Biên chế... đứng im:Soạn văn bản mất 2 ngày vẫn khó...tinh giản!

(Tin tức thời sự) - Hiện nay tổng chung kinh phí dành cho quỹ lương Quốc hội đang duyệt nhưng có lẽ phải kiểm soát cả tổng biên chế của lĩnh vực hành chính, sự nghiệp.

PGS.TS Đinh Xuân Thảo, Viện trưởng Viện nghiên cứu lập pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chia sẻ với Đất Việt trước việc Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thái Bình vừa Báo cáo Quốc hội tình hình thực hiện nghị quyết chất vấn và trả lời chất vấn. Theo đó dù có đề án tinh giản biên chế nhưng vị trưởng ngành Nội vụ đã khẳng định: “Từ nay đến năm 2016 về cơ bản giữ nguyên, không tăng tổng biên chế cán bộ, công chức, viên chức”.

Không tăng thêm đã là một cố gắng

PV: - Trong báo cáo gửi Quốc hội, Bộ Nội vụ vừa cho biết, dù thực hiện Đề án tinh giản biên chế nhưng mục tiêu là từ nay đến năm 2016 về cơ bản giữ nguyên. Ông có bất ngờ trước thực trạng dù đặt mục tiêu là giảm nhưng kết quả chỉ là không tăng? Vì sao vậy?

TS Đinh Xuân Thảo: - Thực ra kết quả này không bất ngờ. Theo đề án giảm biên chế dự kiến là đến 2020 giảm 100.000 biên chế nhưng đến năm 2016 Hội nghị Trung ương 6 có nói đến nội dung liên quan đến công tác cán bộ không tăng thêm, có nghĩa là không cho thêm chỉ tiêu biên chế.

Tuy nhiên với những cơ quan có người nghỉ hưu thì có thể bù biên chế mới vào. Có điều là đối với cơ quan tổ chức mới thành lập vẫn được cho biên chế, tất nhiên là rất hạn chế.

Ngay như cơ quan văn phòng quốc hội nhu cầu suốt từ năm 2010 đến 2013 không có biên chế mới. Tuy nhiên năm 2013 cơ quan này có xin bổ sung thêm 100 biên chế thì mới đủ vì mới thành lập thêm một số đơn vị. Tuy nhiên Thường vụ Quốc hội quán triệt tinh thần của Trung ương nên cũng chỉ duyệt có 20 người.

Có một thực tế trong việc tinh giản biên chế cũng khó, bởi vì những người đã thi đỗ vào công chức rồi cho ra cũng là khó.

Một số nước như Trung Quốc trước đây cũng làm rất quyết liệt. Có thời điểm họ sáp nhập bộ có tới hơn 1.000 người mà cuối cùng họ chỉ để lại thành 1 cục của Bộ chỉ còn hơn 40 người.

Số người còn lại họ giải quyết bằng cách một là với những người có trình độ năng lực nhưng không đáp ứng được yêu cầu của cơ quan tham mưu họ đã cho xuống cơ sở dưới tỉnh, huyện. Còn với những cán bộ tuổi còn trẻ họ tiếp tục cho đi học để nâng cao trình độ. Còn đối với những người kém hơn nữa thì không sử dụng và được cho một khoản tiền để nghỉ việc.

Họ đã làm quyết liệt như vậy, nhưng còn Việt Nam hiện nay đúng là chưa làm được. Nếu nhìn về lâu dài nên rút kinh nghiệm chuyện này và đầu vào phải thi tuyển chặt, chọn người có trình độ năng lực thực sự và có nền kiến thức cơ bản và sau khi trúng tuyển đào tạo bồi dưỡng thêm.

Trước đây cứ vào dễ dàng rồi vào không ra được, dù trong Luật cán bộ công chức, viên chức hàng năm có đánh giá phân loại ai không đạt yêu cầu thì tinh giản nhưng thực tế nể nang dẫn đến không làm mạnh tay được. Chỉ trừ trường hợp bị kỷ luật.

Còn đối với những người năng lực kém (ví dụ soạn một văn bản mất đến 2 ngày nhưng cũng không thể vì lý do làm chậm mà cho họ nghỉ việc hay bớt lương, hạ lương). Thực tế điều này đang rất khó.

TS Đinh Xuân Thảo:
TS Đinh Xuân Thảo: Việc tinh giản biên chế cũng khó, bởi vì những người đã thi đỗ vào công chức rồi cho ra cũng là khó.

PV: - Liệu có thể đánh giá đây là một quyết tâm lớn của Bộ Nội vụ bởi trong nhiều năm trước, đặt mục tiêu tinh giản mà bộ máy lại phình gấp đôi?

TS Đinh Xuân Thảo: - Tinh thần chung hiện nay là việc 'quản' số lượng biên chế rất chặt chẽ cho nên báo cáo của Bộ Nội vụ về con số không giảm, giữ được không tăng là một sự cố gắng.

Nói như vậy là vì thực tế thời gian qua chúng ta đã thành lập thêm một số tổ chức mới, lực lượng mới. Ví dụ như lĩnh vực an toàn thực phẩm, hay lĩnh vực thi hành án... và một số lĩnh vực thanh tra lao động...

Nhìn chung trong giai đoạn hiện nay và đến 2016 chủ yếu tăng ở khối sự nghiệp công lập, còn khối quản lý hành chính nhà nước thì hạn chế, nhất là các bộ được khống chế bởi phụ thuộc vào quỹ lương. Quỹ lương này được Chính phủ trình và Quốc hội quyết hàng năm rồi cho nên không thể vượt. Quỹ lương này đã được khoán.

Khối sự nghiệp chung thì phát triển (khối y tế, giáo dục) đúng là có tăng lên theo yêu cầu thực tế.

Thách thức đối với tăng lương

PV: - Với số lượng biên chế không giảm như trên, ngân sách có chịu được gánh nặng công chức để đảm bảo tăng lương theo lộ trình đã hứa không, thưa ông?

TS Đinh Xuân Thảo: - Đúng là bộ máy cồng kềnh khiến cho ngân sách thêm gánh nặng.

Trước đây khi làm luật Cán bộ, công chức đã tách ra Luật Công chức và viên chức vì nghĩ rằng khi tách riêng ra để sàng lọc.

Ví dụ khu vực nhiều cán bộ nhân viên là giáo dục và y tế thì tách ra làm viên chức vì họ có nguồn tự thu và nhà nước chỉ hỗ trợ một phần.

Thế nhưng khi tách ra rồi thì số cán bộ công chức còn lại vẫn nhiều. Nhất là lại liên quan đến quản lý hành chính nhà nước nên ở trung ương mỗi khi có một Luật ra đời thì các Bộ lại ra một bộ máy (vụ hoặc cục) còn dưới tuyến tỉnh hoặc huyện cũng hình thành bộ phận theo ngành dọc. Thành ra bộ máy nhân lên rất nhanh.

Cho nên phải làm sao để nghiên cứu kết hợp sử dụng công nghệ vào quản lý. Ví dụ trong giao thông thay vì cảnh sát đứng đầy đường thì có thể chỉ cần sử dụng công nghệ. Hay nhiều lĩnh vực khác cũng vậy.

Khi bộ máy cồng kềnh thì đúng là tăng lương theo lộ trình sẽ là một thách thức. Lẽ ra kỳ này phải tính đến chuyện tăng lương cơ bản cho cán bộ công chức, thế nhưng hiện nay nguồn ngân sách cực kỳ khó khăn, nguồn thu không có và biết bao thứ phải chi. Trong khi đó Quốc hội lại tính đến chuyện thắt lưng buộc bụng vậy thì khó để nói chuyện tăng lương.

Đây cũng chính là vì số lượng cán bộ trong bộ máy của chúng ta quá lớn. Dù đã nhìn thấy điều này từ lâu rồi nhưng thực tế không làm được.

Trước đây tính giảm đầu mối các Bộ bằng cách sáp nhập các Bộ từ 30-40 đầu mối xuống còn khoảng 23 đầu mối nhưng thực tế biên chế không giảm tí nào, thậm chí còn tăng thêm. Cho nên đây thực sự là một thách thức lớn.

PV: - Trong bối cảnh Việt Nam đã phải đi vay để trả lãi các khoản nợ công, chi thường xuyên (trong đó có lương là chủ yếu) chiếm đến 70% đã hạn chế nguồn chi đầu tư phát triển để tạo ra nguồn thu mới trả nợ. Nếu không giải quyết được vấn đề biên chế, hậu quả sẽ ra sao? Theo ông, Việt Nam cần làm thế nào? 

TS Đinh Xuân Thảo: - Không giảm được biên chế rõ ràng sẽ làm cho nợ công tăng thêm. Thứ hai là muốn cải thiện được chất lượng đội ngũ cán bộ thì chỉ có cách là tăng thu nhập cho họ nhưng bởi vì số lượng biên chế quá đông như thế trong khi đó lại chưa lựa chọn được những người có năng lực để trả lương cao thì rõ ràng sẽ ảnh hưởng chung.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến chúng ta không thu hút được người giỏi là vì lương quá thấp. Kể cả người đi học nước ngoài về bằng đỏ nhưng rồi cũng vẫn phải thi tuyển, tập sự rồi mới tăng dần lên. Có điều này cũng là vì số lượng công chức quá lớn, quá nhiều.

Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy muốn thu hút được lực lượng cán bộ giỏi thì số lượng biên chế phải tinh giản để cải thiện tiền lương, lương cao mới thu hút được nhiều cán bộ giỏi.

Trước đây khi chúng ta bước vào kinh tế thị trường người ta thấy làm doanh nghiệp thu nhập cao nhiều người đã lao vào khu vực đó. Nhưng nay khi kinh tế gặp khó khăn xu hướng người lao động lại tìm cách vào cơ quan nhà nước.

Thực tế này lại càng làm cho gánh nặng ngân sách, chi tiêu công tăng. Đây là bài toán mà không giải quyết được triệt để thì những mục tiêu khác để phát triển kinh tế sẽ không đạt được.

Hội nghị Trung ương 6 cũng đã đề ra chỉ tiêu biên chế hàng năm Chính phủ phải báo cáo Bộ Chính trị Ban Bí thư để có kiểm soát chặt. Phải nói rằng đây là một quyết tâm chính trị nhưng mà biên chế lại liên quan đến kinh phí.

Hiện nay kinh phí thì tổng chung Quốc hội đang duyệt nên có lẽ phải kiểm soát duyệt cả tổng biên chế của lĩnh vực hành chính là bao nhiêu, sự nghiệp là bao nhiêu hàng năm khi xem xét ngân sách cũng phải có báo cáo về biên chế hành chính nhà nước. 

Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh: Lương chưa cải thiện được vì bộ máy hưởng ngân sách lớn quá!

Nguồn tài chính của Việt Nam hiện cũng khó khăn. Tại sao không tăng lương thì không phải là thiếu tiền ngân sách, hiện nay ngân sách dù có dừng hết mọi thứ thì nguồn ngân sách đầu tư cho tiền lương vẫn chưa cải cách được vì chính là do bộ máy, số người hưởng lương từ ngân sách lớn quá. Vì thế nên Nghị quyết Trung ương mới đặt ra phải cải cách đồng bộ, sắp xết lại bộ máy, cơ bản lại đội ngũ hưởng lương từ ngân sách, việc này hiện nay mới bắt đầu làm chưa có kết quả.

Hơn nữa, hệ thống khối hành chính sự nghiệp, viên chức hưởng lương rất lớn. Nghị quyết của Trung ương có nói phải đổi mới hoạt động của khối sự nghiệp để tự lo được lương, khi đó số lượng giảm xuống khi đó thực hiện tăng lương mới tốt hơn. Việc đó, bây giờ cũng mới bắt đầu làm, nhưng chưa mạnh nên chưa cơ cấu được đối tượng một cách căn bản.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

  • Bích Ngọc (thực hiện)

Thứ Năm, 30/10/2014 06:45

Sự Kiện