Không thể chờ đề án tái cấu trúc kinh tế hoàn thiện

(Kinh tế) - (ĐVO) - Dù còn nhiều điểm chưa ổn trong Đề án tái cấu trúc kinh tế song giờ không phải là lúc ngồi chờ một đề án hoàn thiện mà phải bắt tay vào làm ngay. Phương thức tái cấu trúc không phải để tự doanh nghiệp làm đề án tái cấu trúc mình mà phải áp đặt từ trên xuống. Buộc họ làm và phải có đội tái cấu trúc đề thực thi.

Đó là chia sẻ của TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam xung quanh câu chuyện tái cấu trúc nền kinh tế. TS Thiên cũng phân tích kỹ hơn với báo Đất Việt về những nhận định bức tranh chung của nền kinh tế  'không phải để thở dài mà tìm câu trả lời cho nó!'.

Bất ổn, nền kinh tế nguội lạnh

PV: - Ông từng phát biểu tại Diễn đàn kinh tế mùa xuân 2013 rằng: ‘Tình hình kinh tế rất chậm được cải thiện, nếu không nói là có xu hướng xấu đi trên nhiều phương diện’, ông có thể làm rõ điểm này bằng những phân tích cụ thể được không?

TS Trần Đình Thiên: - Nói chung là tình hình kinh tế của năm 2013 rất là khó khăn, trên nhiều phương, nhiều mặt chứ không phải chỉ là câu chuyện nợ xấu. Khi nói nợ xấu là xấu rồi thì cũng cần phải nói có nhiều thứ khác không kém nợ xấu. Đấy cũng là cách nói để diễn đạt tình hình khó khăn hiện nay.

Tuy nhiên, cái quan trọng nhất không phải là mô tả tình trạng xấu mà chỉ ra nguyên nhân của nó là thế nào.

Chúng ta biết rằng kinh tế Việt Nam từ năm 2007 đến nay có hai đặc điểm rất quan trọng là tốc độ tăng trưởng sụt giảm dù rằng vẫn giữ mức tăng trưởng dương khá cao. Điều này thể hiện qua con số mức tăng trưởng năm 2007 là 8,48% đến nay chỉ còn có 5,03% chứng tỏ sự sụt giảm rất lớn.

Nói dương 5,03% nhưng vẫn xem là rất thấp vì nền kinh tế của ta dựa rất nhiều vào nông nghiệp và khu vực gia đình. Nó khó mà tụt xuống thấp hơn nữa. Vì vậy, con số tăng trưởng tụt xuống mức 5,03% là rất thấp rồi. Do vậy nhìn con số này để thấy ta vẫn yên chí là rất nguy hiểm!

Thứ hai nền kinh tế của Việt Nam từ khi gia nhập WTO thể hiện rất rõ sự bất ổn tăng lên. Điều này thể hiện ở chỉ số lạm phát vừa cao, và mức độ giao động lại rất mạnh.

Mức độ giao động nó nói lên tính bất ổn định vì có những khi lạm phát đang ở 6% sau lại tăng lên mười mấy phần trăm, đến năm 2012 lại hạ xuống 6,81%.

Có thể thấy hạ lạm phát thấp là một mục tiêu, song cứ nhiều lần hạ, nhiều lần tăng chứng tỏ là rất bất ổn. Ta phải nhìn thấy đằng sau cái gọi là những thành tích ngắn hạn hay khó khăn ngắn hạn của từng năm một toát lên sự giao động và tính bất ổn của nền kinh tế.

Những chỉ số khác cũng rất là quan trọng để nói tình hình kinh tế khó đến mức nào.

Ví dụ như doanh nghiệp đóng cửa nhiều. Doanh nghiệp đóng cửa liên quan đến việc làm, thu nhập, sản lượng… và sức khỏe của nền kinh tế.

Trong khi đó, năm 2012 có tới 110.000 doanh nghiệp đóng cửa và số còn lại phải giảm công suất lao động 20-30%. Doanh nghiệp là lực lượng trụ cột của nền kinh tế mà nó bị yếu, giảm công suất rồi đóng cửa thì nền kinh tế yếu đi là rõ ràng.

Sang đầu quý I năm 2013, số doanh nghiệp đóng cửa còn tăng hơn cả mức bình quân của từng quý những năm trước.

Nhìn ở góc nợ xấu, hàng tồn kho đều là những biến số có thể gọi là hai cục máu đông. Cái khó này đặt vào năm 2013 để thấy vốn nó đã xấu nay còn xấu hơn.

Minh chứng rõ ràng là lượng bơm tín dụng rất thấp. Quý I/2013 mà tăng trưởng tín dụng chỉ đạt 0,03% tức là gần như bằng không. Sang tháng 4 có nhích lên 1 tí nhưng vẫn cho thấy khả năng hấp thụ vốn quá thấp.

Chúng ta biết rằng nền kinh tế Việt Nam dựa rất nhiều vào vốn (70-80% tăng trưởng là nhờ vào tín dụng). Những năm trước để tăng trưởng tăng 60-70% tín dụng phải đạt ngưỡng 35-40%. Trong khi bây giờ tín dụng về gần như là vạch không cho thấy nền kinh tế nguội lạnh đi. Động lực tăng trưởng giảm đi rất nhiều.

Thứ hai là ngân sách quý I/2013 cũng giảm đi. Chính phủ quyết tâm bơm mạnh ngân sách ra theo đúng cách tăng nguồn lực cho nền kinh tế phục hồi nhưng sức hấp thụ của nền kinh tế vẫn yếu.

Có thể nói tình hình bức tranh chung nội tại của nền kinh tế năm 2013 vẫn tiếp tục là một năm thử thách. Tất nhiên hiện nay đang có một vài dấu hiệu làm cho khơi dậy niềm tin song bản thân tôi vẫn cho rằng đây là năm đáy và phải thoát đáy thì mới tới năm bản lề để phát triển. Song năm bản lề chưa phải là năm 2013.

Hiểu theo nghĩa đường đồ thị thì bất ổn vẫn tăng lên, nợ xấu xa vời và hàng tồn kho giảm chậm rồi doanh nghiệp tiếp tục đóng cửa nhiều sẽ tiếp tục xấu hơn cả những cái xấu mà người ta đang nói.

Chúng ta nhớ rằng lòng tin là rất quan trọng. Từ cái nợ xấu chuyển hóa thành lòng tin khi doanh nghiệp không tiếp cận được vốn, biết cơ hội đến mà không làm thế nào được. Lưu thông vốn bị ách tắc thì tình hình rất tồi tệ.

Đây là điểm mà chúng ta phải nhìn để không phải thở dài mà phải tìm câu trả lời.

Tôi muốn khẳng định, nợ xấu là xấu nhưng doanh nghiệp chết nhiều thì còn xấu hơn cả nợ xấu vì đấy là chủ thể của nền kinh tế. Người lao động mất việc làm, sức mua của thị trường yếu chứng tỏ tính nghiêm trọng của vấn đề rất cao và không thể coi thường.

 

Bơm vốn, độ trễ sẽ dài hơn bình thường

PV: - Ông có nói rằng Chính phủ đang nỗ lực bơm vốn để thúc đẩy thị trường, nhưng thực tế doanh nghiệp vẫn không tiếp cận vốn và 'chết lả' dần đi. Theo ông liệu có mâu thuẫn gì trong việc này?

TS Trần Đình Thiên: - Nói Chính phủ bơm vốn mới là ở góc độ đầu vào. Để vốn sử dụng được phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Doanh nghiệp không sử dụng được vốn là những doanh nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào ngân hàng. Trong khi tín dụng gần như bị tắc nghẽn như vậy thì doanh nghiệp không tiếp cận được.

Có nhiều lý do, có thể vì ông doanh nghiệp có nợ xấu nên ngân hàng không thể tiếp tục cho vay.

Có nhiều lý do để doanh nghiệp có nợ xấu, nếu làm kỹ càng vẫn có thể phân loại được để xét cho những doanh nghiệp mặc dù có nợ xấu nhưng vẫn cho họ vay được. Thế nhưng trong hoàn cảnh hiện nay nhiều ngân hàng thấy độ rủi ro cao nên cũng không dám tin và cho vay tiếp.

Ngược lại có những doanh nghiệp không tiêu thụ được sản phẩm, hàng tồn kho nhiều nên không dám vay thêm vốn.

Tức là sự kích thích sản xuất yếu. Do vậy dù ngân hàng còn nhiều tiền nhưng những doanh nghiệp có thể vay cũng không muốn vay thêm.

Về phía nhà nước bơm tiền ra, do khó khăn chung của nền kinh tế khiến cho việc giải ngân chậm.

Hy vọng là với tinh thần kích thích nền kinh tế, đầu tư cởi mở hơn có thể giúp cho nền kinh tế hồng hào hơn. Nhưng tôi muốn nói rằng ngay cả trong trường hợp bơm tiền ra tốt cả từ ngân hàng và ngân sách nhà nước thì cũng không phải ngay một lúc mà chuyển hóa thành lợi ích tăng trưởng, vì kiểu gì cũng có độ trễ từ khi cung nguồn lực tài chính ra cho đến lúc thành sản lượng, tăng trưởng thật còn một quãng khá dài.

Do vậy cũng không thể đo lường trực tiếp được.

PV: - Theo như tính toán của ông độ trễ đó mất khoảng bao lâu?

TS Trần Đình Thiên: - Từ xưa tới nay độ trễ để bơm tiền cũng phải mất tới 6-7 tháng. Nhưng theo thực tế hiện nay của nền kinh tế, sự phục hồi chậm thì độ trễ này có thể sẽ kéo dài hơn. Lý do là vì sức mua của thị trường yếu, trong khi hàng sản xuất ra phải bán được mới tính vào tăng trưởng. Do vậy cũng không nên quá kỳ vọng.

Tái cầu trúc, phải làm ngay, không chờ

PV: - Như phân tích của ông có thể thấy rằng nền kinh tế của chúng ta đang rất đáng lo ngại. Để thay đổi, Chính phủ cũng đã xây dựng Đề án tái cấu trúc nền kinh tế. Có thể hình dung việc tái cơ cấu này như thế nào, thưa ông?

TS Trần Đình Thiên: - Tái cấu trúc tức là phân bổ lại nguồn lực cho những ngành mà có lợi thế. Lợi thế ở đây được hiểu là cho cả hiện tại và tương lai. Nếu chỉ lo lợi thế hiện tại rồi vài năm sau là hết thì sẽ bế tắc.

Thế nhưng đây là công việc rất khó. Hiện nay, việc phân bổ nguồn lực xu hướng vẫn chủ yếu cho các doanh nghiệp nhà nước. Dù rằng đang ít dần đi nhưng đáng lẽ phải giảm nhanh hơn. Thế nhưng chúng ta thì hơi chậm, do cổ phần hóa, sự ưu tiên, ưu đãi nhiều.

Đáng ra nguồn lực quốc gia đó phải được phân bổ theo cách thị trường để cho doanh nghiệp nào làm hiệu quả nhất tiếp cận được, nhưng ta chưa làm được như vậy.

Nhìn tổng thể có thể thấy trong giai đoạn vừa rồi quá nhiều nguồn lực bị hút vào tài nguyên và xuất khẩu tài nguyên thô. Những ngành than tăng trưởng dữ dội. Hay bauxite, mới nghe nói đã 'đâm sầm' vào đó mấy tỉ đô. Hay như thủy điện cũng làm ồ ạt.

Hay như có những ngành dùng quá nhiều vốn, trong khi đất nước thì nghèo lại thích những dự án lớn, rất tốn tiền. Trong khi lao động của nước ta lại dư thừa.

Đáng ra như các nước Đông Bắc Á thần kỳ họ khuyến khích những ngành sử dụng nhiều lao động. Nhưng dần dần đẩy nguồn lao động chất lượng cao tăng lên.

Đó là những điểm về tổng thể là phải điều chỉnh thì mới ra câu chuyện tái cơ cấu.

Nếu tái cơ cấu đầu tư ngân sách tốt sẽ tạo được tín hiệu tốt để tạo các dòng vốn hợp lý hơn. Hoặc ngân hàng cũng vậy, lập nhiều ngân hàng tài trợ vốn cho những dự án rủi ro. Hay như bất động sản, đầu cơ nhiều quá, bị sai lạc.

Nếu chúng ta tái cơ cấu ngân hàng để cái gọi là sở hữu chéo, hay là tay trong trở nên lành mạnh hơn thì việc tiếp cận tín dụng của ngân hàng được phân bổ chuẩn hơn. Những dự án nào hiệu quả được cho sẽ đỡ rủi ro.

Đấy là cách hình dung của tái cơ cấu.

Hay như khu vực nhà nước, các tập đoàn không cho đầu tư ngoài ngành mà chỉ làm đúng việc của họ. Nếu như chúng ta làm tốt việc này, những dòng vốn sẽ được phân bổ hợp lý hơn.

Thế nhưng đó là câu chuyện nói thì dễ nhưng làm thì khó vô cùng vì đụng chạm đến nhóm lợi ích. Vì ngân hàng người ta đã thiết kế ra hệ thống sở hữu cheo hoặc cho vay tay trong giờ mắc kẹt các dự án trong đó. Nếu gỡ phải trả giá.

Cơ chế xin cho về đầu tư ngân sách, giờ bỏ cũng khó vì dính đến lợi ích rất phức tạp. Bỏ phải rất can đảm.

Hay như doanh nghiệp nhà nước, tại sao Vinashin khó xử lý đến như vậy. Là bởi vì trong đó nó chồng chéo các loại quan hệ khác nhau. Do vậy không thể nhìn như góc độ của kinh tế học là không hiệu quả thì phá sản. Thế nhưng ở đây ngay cả khi phá sản cũng phải xử lý hàng đống các mối quan hệ ở trong.

Vấn đề nằm ở chỗ cách tiếp cận chưa thực sự triệt để.

PV: - Tức là theo ông Đề án tái cấu trúc chưa ổn?

TS Trần Đình Thiên: - Chính phủ, các nhà hoạch định chính sách đã mất khá nhiều công sức để nghiên cứu đề án tái cơ cấu. Trong lúc khó khăn, không đề án nào đưa ra có thể toàn vẹn. Càng khó khăn, những phương án cứu càng khó hơn. Nếu muốn đòi hỏi ăn nhanh, ăn ngay chắc sẽ không có đâu. Đúng tuyệt đối cũng khó vì có nhiều biến số không kiểm soát được.

Đề án tái cơ cấu hiện nay tất nhiên còn nhiều khiếm khuyến nhưng phải bắt tay vào hành động ngay rồi sau đó sẽ điều chỉnh tiếp. Chỉ có điều phương pháp luận của đề án tái cơ cấu chung phải bao trùm lên tất cả các phương án khác. Như thế mới nhất quán chứ không thể tái cấu trúc ngân hàng lại ngược chiều với tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước, hay xung đột với đầu tư công cũng không được.

Nguyên tắc phải bảo đảm tính nhất quán. Hành động trên một tư tưởng chung. Nếu ngồi chờ một đề án hoàn thiện hay cơ bản là được thì sẽ không được đâu.

Tôi nghĩ rằng, đến lúc này chúng ta bắt đầu tư duy lại tái cơ cấu khác cách đây một, hai năm nên có khả năng tính đúng hướng sẽ cao. Cho nên không nên bi quan.

Không thể để doanh nghiệp tự làm

PV: - Với chức trách của ông hiện tại, ông đã kiến nghị, tư vấn gì cho chính phủ để thực hiện tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam?

Nên khuyến khích các ngành sử dụng được nhiều lao động và có lợi thế cạnh tranh
Nên khuyến khích các ngành sử dụng được nhiều lao động và có lợi thế cạnh tranh

TS Trần Đình Thiên: - Tôi vẫn nói rằng, tái cấu trúc có 2 vấn đề cần giải quyết. Thứ nhất là những vấn đề sống còn ngắn hạn phải vượt qua được thì mới có lực để tạo niềm tin.

Có hai ý, ổn định vĩ mô phải kiên trì. Phải kiềm chế lạm phát được thì chi phí vốn, tiếp cận vốn mới ổn. Doanh nghiệp mới có cơ để phục hồi. Lạm phát duy trì ở mức 5-7% nên đặt lên hàng đầu, dù rằng có thiệt hại cho tăng trưởng.

Thứ hai là phải khôi phục tăng trưởng nhưng phải chuyển sang giải pháp tăng tính hiệu quả chứ không phải dựa vào bơm vốn như ngày xưa.

Nếu cứ dựa vào bơm vốn, lạm phát sẽ bùng lên. Nếu đi theo giải pháp này, thì các điều kiện tương ứng sẽ phải là nâng cao chất lượng, nhìn vào chiều sâu.

Trong đầu tư công, không chạy theo tăng trưởng số lượng, đầu tư dàn trải.

Một điều quan trọng, để tăng trưởng, ổn định vĩ mô, thì số tiền mà chính phủ nợ doanh nghiệp khi làm hạ tầng, các công trình... nên ưu tiên trả cho họ.

Hiện Chính phụ nợ doanh nghiệp nhiều khiến doanh nghiệp phải chịu nợ xấu. Đi vay lãi suất cao làm mà không có khả năng trả. Trong khi đối với chính phủ họ là đống nợ xấu lù lù.

Vì vậy, Chính phủ nên ưu tiên trả cho họ. Vừa thể hiện sự cam kết đối với nền kinh tế, tạo niềm tin, khơi thông nguồn lực, tạo đà để giải quyết nợ xấu.

Tôi cho rằng giải pháp này còn quan trọng hơn cả việc thành lập công ty mua bán nợ vì tính toàn diện, nhiều mặt. Giải pháp này vừa cứu doanh nghiệp, giải tỏa nợ xấu, tạo niềm tin và thúc đẩy tăng trưởng.

Thứ hai là quan điểm về lãi suất, ngân hàng nhà nước phải thay đổi. Chuyển sang khống chế trần lãi suất cho vay thay vì lãi suất huy động như hiện nay.

Lãi suất cho vay hiện đang làm sai lạc vấn đề. Nếu khống chế được, nhằm mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp, để họ sống được, chia sẻ lợi ích từ ngân hàng sang doanh nghiệp sẽ thúc đẩy được tăng trưởng.

Lúc này ngân hàng phải chịu san sẻ lợi ích cho doanh nghiệp ở mức tối thiểu vì họ cũng là nguồn sống của ngân hàng.

Về dài hạn, cách tiếp cận vấn đề tái cấu trúc nên nhìn trọng điểm. Ví dụ tái cấu trúc tập đoàn nhà nước nên chọn một vài tập đoàn để làm quyết liệt, lấy đó để làm động lực lan tỏa. Nếu làm đại trà sẽ vướng nhiều thứ, đặc biệt là nguồn lực. Vốn nguồn lực đã yếu, nếu làm đại trà không biết nợ nần sẽ như thế nào.

Phương thức tái cấu trúc không phải để tự doanh nghiệp tự làm đề án tái cấu trúc mình mà phải áp đặt từ trên xuống. Buộc họ phải làm và phải có đội tái cấu trúc đề thực thi. Nếu để họ tự làm rất khó và không thể triệt để được. Lợi ích của họ ở đó mấy ai dũng cảm tự cắt.

Hiện nay nền kinh tế yếu phải dựa một phần vào nước ngoài. Phải thay đổi chiến lược thu hút vốn đầu tư trực tiếp. Với những đối tác lớn, có cam kết nên có chiến lược ứng xử phù hợp.

Trong năm nay nên tập trung vào những việc cơ bản, ngắn hạn, đột phá để xoay chuyển tình thế. Nếu không thì nền kinh tế sẽ còn khó khăn dài dài.

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ!

Bích Ngọc (thực hiện)

Thứ Ba, 07/05/2013 06:03

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện