Lo những cuộc chiến ủy nhiệm ở Syria: Vắng bóng Mỹ

(Quan hệ quốc tế) - Hàng loạt cuộc chiến ủy nhiệm đang diễn ra trên mảnh đất Syria với những mối quan hệ lợi ích, mâu thuẫn chồng chéo không thể phức tạp hơn nữa.

Những liên minh kỳ lạ

Phát biểu từ Damascus, một quan chức cấp cao chính phủ Syria giấu tên nói với Almasdar rằng đã có hai liên minh mới xuất hiện ở miền bắc quốc gia này, thứ nhất là Iran và Thổ Nhĩ Kỳ cùng phối hợp, thứ hai là Arab Saudi và Nga.

Theo nguồn tin của tờ Almas, Ankara và Tehran đã tạo ra một hiệp ước cho phép quân đội hai bên thực hiện các hành động chung ở miền Bắc Iraq và miền Bắc Syria (nơi tập trung nhiều người Kurd).

Trong khi đó, Arab Saudi và Nga đang cố gắng thực hiện một thỏa thuận để thúc đẩy chính phủ Syria và Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) có một giải pháp hòa bình. Arab Saudi còn xúc tiến xây dựng một lực lượng ủy nhiệm của họ ở miền Bắc Syria, lấy nòng cốt là bộ lạc Shammar - người được cho là bộ lạc quyền lực nhất ở miền bắc Syria.

Đây là những liên minh rất bất bình thường. Thổ Nhĩ Kỳ - thành viên NATO, đồng minh quan trọng của Mỹ thân thiết với Iran - kẻ thù không đội trời chung với Washington ở Trung Đông. Trong khi đồng minh quan trọng bậc nhất khu vực của Mỹ, Arab Saudi, lại tỏ ra thân thiết với Nga.

Lo nhung cuoc chien uy nhiem o Syria: Vang bong My
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan trong một chuyến thăm Iran

Trên chiến trường, các cuộc chiến ủy nhiệm vẫn đang diễn ra quyết liệt và phức tạp. Và trên các bàn đàm phán song phương, những sự bất thường ấy vẫn được các bên bồi đắp, bàn bạc hằng ngày, hằng giờ. Điều gì đang xảy ra với các mối quan hệ địa chính trị trên mảnh đất Syria này?

Những liên minh vì "lợi ích trên hết"

Giới quan sát cho rằng, dẹp bỏ các mâu thuẫn xưa cũ, các quốc gia nói trên đang hành động vì mục đích chung duy nhất: thượng tôn lợi ích bản thân, ít nhất tại vùng đất Syria. Thứ nhất, Iran cần Thổ Nhĩ Kỳ để mở đường ra quốc tế cho năng lượng của mình, và ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ đang trục lợi từ thế bí của Iran và lợi thế về địa lý, chính trị mà họ nắm trong tay.

Hiện tại Iran đang bị áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ. Vì thế, các tàu chở dầu và khí đốt của nước này không thể vào Địa Trung Hải vì bị chặn lại ở Kênh Suez của Ai Cập. Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ là một trong 8 nước được miễn trừ trừng phạt, đồng nghĩa với việc tàu của Iran có thể cập cảng Thổ Nhĩ Kỳ.

Từ đây, Syria mua dầu của Iran từ đất Thổ, trả tiền trung chuyển cho Thổ Nhĩ Kỳ và Ankara kiếm lời từ đó. Một nguồn tin từ quan chức chính phủ của Damascus từng nhấn mạnh hồi đầu tháng 4: "Dầu của Iran không đắt, nhưng phí của Thổ Nhĩ Kỳ là cắt cổ". Các nước khác muốn mua dầu của Iran cũng phải thực hiện theo phương pháp tương tự. Ankara trở thành tay lái buôn thượng hạng.

Từ lợi thế của mình, Ankara thiết lập với Tehran một liên minh quân sự nhằm vào người Kurd ở miền bắc Iraq và bắc Syria dưới danh nghĩa chống khủng bố. Tại miền Bắc và Nam Syria, Iran có các nhóm phiên quân gồm Hezbollah và các tay súng thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hải ngoại.

Thổ Nhĩ Kỳ xây dựng được liên minh quân sự của họ, kiếm lời từ dầu của Iran, và thực hiện được mục đích diệt người Kurd. Ngược lại, Iran từ bỏ thói quen chỉ thân thiết với Nga, mở rộng quan hệ với Ankara và tìm được đường đi cứu tử cho thị trường năng lượng của họ.

Thứ hai, liên minh kỳ lạ khác được thành lập là cái bắt tay giữa Arab Saudi và Nga. Riyadh có mối quan hệ không tốt đẹp với Ankara, mâu thuẫn ngày càng lên cao kể từ sau vụ việc Thổ Nhĩ Kỳ tố cáo Arab Saudi sát hại nhà báo đối lập Khashoggi.

Lo nhung cuoc chien uy nhiem o Syria: Vang bong My
Lực lượng SDF ở miền Đông Syria

Riyadh và Tehran có mâu thuẫn sâu sắc. Vì thế, việc các lực lượng ủy nhiệm của hai đối thủ này được tự tung tự tác tại Syria động chạm nghiêm trọng đến lợi ích Arab Saudi. Cần chú ý, Riyadh là thế lực hậu thuẫn SDF mạnh mẽ nhất chỉ sau Mỹ. Không quân Arab Saudi cũng là lực lượng không kích IS hỗ trợ SDF ở Syria nhiều chỉ sau Mỹ.

Vấn đề hiện tại, khi Mỹ đã rút quân và gần như không tham gia vào các vấn đề tại Syria, Arab Saudi vẫn cần có sự hiện diện của SDF. Tình thế lúc này là Arab Saudi cần phải bảo vệ sự tồn tại của SDF trước quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và đồng minh mới của họ, trong bối cảnh thiếu đi sự ủng hộ quan trọng của Mỹ.

Syria là một bãi lầy mà Mỹ đã vội bước qua khi không cần nhìn đến giá trị lợi ích đồng minh. Cực chẳng đã, Arab Saudi buộc phải liên kết với Nga và mở ra một bàn đàm phán hòa bình Damascus và SDF. Để SDF tránh khỏi các cuộc chiến sinh tử với quân Thổ, biện pháp khả thi nhất là quy hàng chính quyền Syria và đảm bảo những lợi ích tự trị.

Arab Saudi cũng cần có sự hiện diện của Nga trong vấn đề giảm sản lượng dầu để đẩy giá thành. Điều này có lợi cho sức khỏe kinh tế của các quốc gia sống dựa vào ngành kinh tế xuất khẩu năng lượng. Nhưng điều này đi ngược lại với quan điểm của Mỹ khi giá dầu tăng cao, các biện pháp trừng phạt mà Mỹ nhằm vào Nga là không có nhiều hiệu quả.

Mối quan hệ tương tác qua lại giữa Riyadh và Moscow ngày càng chặt chẽ. Arab Saudi cần Nga để hình thành một liên minh đủ sức nặng để cân bằng với các đối thủ của Riyadh. Các cuộc chiến ủy nhiệm ở Syria thể hiện sự chồng chéo lợi ích và hỗn loạn phe phái. Trong sự hỗn loạn ấy, vai trò của Mỹ là không còn, và Nga đang nổi lên như một trung tâm dàn xếp, xoay chuyển mọi thứ.

Đỗ Tú

Thứ Hai, 22/04/2019 15:27

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện