Báo chí đối đầu mạng xã hội: Vẫn thắng thuyết phục được

(Bình luận) - Trước sức ép của mạng xã hội, báo chí vẫn có thể thắng bằng nội lực của chính mình.

Những lời than khó ‘đến hẹn lại lên”

Từ nhiều năm nay, dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 đã không chỉ còn toàn lời có cánh. Cùng với nỗi nhọc nhằn ngày càng tăng lên của nghề báo trong việc đổi mới nội dung, bắt kịp công nghệ, đặc biệt là thu hút độc giả và cân đối tài chính, những lời than khó xuất hiện với tần suất lớn hơn trong các cuộc gặp mặt, giao lưu chính thức hoặc không chính thức giữa lãnh đạo các báo và đại diện các cơ quan quản lý được xem như chuyện… cực chẳng đã. Quả thật, sức ép từ mạng xã hội lên báo chí là điều không thể phủ nhận.

Có thể dẫn ra đây một vài số liệu minh họa. Theo thông tin từ nhiều chuyên gia truyền thông, dự báo đến năm 2021, sẽ có 3 tỷ người dùng mạng xã hội trên toàn cầu, kéo theo sự phát triển tương ứng của không gian thông tin trên mạng xã hội. Tại Việt Nam, xu hướng nói trên cũng không thể đảo ngược. Tính tới thời điểm này, đã có 57,43% dân số Việt Nam sử dụng Facebook và 12,81% sử dụng YouTube, và đương nhiên, đó chưa phải là con số cuối cùng.

Miếng bánh doanh thu cho báo chí được chia lại theo một cách thậm chí còn khốc liệt hơn. Thống kê tại Việt Nam cho thấy, sau 8 năm từ năm 2010 tới năm 2018, doanh thu ngành quảng cáo tăng từ 26 triệu USD (81% thuộc về các cơ quan báo chí và truyền hình, Google, Facebook chiếm phần rất nhỏ) lên 550 triệu USD (các cơ quan báo chí truyền hình chỉ chiếm 30%, phần còn lại chủ yếu dành cho Google, Facebook).

Bao chi doi dau mang xa hoi: Van thang thuyet phuc duoc
Mạng xã hội ngày càng thu hút được nhiều người dùng

Báo chí đã nỗ lực lấy lại ánh hào quang của mình. Một mặt, nhiều tờ báo lập fanpage quảng bá các tin bài trên báo chí, với mong muốn được tiếp cận với lượng người dùng đông đảo của mạng xã hội. Tiếc là hoạt động này về thực chất lại là mời mạng xã hội sử dụng tài nguyên miễn phí, và điều nghịch dị hơn là nhiều tờ báo còn phải dành một khoản kinh phí cho các mạng xã hội để tăng được lượng người dùng tiếp cận với các tác phẩm báo chí. Gánh chi phí, vì thế càng nặng trĩu trên vai những người làm báo.

Câu chuyện ‘đầu tiên là tiền đâu’ cũng diễn ra khi báo chí muốn đầu tư công nghệ, tăng sự thân thiện cũng như khả năng tương tác với độc giả. Đáng nói, những khoản tiền rất lớn được chi ra vẫn như… muối bỏ bể, bởi lẽ vô cùng khó đọ sức mạnh công nghệ và tài chính với các ông lớn mạng xã hội như Facebook hay Tik Tok.

Sự quẩn quanh càng hiện rõ khi nhiều tờ báo lựa chọn chạy đua theo thông tin giật gân, câu khách, tưởng như đó là cách đối đầu và vượt mặt mạng xã hội. Có nhiều khi, báo chí lấy lại thông tin của mạng xã hội mà không kiểm chứng, tự đánh mất uy tín của chính mình. Sợi dây kinh nghiệm không được rút ra, đến mức, có nhiều quan điểm cho rằng, báo chí mất độc giả với mạng xã hội là do mạng xã hội có thể đưa tin không cần kiểm chứng, thiếu kiểm duyệt, nhiều thông tin bịa đặt, sai sự thật…

Yêu cầu có sự quản lý chặt chẽ, bài bản hơn với mạng xã hội đương nhiên là chính đáng, thế nhưng trong khi chờ đợi, nỗi canh cánh mất độc giả, giảm doanh thu của báo chí có thể càng thêm nhức nhối. Nhiều người không giấu được tâm tư, ‘chưa được vạ thì má đã sưng’.

Báo chí có nên coi mạng xã hội là đối thủ?

Đặt ra câu hỏi này bởi lẽ phải tìm được điểm xuất phát trên con đường báo chí thu hút độc giả, thực hiện trọn vẹn sứ mệnh xã hội của mình. Mặt khác, dựa trên những nét phác thảo ở trên, có thể thấy, báo chí đang nỗ lực trong một cuộc cạnh tranh không cân sức với mạng xã hội.

Khi coi mạng xã hội là một đối thủ trực tiếp, báo chí ganh đua với mạng xã hội ở chính điểm mạnh nhất của nó là công nghệ. Đáng buồn hơn, xuất hiện cả tình trạng báo chí làm tin theo kiểu thiếu kiểm chứng chéo, điều này đã khiến thông tin kém giá trị. Trong tình huống này, một sự điềm tĩnh, khách quan, xem xét đánh giá đúng tình hình xem ra vô cùng cần thiết.

Trước hết, phải thống nhất với nhau rằng, áp lực của mạng xã hội chủ yếu là với báo điện tử. Thế nhưng, điều này hoàn toàn không giống với việc báo điện tử lấn át, gây ra những cơn lao đao, sóng gió và đã làm biến mất rất nhiều tờ báo in như mấy năm trước đây. Độc giả lựa chọn báo điện tử như một phương thức truyền thông tiên tiến, tiện dụng và tới thời điểm này, đa phần vẫn là miễn phí. Quan trọng hơn, lối sống, công việc, các phương thức giao tiếp, truyền thông trong thời đại công nghệ phát triển như vũ bão khiến báo in trở nên lỗi thời và không tránh khỏi việc bị đánh mất cả về số lượng đầu báo lẫn vị thế của từng tờ báo.

Mối tương quan giữa mạng xã hội và báo điện tử không ở mức độ sống còn như vậy. Như chính cái tên của mình, có thể hiểu, mạng xã hội là một mô hình xã hội trong môi trường trực tuyến, với những “luật lệ”, “công dân” và các phương thức giao tiếp, trao đổi, truyền thông, thương mại…

Dễ hình dung nhất là trong lĩnh vực bán lẻ. Ở đó, các doanh nghiệp thức thời đã mau chóng xây dựng những kênh bán hàng trên mạng xã hội, tìm kiếm thêm khách hàng và tăng doanh số, điều đang trực tiếp gây khó khăn cho các loại hình thương mại truyền thống. Đối với họ, không có câu chuyện loại trừ, tiêu diệt đối thủ mà mấu chốt nằm ở khả năng thích ứng. Và nếu có sản phẩm tốt, đối với những doanh nghiệp này, sức lan tỏa của mạng xã hội có thể được coi là chiếc chìa khóa để mở cánh cửa thành công.

Cách tư duy tương tự, có lẽ cũng nên được áp dụng với báo chí. Choáng ngợp trước sự lan tỏa rộng khắp của mạng xã hội rồi mải miết trong cuộc đua không cân sức, nhiều tờ báo đã quên đi vũ khí lợi hại nhất của họ: sức mạnh của sự thật, sức mạnh của tri thức và sức mạnh của sự tử tế. Trong bất cứ một xã hội nào, những giá trị trên luôn được tôn trọng, theo đuổi, tìm kiếm, cho dù thoạt nhìn, chúng có thể bị lép vế trước những biểu hiện tiêu cực, xấu xí.

Tuy nhiên, để đạt được những tiêu chuẩn trên, báo chí chắc chắn phải nhìn lại cách thức tổ chức, hoạt động, mỗi nhà báo phải tự xét lại kiến thức, kinh nghiệm và bản lĩnh của mình. Đã có những biểu hiện yếu kém, đã có sự tự dễ dãi với thông tin, chạy theo tin tức kiểu giật gân, câu khách… ở cả hoạt động báo chí lẫn bản thân nhiều nhà báo. Nếu điều này không được chấn chỉnh, thông tin báo chí sẽ bị chìm nghỉm trong lượng khổng lồ những tin tức chất lượng thấp như vậy trên mạng xã hội và báo chí sẽ đi tới con đường tự làm hại chính mình.

Để kết thúc bài viết ngắn này, người viết xin được dẫn lại một câu châm ngôn nổi tiếng của giới marketing: “nội dung là vua”. Báo chí có đủ phương tiện và năng lực để xây dựng được những nội dung tốt, có sức lan tỏa và nếu làm được điều này, báo chí sẽ không những không phải lo sợ bị mất đi vai trò mà còn có thể nâng cao vị thế trong xã hội. Giấc mơ này, rõ ràng, không nằm ngoài tầm tay với.

Khánh Nguyên

Thứ Sáu, 19/06/2020 18:07

Sự Kiện