Đồng bằng Sông Cửu Long có đường 69.000 tỷ đồng: Chở gì?

(Bình luận) - Hiệu quả đầu tư dự án tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ - Sóc Trăng là điều khiến dư luận băn khoăn…

Đầu tư công đang được coi là giải pháp tiếp sức doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung vượt qua vận rủi từ dịch bệnh Covid-19. Người nào không làm được thì đứng ra sau, địa phương nào không tiêu hết tiền thì chuyển sang cho địa phương khác…, những phát ngôn ấn tượng chứng tỏ quyết tâm rất cao, một lòng tận tụy với nhiệm vụ được gần 100 triệu người dân Việt giao phó. Và đương nhiên, cán đích giải ngân đầu tư công không đồng nghĩa với việc cố tiêu tiền thật nhanh mà không tính đếm hiệu quả.

Dong bang Song Cuu Long co duong 69.000 ty dong: Cho gi?
Đồng bằng Sông Cửu Long có thực sự cần cao tốc?

Dẫu được đưa ra trong bối cảnh này, đề xuất xây dựng tuyến cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng của Tổng công ty Đầu tư phát triển và quản lý dự án hạ tầng giao thông Cửu Long chắc chắn vẫn bị cân lên đặt xuống. Có rất nhiều lý do làm dấy lên nỗi băn khoăn về đại dự án được kỳ vọng làm thay đổi diện mạo giao thông vùng Đồng bằng Sông Cửu Long này.

Thứ nhất, trong lần này, tổng mức đầu tư dự kiến là 68.980 tỷ đồng, cao hơn gấp đôi mức gần 30.000 tỷ đồng được đề xuất cách đây 2 năm. Thế nhưng, theo những thông tin được công khai, dự án vẫn được dự kiến xây dựng với chiều dài gần 200km, quy mô 4 làn đường, vận tốc thiết kế 80 km/h, không có gì khác so với dự định trước đó. Hẳn là sẽ có những lời giải thích rõ ràng hơn về mức đầu tư được tính đội lên rất cao này, bằng không, những nghi ngờ sẽ không thể được hóa giải.

Thứ hai, về hình thức đầu tư, dự tính áp dụng hình thức đối tác công – tư PPP từng được đề cập đã biến mất không tăm tích. Ít nhất, trong giai đoạn 1 với mức đầu tư dự tính là trên 23.000 tỷ đồng, đầu tư công là phương án được đề xuất lựa chọn. Những lợn cợn về mục đích tranh thủ giải ngân đầu tư công để đẩy nhanh dự án là điều dễ hiểu. Quan trọng hơn, nếu tư nhân không mặn mà, hiệu quả đầu tư của dự án là một dấu hỏi lớn.

Thứ ba là vấn đề lẽ ra phải đặt ra đầu tiên trước khi khởi động bất cứ một dự án hạ tầng đường sá nào. Đó là đầu tư để làm gì? Như phân tích của nhiều chuyên gia, các tỉnh trên tuyến cao tốc dự kiến được xây dựng chỉ trồng lúa và nông sản. Đặc điểm trong việc vận chuyển hàng nông nghiệp là không cần tốc độ quá nhanh và trọng tải quá lớn. Hệ thống kênh rạch vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, nếu được tận dụng tốt, thậm chí còn có ưu thế vượt trội hơn về giá thành vận chuyển và khả năng cơ động…

Tuyến đường nối thẳng tới cảng Trần Đề, dự kiến được đầu tư thành cảng nước sâu không khiến dự án tăng thêm tính thuyết phục. Bởi cảng Trần Đề liệu có được đầu tư để trở thành cảng xuất khẩu hàng hóa nông nghiệp? Nếu chỉ như vậy có cần đầu tư hạ tầng này?

Ngược lại, nếu gao chỉ là một mặt hàng thứ yếu trong tính toán vận hành cảng Trần Đề, có nên đầu tư cả một tuyến đường gần 69.000 tỷ đồng, chủ yếu chỉ để chở gạo và một lượng không quá lớn các nông sản khác?

Câu chuyện thu hút dòng đầu tư nước ngoài vào khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long khi vùng trồng lúa và hoa quả này được đầu tư đồng bộ hạ tầng, đường sá có lẽ sẽ còn phải bàn thêm rất nhiều. Vựa lúa của cả nước, khu vực có điều kiện sinh thái đặc thù và rất nhạy cảm sẽ phù hợp thu hút đầu tư ở những lĩnh vực nào? Đánh động về loạt dự án điện than tại Đồng bằng Sông Cửu Long, dù không đạt được những phản hồi như kỳ vọng thì cũng khiến dư luận lờ mờ hiểu rằng, những dự án có nhiều nguy cơ gây nguy hại tới môi trường không nên được chào đón ở khu vực này.

Rất có thể, khi thuyết trình cho những đại dự án tại Đồng bằng Sông Cửu Long, hiện trạng hạ tầng giao thông rất khiêm tốn tại khu vực này có thể là một lý lẽ rất thuyết phục. Theo tư duy công bằng thông thường, việc bù đắp cho Đồng bằng Sông Cửu Long, để khu vực này đạt được những chỉ tiêu về đường cao tốc, số km đường bộ… là điều dễ được chấp thuận. Thế nhưng, cũng chính tư duy công bằng theo kiểu cào bằng này đã khiến nhiều tỉnh, nhiều địa phương đua nhau làm sân bay, cảng biển và các công trình đầu tư hạ tầng khác. Bài toán được – mất chưa bao giờ được tính đúng, tính đủ và vì vậy đa phần người dân vẫn luôn đặt câu hỏi, họ nhận được gì từ các cuộc chạy đua nói trên?

Đã có những số liệu rất đáng suy ngẫm. Trong giai đoạn 2010 - 2019, tỷ trọng vốn đầu tư xây dựng cơ bản trên tổng vốn đầu tư xã hội luôn chiếm ở mức cao, xấp xỉ 70%. Thế nhưng, hệ số ICOR không mấy khả quan. Đơn cử, năm 2019, hệ số này là 6,07, tương ứng phải đầu tư 6,07 đồng để tạo ra 1 đồng tăng trưởng. Nếu không thay đổi tình trạng này, dư địa tăng trưởng khi nguồn đầu tư công bị thu hẹp sẽ rất khó khăn. Vả lại, để kích thích kinh tế vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, hãy đầu tư những dự án tháo nút thắt tăng trưởng cho khu vực này. Có thể có nhiều thứ Đồng bằng Sông Cửu Long cần nhiều hơn một đại dự án đường cao tốc cả chục ngàn tỷ.

Tiếp cận theo cách này, các công bộc của gần một trăm triệu người dân Việt Nam sẽ đối diện với nhiệm vụ khó khăn hơn. Chọn đầu tư cái gì và đầu tư ở mức độ nào là câu hỏi đau đầu với kể cả các nhà hoạch định chính sách ở các nước có nền kinh tế rất phát triển. May thay, cũng đã có những lời gợi ý từ phía các chuyên gia.

Theo tính toán của nhóm tác giả Lê Trung Hiếu, Nguyễn Thị Hậu (Tổng cục Thống kê) và chuyên gia Bùi Trinh (Viện Nghiên cứu Phát triển Việt Nam), vùng Đồng bằng Sông Cửu Long cung cấp nhiều sản phẩm thô cho sản xuất của phần còn lại của nền kinh tế, đặc biệt là từ ngành thủy sản nói riêng và nhóm nông, lâm nghiệp và thủy sản nói chung.

Các ngành dịch vụ và các ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản tác động mạnh đến giá trị tăng thêm của khu vực này nhưng nhóm ngành dịch vụ lại lan tỏa thấp đến giá trị sản xuất. Vì vậy, nhóm tác giả khuyến nghị, vùng Đồng bằng Sông Cửu Long nên tập trung đầu tư vào các ngành nông nghiệp; dịch vụ lưu trú và ăn uống; bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô và mô tô; điện; nước và quản lý chất thải; chế biến thực phẩm.

Nếu kết quả nghiên cứu trên được phản biện và chứng thực, đã có viên gạch đầu tiên định hình phát triển kinh tế khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Từ đó, cũng có thể xác định, khu vực này đang cần những cơ sở hạ tầng nào. Rõ ràng, đây không phải là một nhiệm vụ quá khó.

Khánh Nguyên

Thứ Sáu, 21/08/2020 07:14

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện