rất cao.

Mới đây nhất, trong buổi làm việc với Bộ GTVT, Tập đoàn Thái Bình Dương đến từ Trung Quốc bày tỏ mong muốn được tham gia đầu tư "trọn gói" dự án đường cao tốc Bắc-Nam tại Việt Nam theo hai hình thức EPC (hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình) và BTO (hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh).

Thưa ông, có thể nhận định ra sao về sức hấp dẫn của vốn Trung Quốc với Việt Nam ở thời điểm hiện tại? Liệu Việt Nam có tránh được những hậu quả khi tiếp nhận nguồn vốn này?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: - Việc xây dựng cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật để phát triển một nền kinh tế hiện đại đang là vấn đề bức xúc đối với Việt Nam, trong khi nguồn vốn để đầu tư lại rất khó khăn. Vì lẽ đó, mọi nguồn vốn đều đáng quý và chúng ta mong muốn đầu tư có hiệu quả để phục vụ cho sự phát triển của đất nước.

Tuy nhiên, phải lưu ý tới một số đặc tính của nguồn vốn Trung Quốc, mà biểu hiện của chúng không chỉ có khi đầu tư ở Việt Nam. Hàng loạt quốc gia tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc là một ví dụ. Người ta vẫn thấy đằng sau đó là những toan tính của Trung Quốc về tài nguyên thiên nhiên, đem lại lợi ích kinh tế cho Trung Quốc nhiều hơn cái mà Trung Quốc vẫn tuyên bố về mong muốn hợp tác, phát triển toàn diện và sự phồn vinh của các quốc gia trong sáng kiến Vành đai và Con đường.

 Von dau tu Trung Quoc va nhung bai hoc rut ra
PGS.TS Đinh Trọng Thịnh

Đây chính là một trong những nhân tố để Việt Nam xem xét, tính toán khi lựa chọn nguồn vốn Trung Quốc. Tất nhiên, nói thì dễ, làm mới khó, bởi khi thuyết minh dự án ai cũng nói tốt, nói hay; đến khi làm không được thì mới thấy hậu quả của nó rất ghê gớm, bởi dự án thì dở dang, còn chúng ta mất đi cơ hội và các nguồn lực khác mà đáng ra chúng có thể phát triển tốt hơn.

Việc xem xét kỹ lưỡng, thận trọng các nguồn vốn đầu tư, đặc biệt là nguồn vốn của Trung Quốc phải được đặt lên hàng đầu và là yêu cầu bắt buộc. Nguồn vốn của Trung Quốc rất hấp dẫn và nếu làm tốt thì Việt Nam có lợi ích lớn. Nhưng đây là một bài toán khó với cả nguồn vốn FDI nói chung mà Việt Nam đã và đang gặp phải.

Trong nhiều dự án, nhà đầu tư cứ làm theo ý họ và không ít người nghĩ rằng điều đó không ảnh hưởng đến mình nhưng không phải vậy. Khi nhà đầu tư đẩy giá của các dự án, công trình lên cao, khấu hao lâu, các khoản thu hồi nhiều, các khoản ấy chui vào giá thành sản phẩm, dịch vụ, nhà đầu tư trốn được thuế, thu được lợi ích do nâng giá dự án... Tóm lại, họ được đơn được kép, bỏ một vốn mà thu lại 3-4 lời Chính điều này làm ảnh hưởng lâu dài đến tốc độ phát triển của đất nước.

Cũng phải lưu ý rằng, trong điều kiện hiện nay, người có nhiều vốn và sẵn sàng bỏ vốn ra nhất có lẽ là Trung Quốc.

Việc quan trọng cần làm và rút kinh nghiệm là việc thẩm định, kiểm tra, giám sát cùng chế tài xử lý phải nghiêm khắc. Phía doanh nghiệp Trung Quốc bỏ giá thầu rất thấp, có khi chỉ tính nửa giá khi tài trợ cho phía Việt Nam, nhưng sau đó họ làm dở dang rồi nâng giá lên. Khó hơn nữa, kể cả khi chúng ta đã phê duyệt kỹ thuật tốt rồi nhưng giữa chừng nhà thầu Trung Quốc thay đổi kết cấu kỹ thuật, xin cái này cái kia... Khi ấy chúng ta cũng cứ phải chịu vì đã bị họ nắm đằng chuôi, đã ném lao đi thì đành phải theo lao, nếu để đó thì vừa ngổn ngang, ách tắc, vừa cản trở nền kinh tế. 

Vì thế, cơ chế kiểm tra giám sát, cơ chế về kế hoạch hóa và thực thi vấn đề này phải nghiêm túc thì lúc đó mới có thể sử dụng vốn Trung Quốc.

PV: - Trên thực tế, cũng đã có rất nhiều cảnh báo, thậm chí cả những lời kiên quyết nói không với dòng vốn Trung Quốc. Điều này có đặt ra khả năng Việt Nam không cần đến vốn vay Trung Quốc để đầu tư cơ sở hạ tầng không?

Cũng đã có những đề xuất, thay vì vay vốn Trung Quốc hay các nước khác, Việt Nam có thể huy động nguồn đầu tư trong nước. Thưa ông, mong muốn này có thực tế không và để làm được như vậy, môi trường đầu tư cũng như cách thức huy động vốn của Việt Nam cần thay đổi như thế nào?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: - Nếu vì sợ những tiêu cực, mặt trái của vốn Trung Quốc mà không sử dụng nguồn vốn ấy thì không nên. Hiện nay vốn Trung Quốc đang dư thừa và nếu tận dụng được nguồn vốn ấy là điều rất tốt.

Nhưng thực ra, việc từ chối vốn vay Trung Quốc không hề đơn giản, mà Malaysia là một ví dụ. Tại Malaysia có rất nhiều dự án lớn do Trung Quốc đổ vốn vào đầu tư. Chỉ khi Thủ tướng Mahathir Mohamad lên nắm quyền mới tuyên bố sẽ hủy bỏ một số dự án như dự án đường sắt bờ đông Malaysia có vốn đầu tư dự kiến lên đến 20 tỷ USD hay dự án đường ống dẫn khí do Trung Quốc hậu thuẫn.

Thế nhưng, theo thông tin được đăng tải trên báo chí gần đây, Malaysia đã đạt được những tiến bộ nhất định trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc nhằm hồi sinh dự án đường sắt cao tốc.

Thứ Hai, 25/03/2019 07:19

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện