CIA giải mã vụ đảo chính Iran: Thừa nhận nhúng tay

(Hồ sơ) - Cục tình báo Trung ương Mỹ (CIA) thừa nhận nhúng tay cuộc đảo chính tại Iran năm 1953 lật đổ Thủ tướng dân bầu Mohammed Mosaddeq.

Nguồn gốc tài liệu được giải mật

Các tài liệu này đã được đăng tải tại site của Lưu trữ an ninh quốc gia Mỹ (National Security Archive), tổ chức phi chính phủ chuyên thu thập thông tin được giải mật.

CIA đã đăng tải để công chúng truy cập 21 tài liệu xác nhận sự tham gia của CIA trong việc đạo diễn và thực hiện chiến dịch TPAJAX nhằm lật đổ Thủ tướng Iran Mohammed Mossadegh và đưa quốc vương Mohammed Reza Pahlevi trở lại nắm quyền.

CIA giải mã vụ dảo chính Iran: Thua nhan nhung tay
Tướng Fazollah Zahedi, người trực tiếp chỉ huy cuộc đảo chính.

Theo giới sử học, chính CIA sau đó đã đưa ra các biện pháp nhằm giảm nhẹ các hậu quả tiêu cực sau khi chiến dịch TPAJAX kết thúc. Donald N. Wilber, một trong số những người tham gia chiến dịch tiết lộ, nguyên nhân để CIA can thiệp vào nội tình Iran là khả năng nước này chuyển sang bên kia “bức màn sắt”.

“Điều đó có nghĩa, thắng lợi của Liên Xô trong chiến tranh lạnh và thất bại của phương Tây ở Cận Đông. Không còn lý do để giữ bí mật một thời kỳ tối quan trọng trong quá khứ của chúng ta nữa”.

Các tài liệu khẳng định CIA có tham gia cuộc đảo chính ở Iran từng được đăng công khai trước đó. Năm 2000, tờ The New York Times đã đăng tải bài báo về sự ủng hộ của Mỹ và Anh trong việc lật đổ chính phủ Iran. Tài liệu đã vô tình tiết lộ tên tuổi của các điệp viên CIA tham gia chiến dịch.

Cuộc đảo chính ở Iran vào năm 1953 xảy ra sau khi Thủ tướng Mohammed Mossadegh lên nắm quyền đã quyết định quốc hữu hóa công nghiệp dầu mỏ và cắt đứt quan hệ với Mỹ và Anh.

Trong cuộc đảo chính quốc vương Mohammed Reza Pahlevi đã tạm thời bỏ chạy ra nước ngoài, nhưng sau đó đã bắt được Mossadegh. Vị Thủ tướng bị tống giam 3 năm, sau đó bị quản chế tại gia cho đến khi chết vào năm 1967.

Lên nắm quyền sau cuộc đảo chính, quốc vương Mohammed Reza Pahlevi cầm quyền đến năm 1979 thì phải lưu vong sau khi nổ ra cuộc cách mạng Hồi giáo.

Sự thật đúng như đồn thổi

Như trên đề cập, tài liệu mật vừa được giải mã là một phần hồ sơ nói về những việc làm bí ẩn của CIA mang tên The Battle for Iran hiện đang được bảo quản trong kho lưu trữ của Đại học George Washington.

Tài liệu cho hay Mỹ đã chỉ đạo và trực tiếp điều hành cuộc đảo chính nhằm lật đổ thủ tướng dân bầu theo hình thức dân chủ tại Iran, ông Mohammed Mosaddeq và sự dính líu của chính phủ Anh trong cuộc đảo chính cũng như những nỗ lực của Anh nhằm ngăn chặn Mỹ không tiết lộ thông tin về vụ đảo chính.

Theo trích đoạn nằm trong tài liệu thì "Cuộc đảo chính quân sự ở Iran được tiến hành theo quyết định của CIA dựa trên chính sách ngoại giao của Mỹ, được phê chuẩn từ cấp cao nhất từ Lầu Năm Góc".

CIA giải mã vụ dảo chính Iran: Thua nhan nhung tay
Teheran những ngày đảo chính.

Đây là lần đầu tiên Mỹ thừa nhận vai trò đạo diễn đảo chính với sự giúp đỡ của Anh. Tại Mỹ, cuộc đảo chính được mang tên là chiến dịch TPAJAX, còn phía Anh do MI6 chỉ đạo mang tên Operation Boot. Cuộc đảo chính đã làm cho tình hình chính trị Mỹ và Iran căng thẳng trong suốt 6 thập kỷ qua.

Cơ quan mật vụ Anh (MI6), Bộ trưởng ngoại giao Sir Anthony Eden và CIA đã coi Thủ tướng Mohammed Mosaddeq là "gàn dở", cái gai trước mắt họ, mối đe dọa trực tiếp đến chiến lược cũng như lợi ích kinh tế của Anh và Mỹ.

Nhất là khi ông ông Mohammed Mosaddeq được dân bầu năm 1951, ngay sau đó ông đã đẩy nhanh tiến trình quốc hữu hóa ngành dầu lửa ở Iran, lúc đó đang dưới quyền kiểm soát của Liên danh British Ango- Irianian Oil Company, tiền thân của công ty dầu mỏ Anh BP ngày nay.

Chủ Nhật, 15/01/2017 09:47

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện