Điện đàm Mỹ trước khi đi Iran: Nhật dàn xếp điều gì?

(Quan hệ quốc tế) - Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Trump trước khi đến Iran gặp gỡ nhà lãnh đạo nước này.

Đài truyền hình NHK Nhật Bản cho biết Thủ tướng Shinzo Abe đã có cuộc trò chuyện qua điện thoại với Tổng thống Mỹ Donald Trump trước khi lên đường bắt đầu chuyến thăm chính thức tới Iran.

Các chi tiết trong cuộc trò chuyện chưa được công bố, nhưng theo đài truyền hình NHK, Thủ tướng Nhật Bản có thể đã nói với nhà lãnh đạo Mỹ về kế hoạch của ông trong chuyến thăm này, hoặc trao đổi phần nào đó những nội dung mà ông Abe muốn đối thoại với các nhà lãnh đạo Iran.

Thông tin duy nhất được khẳng định là Thủ tướng Abe và Tổng thống Trump sẽ cam kết hợp tác để hướng tới một Hội nghị thượng đỉnh G20 thành công tại Osaka của Nhật Bản vào cuối tháng 6 tới đây.

Chuyến thăm của ông Shinzo Abe tới Iran sẽ diễn ra chỉ hơn hai tuần sau khi kết thúc hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Nhật. Việc ông Abe đi Iran vào lúc này làm dấy lên nghi vẫn Nhật Bản tham gia vào vấn đề khủng hoảng Iran - Mỹ với vai trò như một trung gian hòa giải.

Dien dam My truoc khi di Iran: Nhat dan xep dieu gi?
Thủ tướng Nhật Bản Abe đang có mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Trump

Tuy nhiên, nhiều khả năng nếu đóng vai trò sứ giả hòa giải lúc này, Nhật Bản chắc chắn sẽ không mang lại hiệu quả. Bản thân trước đó, Ngoại trưởng Đức đã xuất hiện ở Tehran và đàm phán với người đồng cấp Iran về vấn đề quay lại bàn đàm phán. Pháp cũng kiến nghị Tehran mở rộng các thỏa thuận và chấp nhận ngồi lại với P5+1 thêm một lần nữa.

Song quan điểm duy nhất của Iran cho đến lúc này: Mỹ là người hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran trước, các nước châu Âu có liên quan không đảm bảo cho việc thỏa thuận được thực hiện, Iran không đàm phán gì ngoài nội dung đảm bảo thỏa thuận đã có, và yêu cầu Mỹ chấm dứt mọi biện pháp trừng phạt trước khi đàm phán thêm.

Như vậy, Nhật Bản khó lòng có thể can thiệp được điều gì khi họ thậm chí còn không phải khách hàng lớn nhất của Iran về năng lượng (Trung Quốc nhập khẩu nhiều dầu của Iran nhất, sau đó là Ấn Độ). Và Nhật Bản cũng không phải là quốc gia trong nhóm P5+1, Nhật cũng không phải là quốc gia có ảnh hưởng toàn cầu, họ chỉ có tiếng nói trong khu vực Thái Bình Dương.

Mục đích thật sự khiến Nhật Bản có chuyến thăm đến Iran lúc này cần phân tích từ yếu tố lợi ích của Tokyo. Tháng 5/2019, Mỹ chấm dứt tình trạng miễn trừ trừng phạt cho 8 quốc gia và vùng lãnh thổ mua dầu của Iran, trong đó có Nhật Bản.

Ngay sau đó, Nhật tuyên bố không mua dầu của Iran. Chính quyên Tokyo khẳng định đã không có một thùng dầu nào cập cảng trong tháng 5, và họ đã tìm được các nguồn cung khác để thay thế cho Iran. Các chính sách đề phòng nhu mở kho dự trữ năng lượng cũng được Nhật Bản tính đến.

Tuy nhiên, trong cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Trump hồi cuối tháng 5/2019, Thủ tướng Abe đã thảo luận về cơ chế cắt giảm từng phần với việc nhập khẩu năng lượng từ Iran. Theo đó, các công ty nhập khẩu của Nhật Bản thay vì ngay lập tức cắt giảm về 0, sẽ giảm mỗi tháng một chút. Kế hoạch cụ thể đã được chuyển tới Washington và đang được Tổng thống Mỹ xem xét.

Rất có thể, trước chuyến đi này, Nhật Bản đã chuẩn bị sẵn cho mình một loạt những biện pháp mang tính con thoi. Họ đã thảo luận với Mỹ, thăm dò ý kiến và tiếp tục lựa chọn phương án tiếp cận phù hợp với Iran. Trên hết, Nhật Bản muốn tìm một con đường mới, một khe hở để sử dụng được nguồn cung Iran. Giá dầu Iran cung cấp cho Nhật rẻ hơn vài USD/thùng so với giá dầu họ phải mua từ Mỹ để thay thế.

Dien dam My truoc khi di Iran: Nhat dan xep dieu gi?
Chuyến đi thăm Iran lần này sẽ thể hiện được vai trò của Nhật Bản trong các vấn đề quốc tế

Một con đường khác mà Nhật có thể lựa chọn là mua dầu từ Nga, vốn cũng được đánh giá rẻ hơn phía Mỹ cung cấp. Tuy nhiên, Washington dường như không đồng ý với hành động này và tiếp tục gia tăng sức ép lên Tokyo.

Chuyên gia Micheal Bosack, cố vấn đặc biệt về quan hệ chính quyền tại Hội đồng Yokosuka Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương cho rằng cách tiếp cận của Nhật trong vấn đề này có thể sẽ hữu ích với tất cả các bên.

"Nhật Bản không mang theo bất kỳ nội dung lịch sử, tôn giáo hay địa chính trị nào, thay vào đó là con đường riêng, quan điểm riêng của họ về chính sách Trung Đông. Điều này có ý nghĩa lớn với tất cả các bên. Nhật Bản có thể đưa ra những phương án có lợi cho họ, Tokyo cần phải tìm kiếm lợi ích cao nhất cho mình.

Và nếu phương án đó không mâu thuẫn với bất kỳ ai, nó đủ sức để các phe phái cứng rắn ở Iran cân nhắc, và đội ngũ diều hâu ở Washington phải chấp nhận. Quan trọng hơn hết, các phương pháp đó không xuất phát từ phương Tây, nó đến từ một nền kinh tế mạnh mẽ ở phương Đông. Cần nhớ rằng Tehran đã không còn đủ lòng tin với bất kỳ đại diện phương Tây nào" - ông Bosack cho biết.

Ông Tobias Harris, nhà phân tích thuộc nhóm tư vấn Teneo cho biết: "Chuyến đi của Thủ tướng Nhật Bản đối mặt với những trở ngại đáng kể và khó có kết quả đột biến nào. Họ có mối quan hệ với cả hai bên, nhưng không hề đủ sức nặng để tác động vào bất cứ bên nào".

Theo ông Harris, trên hết Nhật Bản sẽ tìm kiếm lợi ích cho mình, những thỏa thuận kinh tế mới liên quan đến giá dầu, cách thức vận chuyển. "Để tiếp tục bán được dầu cho Nhật, Iran sẽ phải nhượng bộ gì đó, và Nhật Bản mang những điều được nhượng bộ đó để chia sẻ với Mỹ. Tất cả đều dựa trên lý thuyết, nhưng đều có khả năng".

Đỗ Tú

Thứ Ba, 11/06/2019 16:57

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện