Những bước gió trong trường ca của Phan Hoàng

(Góc nhìn văn hóa) - Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng (NXB Hội Nhà văn 2016) là trường ca trữ tình hiện đại, đậm chất suy tưởng.

 Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng (NXB Hội Nhà văn 2016) là trường ca trữ tình hiện đại, đậm chất suy tưởng. Ngoài phần mở đầu và phần vĩ thanh, tập thơ có 3 phần với sự kết hợp ngẫu hứng, trùng điệp, đan xen những câu thơ ngắn dài. Trong đó, gió là hình tượng xuyên suốt, làm nền/điểm tựa cho cảm xúc thơ. 

Hình tượng gió vừa cụ thể vừa khái quát, đi về giữa quá khứ và hiện tại, thực và mộng, hôn phối với cảm hứng, niềm tự hào, tôn vinh lịch sử hào hùng của dòng giống Lạc Hồng từ những ngày đầu dựng nước, giữ nước, biến chuyển qua mấy ngàn năm cho đến hôm nay. Theo đường gió dẫn dụ, không gian thơ, hình tượng thơ, cảm xúc thơ được nới rộng đến vô cùng.

 Theo từ điển biểu tượng thế giới, gió là một “sức mạnh sơ đẳng, thuộc về các Titan; đủ nói lên vừa tính dữ dội vừa tính mù quáng của gió. Mặt khác, gió đồng nghĩa với khí và do vậy, với Thần linh, với luồng tinh thần gốc ở trời...(...) lấy các cơn gió làm các sứ giả của Chúa Trời, tương đương với các Thiên thần... (...) gió... là khí vũ trụ và là lời Thượng đế; gió là chúa tể của lĩnh vực tế vi, trung gian giữa Trời và Đất...”(1). Vậy, danh từ gió là chỉ hiện tượng thiên nhiên với đặc tính động, thường thay đổi, đại diện cho sức mạnh siêu nhiên to lớn, bí ẩn, chi phối ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của con người và cộng đồng. 

Trong tập trường ca của Phan Hoàng, gió là một sinh thể tự nhiên, hiện diện trong không gian rộng lớn, từ thuở hồng hoang, sơ khai của lịch sử đến thời kỳ giữ nước dựng nước. Nhưng gió ở đây không đơn thuần là một tín hiệu tự nhiên mà đã trở thành một tín hiệu nghệ thuật, thẩm mỹ. Gió là hiện thân tiếng nói của nhà văn, cất giữ những vẻ đẹp nguồn cội, những thăng trầm của đất nước.

Nhung buoc gio trong truong ca cua Phan Hoang
Trường ca Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng

 Trước hết, gió trong tập trường ca như đứa trẻ hồn nhiên “rong chơi mọi chân trời”, “ngây ngô bay khắp nhà bay khắp vườn bay khắp làng bay khắp cánh đồng mênh mông đêm đông vắng mẹ”,... “Gió mở đường bay” đưa chúng ta trở về tuổi thơ, tắm táp trong dòng ngọt ngào của ký ức. Gió đồng hành với trò chơi chọi dế, những buổi chăn trâu, gắn liền với các câu hỏi hồn nhiên, ngây thơ về ông bụt, về cô tiên, về thế giới xung quanh:

 nhớ quê nằm mớ trò chơi

sông xưa gió vọng tiếng cười lưng trâu

dòng sông thơ dại dãi dầu

bắc yêu thương những nhịp cầu đồng dao!

Cụm từ “nhớ quê nằm mớ” kết hợp cụm từ tách xen “sông xưa gió vọng” và đi kèm với những trò chơi tuổi thơ, nỗi nhớ như được nhân lên, khắc khoải khôn nguôi trong không gian đậm chất trẻ. Cách kết hợp bất thường giữa gió với động từ “vọng” tạo nên không gian, thời gian của ký ức, đưa con người du hành về thuở ấu thơ trong trẻo, vô tư, đáng yêu. 

Mặt khác, bức tranh xưa toát ra vẻ đẹp của tuổi thơ còn bởi sự kết dính một cách nghệ thuật giữa xưa và nay, giữa bất động và chuyển động tạo nên từng lớp sóng lòng cuồn cuộn chất chứa bao nỗi nhớ khôn nguôi. Đó là cầu nối để con người có thể thoát mọi phiền muộn, ưu lo, hướng về nơi thánh thiện nhất đã từng nuôi dưỡng, chở che mình để được tìm lại chính mình, được là chính mình.

 ​Khi nói về cội nguồn của đất nước, gió mở ra một không gian thiêng, không gian văn hóa từ vùng đất tổ Phong Châu cổ xưa, vùng đất Thăng Long “ngàn năm văn vật”... cho đến ngày “dựng nên phương Nam huyền thoại gió mới”. 

Trở về cội nguồn văn hóa Việt, cảm xúc hãnh diện, ngưỡng phục của tác giả về những di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc, được gửi gắm qua âm điệu, bản sắc riêng của mỗi miền như hát Then - điệu hát “thần tiên” của đồng bào dân tộc vùng Tây Bắc, hát quan họ - nét đặc sắc ngàn đời của xứ Kinh Bắc, bài chòi, hò khoan - đặc trưng độc đáo của người miền Trung đến điệu buồn trong những câu vọng cổ của người phương Nam... Vì thế, những ngọn gió “mở đường” trong trường ca của Phan Hoàng “chưa bao giờ ngừng thổi”.

Gương mặt của ngọn gió tạc/in vào từng con sông, ngọn núi, cánh đồng, xóm làng,... vẽ nên không gian văn hóa đặc sắc nhất của người và đất phương Nam: những con đường mang hình ngọn gió/ bắc những chiếc cầu khỉ lắt la lắt lẻo/ bắc những cây cầu dây văng phượng múa rồng bay/ nối những chuyến tàu thống nhất xuyên bắc xuyên tây/ tạc nên tượng đài nhân hậu và quả cảm/ tạc nên tượng đài phồn thực và hào phóng/ tượng đài người phương Nam/ tượng đài đất phương Nam.

Viết về những tháng ngày bám trụ, kiên gan bảo vệ đất nước trước thù trong giặc ngoài, gió mở ra không gian vừa oai hùng vừa bi thương, bởi đằng sau thắng lợi, thành công của cuộc chiến vẫn đọng lại nỗi ám ảnh, vết thương rỉ máu chẳng bao giờ liền da. Nhà thơ trở thành người “lọc quặng” tinh tế khi tái hiện các trận chiến, tạo ấn tượng mạnh cả về ảnh, âm, nhịp điệu lẫn cảm xúc:

 lớp lớp người người

tay kiếm tay cờ

lớp lớp người người

tay rìu tay giáo

mắt chớp lửa mặt trời phương nam

lẹ hơn sóc

mạnh hơn hổ báo

nhanh hơn tiếng hú rừng hoang

lẫm liệt lao mình

                   máu

                   máu

                   máu

                 mở cõi

                   máu

                   máu

                   máu

               giữ nước!

Thứ Tư, 13/12/2017 15:20

Báo Đất Việt trên Facebook
.


Sự Kiện