Quảng Nam liên tiếp sạt lở: Không chỉ là thiên tai...

(Tin tức thời sự) - Nhìn trên bản đồ mới thấy những điểm sạt lở ở Quang Nam và một số tỉnh miền Trung vừa qua đều gần thủy điện, mỏ vàng.

Nhân tai chứ không phải thiên tai!

Chỉ trong cơn bão số 9 xuất hiện vào cuối tháng 10/2020 tỉnh Quảng Nam đã liên tiếp xuất hiện các điểm sạt lở ở huyện Bắc Trà My và Phước Sơn.

Theo một số cán bộ trực tiếp cứu hộ tại hiện trường các điểm sạt lở ở Quảng Nam chia sẻ, đây có thể không phải là những vụ lở núi thông thường mà còn kèm theo cả lũ quét khiến cho một khối lượng lớn đất đá từ trên núi ập xuống, vùi lấp nhiều người dân.

Trước đó, trong cơn bão số 8 xuất hiện hồi giữa tháng 10/2020, tại các tỉnh Thừa Thiên - Huế, Quảng Trị, Quảng Bình và khu vực Tây Nguyên cũng xuất hiện một số điểm sạt lở.

Ngày 30/10/2020, trao đổi với Đất Việt về tình trạng sạt lở đất xảy ra ở khắp nơi khu vực miền Trung và Tây Nguyên chỉ trong một thời gian ngắn, PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản (Bộ TN&MT) tỏ ra không bất ngờ.

Bởi theo ông Khiển, như những điểm sạt lở ở Quảng Nam cuối tháng 10/2020 đã được ông và một số chuyên gia cảnh báo từ nhiều năm trước.

Được biết, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đã có văn bản cảnh báo về tình trạng sạt lở, lũ quét ở khu vực Nam Trà My, Phước Sơn. Trong văn bản cảnh báo có kèm theo cả tài liệu kiểm tra, nghiên cứu cụ thể từng khu vực.

Báo Lao Động dẫn lời ông Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản cho biết, tại các tỉnh miền Trung, các chuyên gia đã điều tra hiện trạng, phân vùng cảnh báo trượt lở từ những năm 2016 đến 2019, nhằm đưa ra cảnh báo những khu vực có nguy cơ trượt lở đất đá cao.

Đơn cử như ở khu vực Rào Trăng 3, huyện Phong Điền (Thừa Thiên-Huế), chuyên gia dựa vào trước hết là hiện trạng trượt lở đã và đang xảy ra ở đó. Có một thực tế là từ trước khi có đợt mưa lũ lớn này thì ở các khu vực đó đã và đang xảy ra trượt lở rồi, thậm chí ở quy mô lớn.

Sau đó, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đã chuyển giao kết quả điều tra hiện trạng, phân vùng cảnh báo trượt lở cho các địa phương, lần gần đây nhất là khoảng tháng 6.2020.

Các tỉnh khác như Quảng Bình, Quảng Trị hay Quảng Nam-Đà Nẵng thì sớm hơn, khoảng những năm 2017, 2018 và 2019.

Quang Nam lien tiep sat lo: Khong chi la thien tai...
Hiện trường một vụ sạt lở đất ở Quảng Nam cuối tháng 10/2020.

Trở lại với quan điểm của PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển, theo vị chuyên gia, hiện tượng sạt lở núi xảy ra là do có nhiều nguyên nhân tác động vào cùng một thời điểm, khiến cho hậu quả để lại đặc biệt nghiêm trọng trong những ngày vừa qua.

Về mặt khách quan, sạt lở núi là do địa chất bị phong hóa rất mạng. Trải qua thời gian, kết cấu của đất, đá không được bền vững thành khối nữa mà bở ra dẫn tới không có sự kết dính. Khi bị tác động bởi thời tiết mưa nhiều dẫn tới độ kháng trượt kém đi, mất cân bằng từ nhiên dẫn tới trượt lở.

Tuy nhiên, các vụ sạt lở đất ở Quảng Nam và các tỉnh miền Trung trong thời gian qua lại có nguyên nhân chủ quan rất lớn đến từ tác động của con người.

Bởi, bản chất của tự nhiên đã thế rồi nhưng con người lại tác động vào thiên nhiên bằng cách làm đường, xây dựng các công trình thủy điện... khiến các khu vực đồi núi bị đào bới ở phần chân làm mất cân bằng trọng lực, khu vực bên trên ngấm nước toàn bộ trọng lực bên trên đè xuống mà chân không đỡ được nên đất, đá sập xuống.

"Đặc biệt là việc xây dựng tràn lan các công trình thủy điện trong thời gian qua không theo quy hoạch đã tác động rất lớn đến việc sạt lở đất.

Các công trình thủy điện phải ngăn dòng chảy và có hồ chứa nước phát điện. Từ đó làm giảm diện tích che phủ của thảm thực vật.

Nước có bao nhiêu chảy hết xuống hồ, khi mưa lớn quá phải xả hồ tích nước thủy điện, địa hình ở khu vực thủy điện lại được cải tạo phân cấp ngang rất mạng dẫn tới nước dồn tạo lên áp lực phía dưới, không khác gì quả bom nước, tạo ra lũ lớn nghẽn dòng gây ra lũ quét thiệt hại nặng nề" - PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển phân tích.

Ông Khiển đánh dấu lên tấm bản đồ những nơi xảy ra sạt lở tại Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế trong thời gian gần đây thì nhận thấy sự các khu vực này đều có sự tác động của con người đến thiên nhiên rất là nghiêm trọng.

Như tại Quảng Nam, có tới gần 50 thủy điện lớn nhỏ khác nhau. Huyện Phước Sơn còn có hàng loạt các điểm khai thác vàng, trong đó lớn nhất là bãi khai thác vàng của Công ty Phước Sơn.

Việc khai thác vàng còn gây sạt lở nguy hiểm hơn cả thủy điện khi việc khai thác phải tiến hành đào sâu vào bên trong, tạo lên những đường hầm trong lòng đất khiến cho hiện tượng rỗng chân núi rất lớn.

Còn tại Thừa Thiên - Huế, quanh khu vực thủy điện Rào Trăng 3 chỉ có một đoàn sông dài gần 30km mà có tới 4 dự án thủy điện.

Chính vì thế, PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển khẳng định, sạt lở đất tại Quảng Nam, Thừa Thiên - Huế và một số tỉnh thành khác ở khu vực miền Trung trong thời gian qua không phải chỉ là thiên tai mà là nhân tai.

Quang Nam lien tiep sat lo: Khong chi la thien tai...
Người thân gia đình nạn nhân ở Quảng Nam cầu mong điều kỳ diệu sẽ đến sau sạt lở đất.

Điều cần làm ngay

Nguyên nhân của những vụ sạt lở trên là điều mà các chuyên gia đã nhận thấy và cảnh báo từ lâu. Hiện nay, chủ trương phát triển các thủy điện vừa và nhỏ đã được hạn chế với hàng trăm dự án đã phải tạm dừng nhưng ông Khiển cho rằng, hành động này mới chỉ giải quyết được phần ngọn vì thời gian qua đã có quá nhiều công trình thủy điện được xây dựng, lấy đi một khoảng lớn đất rừng, cây xanh nên hậu quả từ điều này có thể chưa dừng lại trong năm 2020.

"Những điểm xây dựng thủy điện mà chuyên gia đã cảnh báo có nguy cơ xảy ra sạt lở thì chính quyền nơi đó phải di dời người dân đến ngay những nơi an toàn. Việc di dời này không phải là tạm thời mà là vĩnh viễn.

Mà muốn thuyết phục được người dân di dời vĩnh viễn đến nơi an toàn thì phải quy hoạch cụ thể, xây dựng các cụm dân cư, nếu không người dân vẫn sẽ quay về nơi cũ sinh sống dù biết sẽ gặp nguy hiểm.

Bên cạnh đó, các địa phương có thủy điện, điểm khai thác vàng cần phải có những quy định bắt buộc trong việc tích nước, xả lũ, khai thác tài nguyên. Nếu đơn vị này vi phạm thì cần kiên quyết xử lý nghiêm, thậm chí chấm dứt vĩnh viễn hoạt động kinh doanh, khai thác của doanh nghiệp để đảm bảo sự an toàn cho người dân trong vùng" - PGS.TS Nguyễn Xuân Khiển nêu quan điểm.

Ngọc Vân 

Thứ Bảy, 31/10/2020 14:06

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện