Nga gồng mình chống trừng phạt tài chính của Mỹ

(Quan hệ quốc tế) - Nga không thể hóa giải hoàn toàn các đòn trừng phạt của Mỹ vì bị hạn chế khả năng huy động vốn, lâm vào bất ổn và hỗn loạn tài chính.

Sức ép dồn dập, dai dẳng

Theo giới phân tích, sau Thế chiến II, Mỹ giữ vai trò chủ đạo về trật tự tài chính quốc tế và đồng USD cũng nắm thế chi phối trong hệ thống tiền tệ quốc tế.

Nhờ đó, Mỹ thiết lập hệ thống điều hành trừng phạt tài chính hoàn chỉnh dựa trên quyền tài phán dài hạn. Các biện pháp trừng phạt tài chính là công cụ quan trọng để Mỹ thúc đẩy chính sách ngoại giao trên toàn cầu.

Nga là một trong những quốc gia bị Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính do có liên quan đến cuộc khủng hoảng Ukraine bùng phát từ cuối năm 2013. Ngoài ra, Mỹ cáo buộc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, thực hiện các cuộc tấn công mạng nhằm vào nước này và sử dụng vũ khí hóa học. Những cáo buộc này là lý do để Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính.

Theo các chuyên gia, Mỹ thực hiện 3 biện pháp trừng phạt tài chính chủ yếu của đối với Nga, gồm đóng băng hoặc tịch thu tài sản, cắt đứt các kênh đầu tư tài chính quốc tế và hạn chế quyền truy cập vào hệ thống thanh toán quốc tế.

Nga gong minh chong trung phat tai chinh cua My
Sau khi sáp nhập bán đảo Crimea, Nga bị phương Tây tăng cường bao vây cô lập

Văn phòng kiểm soát tài sản nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Mỹ phong tỏa tài sản đối với các cá nhân và doanh nghiệp có liên quan thông qua danh sách quốc gia được chỉ định đặc biệt (SDN), cấm các công dân Mỹ giao dịch với các chủ thể có liên quan trong danh sách.

Tháng 3/2014, sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã liên tiếp ban hành hai sắc lệnh hành chính, áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính nhằm vào các quan chức của Nga có liên quan và đóng băng tài sản của họ ở Mỹ.

Sau đó, danh sách các đối tượng bị trừng phạt tiếp tục mở rộng. Theo các thông báo có liên quan của OFAC, tính đến tháng 7/2020, tổng cộng đã có 308 cá nhân và doanh nghiệp của Nga bị đưa vào danh sách SDN.

Ngoài SDN, OFAC còn thiết lập danh sách trừng phạt các ngành nghề, các cá nhân hoặc doanh nghiệp bị đưa vào danh sách trừng phạt không những bị phong tỏa tài sản, mà còn bị hạn chế giao dịch.

Ngày 20/3/2014, ông Obama đã ban hành Sắc lệnh hành chính số 13662, đưa các ngành như dịch vụ tài chính, năng lượng, kim loại và khai thác mỏ, xây dựng, quốc phòng hoặc nguyên liệu thô liên quan của Nga vào danh sách trừng phạt ngành nghề.

Theo sắc lệnh này, OFAC đã ban hành 4 chỉ thị cụ thể, cấm các cá nhân hoặc doanh nghiệp Mỹ thu mua, giao dịch bằng trái phiếu hoặc cổ phiếu trong một thời hạn nhất định với các cá nhân hoặc doanh nghiệp trong các ngành liên quan và cấm hỗ trợ tài chính cho các đối tượng bị trừng phạt của Nga.

Chính phủ Mỹ còn hạn chế các công ty và tổ chức tài chính của Nga huy động từ bên ngoài thông qua các biện pháp pháp lý khác.

Ví dụ, sau khi Mỹ cáo buộc Nga sử dụng chất độc thần kinh Novichok để gây ra vụ đầu độc cựu nhân viên tình báo Nga Sergei Skripal và con gái vào năm 2018, căn cứ theo Đạo luật kiểm soát và xóa bỏ vũ khí sinh học, hóa học năm 1991, tháng 8/2019 Mỹ tuyên bố áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào Nga, bao gồm ngăn cản các tổ chức tài chính quốc tế cung cấp bất kỳ khoản vay hoặc hỗ trợ tài chính nào cho Nga, đồng thời cấm các ngân hàng Mỹ tham gia mua thị trường sơ cấp nợ công của Nga không được định giá bằng đồng ruble và cấm cung cấp nguồn vốn không được định giá bằng đồng ruble cho Chính phủ Nga.

Nga gong minh chong trung phat tai chinh cua My
Mỹ sử dụng vị thế thống trị về tài chính và sức mạnh đồng USD tấn công tài chính Nga

Mỹ hạn chế thậm chí là cắt đứt mối liên hệ của Nga với hệ thống thanh toán quốc tế, khiến nước này không thể thực hiện các giao dịch kinh tế quốc tế bình thường với bên ngoài.

Cùng với việc Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính nhằm vào Nga, tháng 3/2014, công ty Visa và công ty MasterCard của Mỹ đã ngừng cung cấp dịch vụ thanh toán cho thẻ ngân hàng do các ngân hàng liên quan của Nga phát hành.

Mỹ thậm chí còn tính đến phương án cấm hệ thống Hiệp hội viễn thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế (SWIFT) cung cấp dịch vụ cho các tổ chức tài chính Nga. SWIFT là một tổ chức hợp tác phi lợi nhuận giữa các ngân hàng quốc tế.

Khi một tổ chức tài chính bị SWIFT xác định là đối tượng bị trừng phạt, cho dù sử dụng bất kỳ ngân hàng hoặc tài khoản đại diện nào, tất cả các chỉ thị thanh toán và quyết toán do đối tượng đó đưa ra đều sẽ phải tạm ngừng và các giao dịch bằng đồng USD sẽ bị cắt đứt.

Những đòn phòng thủ của Nga

Đối đầu với các biện pháp quyết liệt và gần như toàn diện từ phía Mỹ, Nga đã thực hiện nhiều bước đi hiệu quả. Điều đầu tiên mà Nga làm là cung cấp sự hỗ trợ chính phủ cho các tổ chức bị trừng phạt trong nước.

Để giải quyết vấn đề thiếu tính thanh khoản ngoại tệ do các biện pháp trừng phạt, tháng 10/2014, Ngân hàng trung ương Nga lần đầu tiên đưa ra thỏa thuận mua lại ngoại tệ để cung cấp đồng USD cho thị trường, bên cạnh việc ổn định tỷ giá đồng ruble, giúp đỡ các tổ chức liên quan của Nga có được nguồn vốn ngoại tệ.

Đối với các ngân hàng bị trừng phạt, Chính phủ Nga cũng đã thực hiện một số biện pháp mang tính đối xứng.

Ví dụ, để đối phó với vấn đề ngân hàng Sberbank của Nga không thể góp vốn bằng trái phiếu trên thị trường vốn ở châu Âu và Mỹ do các biện pháp trừng phạt, Ngân hàng trung ương Nga đã mua một số lượng lớn trái phiếu mới phát hành của ngân hàng này. Để hỗ trợ Ngân hàng ngoại thương Nga bị trừng phạt, Bộ Tài chính Nga coi ngân hàng này là cơ quan quản lý duy nhất các hoạt động bán trái phiếu quốc tế của chính phủ.

Nga gong minh chong trung phat tai chinh cua My
Các đòn trừng phạt của Mỹ đã khiến Nga gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn từ bên ngoài

Đòn “phản công” thứ hai của Nga là giảm tỷ lệ của tài sản bằng đồng USD trong dự trữ quốc tế, tích cực mở rộng việc sử dụng đồng ruble trong ngoại thương, giảm sự phụ thuộc vào đồng USD.

Một số công ty năng lượng, nông nghiệp và khai thác mỏ của Nga bắt đầu tìm cách sử dụng đồng tiền khác để giao dịch ở nước ngoài.

Ví dụ, tháng 3/2019, tập đoàn dầu khí Gazprom của Nga và một công ty của Tây Âu đã hoàn thành thỏa thuận mua bán khí đốt tự nhiên đầu tiên bằng đồng ruble. Chính phủ Nga cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch không sử dụng đồng USD thông qua nhiều biện pháp.

Tháng 10/2014, Ngân hàng nhân dân Trung Quốc và Ngân hàng trung ương Nga ký thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương Trung-Nga. Kể từ tháng 10/2015 đến nay, nhiều giao dịch của hai bên đã sử dụng thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, điều này đã thúc đẩy sự phát triển của thanh toán tiền tệ song phương. Ngoài ra, Nga còn tích cực thúc đẩy việc thanh toán bằng đồng nội tệ với các nước BRICS.

Trong khi đó, để tránh bị loại khỏi hệ thống thanh toán quốc tế, Nga đang tích cực phát triển hệ thống thanh toán của riêng mình. Trong bối cảnh Visa và Mastercard ngừng cung cấp dịch vụ cho Nga, tháng 5/2014, Duma quốc gia (Hạ viện) Nga đã thông qua dự luật về việc thành lập hệ thống thẻ thanh toán quốc gia, sau đó công ty cổ phần hệ thống thẻ thanh toán quốc gia được thành lập vào tháng 12/2015 đã phát hành thẻ ngân hàng “Mir” đầu tiên dựa trên hệ thống thanh toán quốc gia. Ngoài thiết lập hệ thống thẻ thanh toán quốc gia, Nga còn thiết lập hệ thống thanh toán nhanh vào năm 2019.

Nga cũng đang cố gắng phát triển hệ thống thông tin thanh toán tương tự SWIFT. Cuối năm 2014, Ngân hàng trung ương Nga thiết lập hệ thống trao đổi thông tin tài chính của riêng mình - hệ thống chuyển thông tin tài chính (SPFS), để đối phó với rủi ro bị cắt đứt liên hệ với hệ thống SWIFT.

Nga gong minh chong trung phat tai chinh cua My
Nước Nga dưới sự lãnh đạo của Tổng thống V. Putin đã có nhiều biện pháp hiệu quả chống lại các đòn trừng phạt của phương Tây

SPFS được đưa vào sử dụng từ năm 2015, hiện có gần 400 ngân hàng ở Nga sử dụng hệ thống này. Nga cũng đã thúc đẩy hệ thống này được ứng dụng trên phạm vi quốc tế thông qua các biện pháp khác nhau. Tháng 6/2019, Duma quốc gia Nga đã thông qua dự luật cho phép người nước ngoài được tiếp cận SPFS.

Tuy nhiên, các biện pháp của Nga không thể vô hiệu hóa hoàn toàn các đòn trừng phạt của Mỹ. Mỹ đã thành công khi hạn chế khả năng huy động vốn của các đối tượng bị trừng phạt và làm tổn hại khả năng huy động vốn bằng đồng USD của các công ty có liên quan ở Nga, qua đó khiến thị trường tài chính của Nga hỗn loạn và gây ra bất ổn tài chính.

Theo thống kê, dòng vốn chảy khỏi Nga trong giai đoạn 2014-2018 đã vượt 317 tỷ USD.

Dòng vốn chảy ra bên ngoài không chỉ khiến các thị trường như thị trường ngoại hối, thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu biến động, mà còn khiến sự suy thoái kinh tế của Nga tăng lên. Trong khi đó, Mỹ không có dấu hiệu “nương tay” khi tiếp tục gia tăng sức ép và mở rộng danh sách trừng phạt.

Nguyễn Đức

Chủ Nhật, 01/11/2020 18:32

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện