" /> " />

Đề xuất thu phí thoát nước tại TP.HCM: Đồng ý, nhưng khó…

(Tin tức thời sự) - "Tình trạng bê tông hóa quá mức đã chặn, chẹn các dòng thoát nước mạch khiến nước mưa ngấm xuống lòng đất bị ứ đọng, không có chỗ thoát"

Trao đổi với báo Đất Việt, Kỹ sư Vũ Hải, nguyên Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Nước và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh ủng hộ đề xuất thu phí thoát nước của Sở Xây dựng TP.HCM. Tuy nhiên ông cho rằng, số tiền thu cần được đầu tư minh bạch vào hạ tầng thoát nước và thành phố phải cam kết không còn cảnh ngập.

Thu phí nhưng phải rạch ròi

PV: Thưa ông, Sở Xây dựng TP.HCM đề xuất phương án giá dịch vụ thoát nước từ nay đến 2024 tăng trung bình 5%/năm. Theo đó, trong năm 2019, Nhà nước thu phí bảo vệ môi trường bằng 10% giá nước sạch, đến năm 2020 sẽ thu giá dịch vụ thoát nước bằng 15% giá nước sạch, tương đương 1.439 đồng/m3. Đến năm 2024, mức thu giá dịch vụ thoát nước bằng 35% giá nước sạch, tương đương 4.327 đồng/m3.

Nếu đề xuất này được chấp thuận, giá dịch vụ thoát nước cộng với lộ trình tăng giá nước, đến năm 2024, người dân TP.HCM sử dụng một mét khối nước sạch sẽ trả khoảng 16.500 đồng (chưa tính thuế giá trị gia tăng). Hộ dân đã đóng tiền dịch vụ thoát nước không phải trả phí bảo vệ môi trường.

Lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM cho rằng, phương án thu phí là cần thiết, giá và lộ trình tạo sự công bằng xã hội, người gây ô nhiễm phải có trách nhiệm trong việc xử lý các chất gây ô nhiễm môi trường. Số tiền trên sẽ được Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn TNHH MTV (Sawaco) thu hộ sau đó nộp lại Sở Tài chính TP.HCM. Ông đánh giá thế nào về đề xuất trên? Quan điểm của ông về việc này thế nào?

De xuat thu phi thoat nuoc tai TP.HCM: Dong y, nhung kho…
Kỹ sư Vũ Hải
Kỹ sư Vũ Hải:
Hiện nay nguồn kinh phí đầu tư vào xử lý nước thải, chống ngập của thành phố khá lớn. Trong điều kiện ngân sách hạn hẹp, việc tìm nguồn thu, huy động xã hội hóa đầu tư vào lĩnh vực này là cần thiết.

Các phương án thu phí phản ánh xu hướng tất yếu, thể hiện trách nhiệm của người sử dụng nước sạch. Đó là khi xả nước thải sẽ phải thực hiện nghĩa vụ đóng phí bảo vệ môi trường. Đồng thời, việc thu phí khuyến khích nâng cao chất lượng dịch vụ, tiền thu về sẽ sử dụng cho các mục đích duy tu, bảo dưỡng hệ thống thoát nước.

Tuy nhiên, việc thực hiện thu phí chỉ hợp tình, hợp lý, hợp lòng dân khi có đủ cơ sở dữ liệu để đánh giá. Bên cạnh đó, phải có lộ trình nghiên cứu lâu dài xem việc áp dụng mức phí mới có hợp lý, có công khai, minh bạch, sử dụng phí có đúng mục tiêu, mục đích hay không.

Điều này càng cần thiết khi những vấn đề trong đầu tư chống ngập, duy tu xử lý nước thải trên địa bàn thành phố đang tiêu tốn quá nhiều nhưng vẫn chưa mang lại hiệu quả. Nếu không làm rõ, việc thu phí sẽ khiến người dân nghi ngờ, bàn tán.

PV: Nếu vậy, theo ông, đề xuất muốn nhận được sự đồng thuận của người dân thì cần phải làm rõ những vấn đề gì, thưa ông?

Kỹ sư Vũ Hải: Trong tờ trình, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết đối với nguồn thu từ dịch vụ thoát nước sẽ để lại 1% trên tổng số thu thực tế để chi trả cho chi phí dịch vụ đi thu, thực hiện các nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ tài chính khác (nếu có). Phần còn lại nộp vào ngân sách nhà nước để sử dụng cho các mục đích đầu tư, duy trì, phát triển hệ thống thoát nước và các chi phí hợp lệ khác theo quy định hiện hành. Bên cạnh đó, số tiền thu được có thể đáp ứng cho chi phí của các hoạt động quản lý vận hành, duy tu, bảo trì hệ thống thoát nước, nước thải, bùn thải trong giai đoạn tiếp theo.

Ở đây có hai vấn đề, một là xây dựng, quản lý hệ thống thoát nước của thành phố và hai là duy tu, bảo dưỡng, xử lý nước thải, bảo vệ môi trường. Phải làm rõ trách nhiệm của nhà nước và trách nhiệm của nhà đầu tư trong hai vấn đề nêu trên.

Cụ thể, xây dựng, quản lý hệ thống thoát nước chung của thành phố là trách nhiệm của thành phố và ngân sách nhà nước phải đầu tư, không thể bắt người dân đóng góp. Tuy nhiên, đối với các khu phố cũ, nhà nước cũng không thể ôm đồm, chỉ đầu tư sửa chữa, nâng cấp hạ tầng thoát nước. Những dự án thực hiện phải tính toán, cân nhắc cho phù hợp với điều kiện ngân sách cũng như phù hợp với nhu cầu thực tế.

Trên thực tế, có nhiều dự án được đánh giá là không phù hợp, tốn kém, nhưng vẫn được triển khai. Ví dụ như dự án cống thu gom nước thải từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè và quận 2, tính đến giai đoạn hai, tổng mức đầu tư đã lên tới 858 triệu USD. Đây là số tiền rất lớn và ngay từ đầu tôi đã không đồng tình với phương án thực hiện dự án này.

Thay vào đó, có thể thực hiện các trạm xử lý nước ngầm dưới đất, phía trên vẫn phát triển mô hình công viên, phục vụ không gian xanh cho thành phố. Phương án này có chi phí đầu tư thấp, dễ thi công, vận hành dễ dàng.

Tại các khu phố mới, khu đô thị mới, khu dân cư tập trung, tòa nhà cao tầng, phải rất rõ ràng với chủ đầu tư ngay từ đầu. Chủ đầu tư phải có trách nhiệm xây dựng hệ thống xử lý nước thải theo quy định. Các khu đô thị, khu dân cư tập trung, tòa nhà cao tầng, tổ hợp công trình dịch vụ, thương mại phải có hệ thống thu gom nước mưa và thu gom, xử lý nước thải theo quy hoạch và tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật về xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật.

Như vậy, phí dịch vụ thoát nước do người dân đóng góp chỉ nhằm mục đích duy tu, nạo vét đường ống chung của thành phố, bảo đảm cho các hoạt động thoát nước diễn ra bình thường ổn định, không bị ngập lụt. Đây là khoản phí được trả cho việc người dân sử dụng nước, thải nước bẩn ra môi trường. Phải tránh nhập nhèm giữa chi phí đầu tư mới với phí duy tu đường ống, xử lý nước thải, bảo vệ môi trường dẫn tới việc thu sai, sử dụng sai, sử dụng không đúng mục đích.

Thứ hai, tại Khoản 1, Điều 6 Nghị định số 154/2016/NĐ-CP ngày 16/11/2016 của Chính phủ về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải đã có quy định, phí bảo vệ môi trường chính là 10% của giá bán nước sạch. Tức là, trong giá mua nước sạch, người dân cũng đồng nghĩa phải trả thêm khoản phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt.

Đã vậy, từ tháng 11/2019, giá nước tại TP.HCM cũng được điều chỉnh tăng qua các năm cho đến lộ trình năm 2022.

Nếu đề xuất mới được thông qua, năm 2020 sẽ thu giá dịch vụ thoát nước bằng 15% giá nước sạch. Đến năm 2024, mức thu giá dịch vụ thoát nước bằng 35% giá nước sạch. Cộng gộp lại, người sử dụng nước trên địa bàn TP.HCM có thể phải chịu cảnh tăng "kép" (chưa kể 10% VAT) và phải đóng phí “kép”, một lần đóng “phí bảo vệ môi trường” thông qua trả tiền nước sạch và một lần nữa là đóng phí theo đề xuất mới của Sở Xây dựng.

Do đó, cần phải làm rõ khoản phí bảo vệ môi trường 10% của giá bán nước sạch được sử dụng như thế nào, có bao gồm mục đích xử lý nước thải sinh hoạt của người dân không?

Kể cả trong đề xuất có khẳng định, hộ thoát nước đã đóng tiền dịch vụ thoát nước không phải trả phí bảo vệ môi trường thì cũng cần phải nói rõ những hộ này không phải trả phí bảo vệ môi trường từ thời điểm nào và nếu không phải trả phí thì giá nước sạch có giảm không?

Thứ ba, ngoài dự án chống ngập với tổng mức đầu tư lên tới 10.000 tỷ đồng hay dự án siêu máy bơm chống ngập có thể tiêu tốn hàng chục tỷ mỗi năm; TP.HCM cũng đang xây dựng quy hoạch thủy lợi chống ngập 1547 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2008 (gọi tắt quy hoạch 1547) với tổng kinh phí được phê duyệt lên tới gần 11.530 tỷ đồng. Đến thời điểm hiện tại, tổng mức đầu tư để thực hiện quy hoạch đã hơn 65.000 tỷ đồng (và có khả năng còn đội vốn, lên khoảng 100.000 tỷ đồng). Mới đây, TP.HCM còn ngỏ ý thuê chuyên gia nước ngoài xây dựng quy hoạch chống ngập cho thành phố.

De xuat thu phi thoat nuoc tai TP.HCM: Dong y, nhung kho…
Bên trái là công trình chống ngập đang đầu tư xây dựng, bên phải là một con đường tại quận 7, TP.HCM ngập do triều cường.

Quả thật, dù lãnh đạo thành phố qua các thời kỳ đặc biệt quan tâm và dành nhiều ưu tiên chính sách cho việc chống ngập, thậm chí việc chống ngập được đưa vào 7 chương trình đột phá nhiệm kỳ 2016 - 2020 nhưng đến nay hiệu quả các dự án vẫn đang còn là một câu hỏi lớn.

Câu hỏi đặt ra là, khi tăng giá dịch vụ thoát nước, người dân có còn phải chịu cảnh ngập lụt, ô nhiễm môi trường nữa không? Tình trạng ngập lụt được cải thiện theo lộ trình như thế nào? Ai là người phải chịu trách nhiệm nếu thu thêm phí dịch vụ thoát nước của người dân nhưng đường phố vẫn ngập nước?

Đồng ý, để giải bài toán ngập lụt của TP.HCM không phải một sớm một chiều là có thể xử lý được ngay, tuy nhiên việc đưa ra một lộ trình rõ ràng cùng những cam kết về hiệu quả cụ thể là điều cần thiết. Quan trọng nhất là các giải pháp đưa ra phải bảo đảm khoa học, minh bạch, phù hợp với thực tế và tránh gây lãng phí.

Tôi xin nhấn mạnh rằng, xây dựng quy hoạch thoát nước không thể chỉ dựa trên số liệu báo cáo mà phải dựa trên đánh giá thực tế, phải xem xét cẩn trọng các điều kiện của Việt Nam. Lâu nay, vẫn có hiện tượng làm quy hoạch để giải ngân, chứ chưa quan tâm tới chất lượng quy hoạch cũng như tính khả thi của quy hoạch đó có phù hợp với thực tiễn hay không. Đây là một trong những nguyên nhân khiến TP.HCM đầu tư nhiều, tiêu tốn hàng nghìn tỉ để chống ngập mà vẫn không hết ngập.

Đáng lưu ý, trong đề xuất mới của Sở Xây dựng TP.HCM, phí thoát nước còn được xây dựng theo mức lũy tiến từng năm. Nếu chưa giải quyết dứt điểm được tình trạng này, cũng như chưa thể đưa ra được lộ trình cùng lời cam kết khi nào người dân sẽ được lợi, khi nào thành phố sẽ hết ngập mà tính toán như vậy là chưa công bằng và rất khó nhận được sự đồng thuận từ phía người dân.

Chưa quản lý được quy hoạch thì khó thuyết phục

PV: Thưa ông, lý do thu phí thoát nước để nâng cấp hạ tầng thoát nước TP.HCM có lẽ cũng rất khó nhận được sự đồng tình. Bởi lẽ, tình trạng đô thị hóa, nhà cao tầng, khu đô thị quy hoạch vào vùng thoát nước, bê tông hóa ngăn chặn việc thoát nước tự nhiên qua bề mặt… vẫn còn tồn tại. Ông nhìn nhận thế nào về thực trạng này? Có công bằng không khi người dân phải đóng phí để xử lý những hệ lụy từ những thiếu sót trong quản lý?

Kỹ sư Vũ Hải: Không sai, đây là vấn đề của hầu hết các thành phố lớn. Việc tập trung quá dày đặc các tòa nhà cao tầng, khu trung tâm thương mại trên các tuyến phố trung tâm, điển hình như đường Nguyễn Hữu Cảnh chính là một trong những nguyên nhân gây ra tình cảnh ngập lụt cục bộ tại tuyến đường này.

Tình trạng lòng sông, lòng rạch xung quanh khu vực thành phố đã bị lấn và lấp làm bất động sản, xây dựng cao ốc mới là nguyên nhân khiến mưa không có chỗ thoát nước, dẫn đến ngập.

Tình trạng bê tông hóa quá mức đã chặn, chẹn các dòng thoát nước mạch khiến nước mưa ngấm xuống lòng đất bị ứ đọng, không có chỗ thoát dẫn tới ngập.

Ngoài việc kênh, rạch bị san lấp làm bất động sản khiến nước không có đường thoát, quy hoạch thành phố lại thiếu các hệ thống hồ điều hòa tích trữ nước mưa, tình trạng ngập lụt càng nghiêm trọng.

Đây là vấn đề thuộc về công tác quản lý. Quy hoạch đã có nhưng quản lý lỏng lẻo, để dự án vô tư mọc lên, phá vỡ quy hoạch gây ra những hệ lụy nghiêm trọng. Trong bối cảnh này, đề xuất người dân đóng thêm phí thoát nước gây ra băn khoăn là điều có thể lường trước.

PV: Vậy theo ông, bài toán thoát nước chống ngập lụt ở TP.HCM nên giải quyết thế nào? Những vấn đề còn tồn tại cần phải được rút kinh nghiệm và xử lý ra sao?

Kỹ sư Vũ Hải: Điều kiện tại TP.HCM đã khác. Mưa lũ, biến đổi khí hậu; sụt lún đất; phát triển đô thị quá nhanh và hạ tầng không theo kịp; tình bê tông hóa quá mức và vấn đề quản lý chưa tốt nên rác bùn làm tắc cống, kênh rạch... là những vướng mắc đang hiện hữu. Quy hoạch cũ, cách làm cũ, giải pháp cũ liệu có còn phù hợp nữa không?

Theo tôi, giải pháp hiệu quả và phù hợp nhất là ngăn triều thông minh kiểu mới trên sông Vàm Cỏ. Theo đó, sẽ xây dựng đập ngăn triều dài khoảng 3km, sâu 5 - 6m tại vị trí phía dưới ngã ba sông Vàm Cỏ - Soài Rạp (cách cửa biển 11km hoặc 16km). Đi kèm theo đó là xây dựng tuyến đê bao phía trái đập nối với quốc lộ 50 dài 10km hoặc sử dụng đường hiện hữu là quốc lộ 50 - phà Vàm Láng làm đê bao. Ngoài ra, có thể lợi dụng việc xây đập để xây dựng tiếp nối các công trình phía phải đập nối với quốc lộ 51 (nếu muốn liên kết giao thông liên vùng) và mở rộng mặt cắt đoạn cuối rạch Gò Công ra biển để thoát lũ, nhất là khi cần thoát lũ nhanh cho vùng Đồng Tháp Mười.

Điểm cốt lõi và khác biệt của dự án này với các dự án khác của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là vị trí xây dựng đập và áp dụng loại đập ngăn triều thông minh kiểu mới.

Đập kiểu mới không đóng kín dòng sông mà để mở cửa ở giữa sông với chiều rộng vài trăm mét, nhằm hạn chế nước triều vào sông. Điều này giúp giảm mức nước triều cao ở phía trên đập và chống ngập do triều rất hiệu quả.

Chiều rộng cửa ở giữa sông phải đảm bảo cho tàu ghe lớn đi lại và giảm mức nước triều trên sông như mong muốn. Hai bên cửa mở giữa sông là đập bê tông gồm các trụ bê tông có gắn lá sách bằng thép không gỉ để khi triều lên, các lá sách tự động đóng lại không cho nước vào sông.

Khi triều rút, lá sách lại tự động mở để đưa nước mưa, nước bẩn thoát ra biển... Đây là công trình thực hiện theo giải pháp có tên gọi “Kè hở áp lực - Cột nước thấp”, được thí điểm tại xã Tam Phước, huyện Long Thành, Đồng Nai từ năm 2017.

Lựa chọn xây dựng đập tại cửa sông Soài Rạp sẽ giúp giải quyết việc chống ngập cho toàn vùng TP.HCM, đủ ứng phó cho kịch bản nước biển dâng đến năm 2050. Chọn vị trí này cũng không vấp các nhược điểm của các đập vòng trong (theo quy hoạch 1547) và đập cửa biển (dự án đê biển Gò Công - Vũng Tàu) trước đây.

Trong tương lai, đến năm 2100, khi nước biển dâng cao có thể linh hoạt giải quyết bằng cách thu hẹp cửa mở ở giữa sông hoặc xây dựng thêm đập Lòng Tàu, Vàm Sát để đảm bảo nước triều ở mức 1,32m như cũ. Giải pháp này có nhiều ưu điểm vượt trội nên cần được nghiên cứu nhằm góp phần nhanh chóng giải quyết ngập cho TP.HCM với kinh phí nhỏ nhất.

Về kinh phí dự toán chỉ khoảng 6.000 - 7.000 tỷ đồng (bằng 1/10 - 1/15 kinh phí thực hiện quy hoạch 1547). Thời gian thực hiện nhanh, khoảng 2-3 năm và quản lý không phức tạp. Trong khi, quy mô phục vụ chống ngập lớn, lên đến hơn 21.850 km2, gấp 33 lần so với quy hoạch 1547.

 PV: Xin cảm ơn ông!

Vũ Lan

Thứ Bảy, 22/08/2020 08:06

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện