Dân bỏ lúa trồng sen: Bài học ốc bươu vàng lặp lại

(Thị trường) - Sinh vật ngoại lai vô tư đi vào ruộng lúa của người nông dân Việt cũng giống như con ốc bươu vàng cách đây vài năm, rất đau đớn.

Những báo động đỏ

PV:- Nhiều người cho rằng, nguyên nhân sâu xa là do nông dân không còn thiết tha với việc trồng lúa do thu nhập quá thấp. Theo Khảo sát của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đến năm 2015, quy mô bỏ ruộng vẫn ngày một tăng, xuất hiện ở cả 25 tỉnh thành.

Đây có phải là trái đắng của chiến lược mua rẻ bán rẻ Việt Nam đã duy trì suốt thời gian qua. Quan điểm của ông như thế nào trước nhận định này? Là một nước nông nghiệp, xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới mà lại tồn tại hiện tượng nói trên, theo ông, điều này có nên coi là báo động đỏ cho chiến lược lúa gạo đang tồn tại của VN hay không?

GS.TS Võ Tòng Xuân: - Đây là lỗi của cả hệ thống, khi trong một thời gian dài chúng ta sản xuất lương thực không cần biết nông dân được hưởng bao nhiêu, có đảm bảo được đời sống nhờ cây lúa hay không, các đơn vị thu mua và xuất khẩu lúa thì chỉ nhìn lợi ích của mình.

Trong khi nông dân phải loay hoay tự lo sống bằng cây lúa qua ngày, từ đó dẫn tới việc người nông dân thích trồng cây gì thì trồng, trồng xong rồi chặt, nên mới thường xuyên gặp rủi ro, suy ra đôi bên cùng có lỗi.

Thực tế, người trồng lúa từ xưa nay vẫn nghèo triền miên vì làm nông nghiệp không có vốn, nông dân phải vay tiền. Đến mùa thu hoạch, người dân chen chúc ở ngân hàng nông nghiệp để trả nợ. Xong nợ cũ lại vay mới để đầu tư làm vụ kế tiếp.

Thu nhập của bà con nông dân trồng lúa thì lại ở mức thấp. Cứ thử tính, 1 ha lúa, trồng một năm 2 vụ, được hơn 10 tấn, thu được 60-70 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí cho mua giống, phân bón, thuốc trừ sâu, công… (thường chiếm khoảng 70%), nông dân thu được chỉ khoảng 20 triệu/ha, rất thấp, tính ra ngày công 25.000đ/ngày.

Trong khi đó, chính quyền từ xã huyện lên tỉnh còn lúng túng với hướng đi mới, nên dẫn tới bản thân người dân cũng không biết trồng cây gì, nuôi con gì, thậm chí có nơi trồng khoai lang tím không hiệu quả lại phải quay về trồng lúa, mà như vậy rất thiệt hại.

Bây giờ tất nhiên bản thân tôi cũng như một số nhà nghiên cứu nông nghiệp đang tìm cách hiến kế cho nhà nước phải chuyển đổi tổ chức ra sao để tìm đầu ra là các nhà doanh nghiệp, từ đó ngược trở lại tổ chức đất đai, quyền lợi, cây trồng, vật nuôi để dân tin vào đó, sản xuất có mục tiêu, đảm bảo đời sống cho họ. Còn nếu cứ để nhân dân tự bơi, cho các doanh nghiệp nước ngoài vào thâu tóm, nhà nước không biết, khi xảy ra hậu quả mới sốt sắng xử lý hậu quả thì không bao giờ phát triển được.

Thực tế chúng ta có rất nhiều cái đáng báo động trong sản xuất nông nghiệp, đây chỉ là cái mới nhất. Như dẫn nước ngọt để ngọt hóa vùng nước mặn trồng lúa, 500-600ha lúa bị thiếu nước ngọt nên chết, báo động quá lớn, cũng do chính sách bắt phải trồng lúa, trong khi họ nuôi tôm mùa khô hưởng lợi rất lớn.

Lâu nay, lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông chảy về giảm nhưng chúng ta không thể yêu cầu Thái Lan hay Trung Quốc tạm ngưng đắp đê, ngăn đập.

Mà nghịch lý ở chỗ, nước ít, mà các địa phương không có nước ngọt trong mùa nắng vẫn tiếp tục chỉ đạo cho dân tiếp tục trồng lúa, bất chấp những cảnh báo khoa học. Và khi hạn hán ngày càng gay gắt, nguồn nước ngọt không về đủ, nước mặn xâm nhập vào sâu trong đất liền đã giết hại lúa.

Với những báo động đỏ này mà các nhà quản lý, đưa ra chính sách không nhìn ra và thay đổi kịp thời thì ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ tụt hậu và kém xa các nước kể cả Thái Lan, Campuchia.

PV:- Nhiều người cho rằng, nếu vẫn không đưa ra được những chính sách khuyến khích người nông dân trồng lúa, sự việc như ở Đồng Tháp vẫn đã và sẽ xảy ra. Thưa ông, điều gì sẽ xảy ra nếu không ngăn chặn được tình trạng này? Và chúng ta phải làm thế nào, trong ngắn hạn và trong dài hạn để người dân sống được bằng trồng lúa, chấm dứt hoàn toàn việc chuyển đổi đất nông nghiệp thành phi nông nghiệp như trên?

GS.TS Võ Tòng Xuân: - Nếu còn tình trạng này tiếp tục xảy ra thì người nông dân mình nghèo vẫn hoàn nghèo, 75% sống nhờ nghề nông nghiệp mà nghèo thì đất nước không giàu được.

Có một số bộ phận người dân giàu nhưng tiền đó là tiền biển thủ, tham nhũng từ tiền vay nước ngoài, số tiền này không ổn định. Nên bây giờ phải thay đổi ngay chính sách, tổ chức làm sao cho dân làm giàu, thì mới hướng tới một tương lai tốt đẹp được.

Nói chung người dân trồng lúa bây giờ phải tìm đi các con đường khác, để mà có lợi ích cao hơn, trong dài hạn có thể chúng ta chỉ cần duy trì lượng lương thực vừa phải để mà bảo vệ an toàn các cơ sở trong nước còn lại phải sản xuất ra các cây trồng, các sản phẩm khác trên đất của mình để có lợi ích cao hơn cho người dân.

Thí dụ chuyển đổi vùng bao đê trồng lúa 3 vụ sang trồng xoài, bưởi, vú sữa, sầu riêng.

Ở đồng bằng sông Hồng chuyển các vùng lúa sang trồng vải thiều đón đầu trong tương lai khi nhu cầu vải thiều Việt Nam trên thị trường quốc tế sẽ tăng vọt, vì chất lượng vải của ta ngon hơn vải của Thái Lan.

Riêng hướng phát triển bền vững cho vùng mặn là trong mùa khô, chỉ trồng một vụ lúa trong mùa mưa. Khi dứt mưa, thu hoạch lúa xong, lúc ruộng lúa đang còn sình lầy thì nông dân cho nước mặn lên ruộng để nuôi tôm, cá kèo, cua… đạt lợi tức trên 3 lần lúa với nước mặn. Như thế chúng ta không cần chống mặn bằng những biện pháp quá tốn kém để cố trồng thêm vụ lúa.

Đưa nông dân vào hợp tác xã kiểu mới sẽ giải quyết vấn đề học vấn của nông dân, bắt buộc nông dân làm theo quy trình GAP sẽ giảm giá thành sản xuất, ít sử dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao chất lượng để cạnh tranh.

- Xin cảm ơn GS.TS đã chia sẻ với Đất Việt!

Châu An

Thứ Ba, 07/02/2017 07:21

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện