Lại bàn chuyện EVN tính giá điện bậc thang

(Diễn đàn trí thức) - Ngày 28/7, Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) tổ chức tọa đàm "Giá điện sinh hoạt - Bao nhiêu bậc thì hợp lý và minh bạch?"

Tham dự tọa đàm, chuyên gia năng lượng độc lập - TS Ngô Đức Lâm (Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam) một lần nữa đề cập đến vấn đề gốc của giá điện, đó là giá bán lẻ điện bình quân.

Ông tái khẳng định, giá bán lẻ điện bình quân là giá bán lẻ điện cho các nhóm khách hàng sử dụng điện, trong đó giá điện bình quân được tính để đảm bảo cho tất cả các đơn vị điện lực và toàn ngành điện duy trì được các chi tiêu tài chính để hoạt động bình thường và có lãi để đảm bảo tái đầu tư và phúc lợi.

Về nguyên tắc, giá điện bình quân luôn thay đổi, có sự điều chỉnh phù hợp có lên có xuống; thực hiện khi thay đổi đầu vào (như giá nhiên liệu, tỷ giá thay đổi và cơ cấu nguồn điện thay đổi (phụ thuộc vào thời tiết).

Tuy nhiên, trên thực tế, từ khi thực hiện biểu giá điện sinh hoạt lũy tiến, giá điện chỉ có tăng mà không có giảm, không theo cơ chế thị trường.

Lai ban chuyen EVN tinh gia dien bac thang
TS Ngô Đức Lâm trình bày tại buổi tọa đàm về giá điện sinh hoạt

Vị chuyên gia so sánh hai công thức tính giá bán lẻ điện bình quân theo Quyết định số 69/2013/QĐ-TTg và Quyết định 24/2017/QĐ-TTg.

Cụ thể, theo Quyết định 69/2013/QĐ-TTg:

Lai ban chuyen EVN tinh gia dien bac thang
Công thức tính giá bán lẻ điện bình quân

Trong đó, C là tổng chi phí gồm từ 7 đến 8 yếu tố: khấu hao; nguyên nhiên liệu, vật liệu; lương thưởng; sửa chữa lớn; dịch vụ mua ngoài; chi phí tài chính (lãi vay, chênh lệch tỷ giá); chi phí phát triển khách hàng; chi phí khác (đây là điểm chưa minh bạch).

Giá từng thành phần (phát điện, truyền tải, phân phối - bán lẻ, quản lý ngành) được tính như sau:
Lai ban chuyen EVN tinh gia dien bac thang

"Các ngành khác có được như ngành điện hay không? Tại sao lại quá ưu tiên cho ngành điện như vậy? Đó là bởi vì nó ảnh hưởng đến các ngành khác, ảnh hưởng đến xã hội nên Nhà nước mới cho ngành điện quyền này.

Khi thực hiện cơ chế thị trường mà tính đủ cho ngành điện các yếu tố chi phí đầu vào thì đảm bảo ngành điện hoạt động ổn định, lâu dài, không cần lo bán được hàng hay không, mất các chi phí này khác, tóm lại ngành điện không phải mất thêm gì, thậm chí có lãi để tái đầu tư. Chính vì thế, ngoài giá điện bình quân để tính doanh thu, ngành điện không được thu thêm nguồn gì khác", TS Ngô Đức Lâm chỉ rõ.

Đến Quyết định 24/2017/QĐ-TTg thay thế cho Quyết định 69/2013/QĐ-TTg, giá bán điện bình quân được tính theo công thức:

Lai ban chuyen EVN tinh gia dien bac thang

So với công thức tính giá bán điện bình quân ở Quyết định 69/2013/QĐ-TTg, công thức ở Quyết định 24/2017/QĐ-TTg có một số điểm mới:

Thứ nhất, có tính thêm chi phí dịch vụ phụ trợ, để trong trường hợp có thay đổi biểu thức của điều độ (lên hoặc xuống theo ngày) mà không cung cấp đủ điện thì phải đưa dự phòng vào hay khi trời nóng không cung cấp đủ điện thì chạy thêm dầu diesel hay khí... Điểm này, theo TS Ngô Đức Lâm, là hợp lý.

Thứ hai, đối với chi phí phát điện, Quyết định 24/2017/QĐ-TTg đã quy định rõ công thức tính, có điều, về bản chất, theo vị chuyên gia, cần lưu ý hai điểm: Trước hết, mức giá mua điện từ các nhà máy điện BOT là không có sự thay đổi, ký bao nhiêu thì chốt bấy nhiêu, không có sự cạnh tranh. Thứ hai, vẫn có sự ưu tiên mua điện của các nhà máy "thị trường" (tỷ trọng lớn vẫn thuộc về các nhà máy của EVN); sau khi mua hết của các nhà máy thị trường rồi thì mới đến các những nhà máy nằm "ngoài thị trường" như thủy điện nhỏ, điện mặt trời, năng lượng tái tạo...

Hệ quả là nhiều nhà máy thủy điện nhỏ thời gian qua bức xúc khi ngành điện không mua điện của họ mà mua của người khác với giá cao hơn.

Cho nên, cần lưu ý đến chuyện này khi bàn về phương án lâu dài cho giá điện để tính cho hợp lý và đảm bảo sự bình đẳng, công bằng cho các doanh nghiệp phát điện, cũng như đảm bảo tính cạnh tranh đầy đủ, xóa bỏ độc quyền, TS Ngô Đức Lâm nói.

Thứ ba, so với Quyết định 69/2013/QĐ-TTg, Quyết định 24/2017/QĐ-TTg đã đưa vào công thức tính giá điện bình quân một chi phí mới, đó là chi phí điều độ.

Theo TS Ngô Đức Lâm, trước đây, đã có đề nghị đưa hai loại chi phí vào tính giá điện bình quân (dưới dạng phí) là phí điều độ và phí điều tiết điện lực. Nhưng năm 2015 khi họp thì cơ quan quản lý khẳng định không có chuyện tính chi phí điều tiết vào giá điện bình quân, bởi điều tiết thuộc về Bộ Công thương, không nằm trong EVN, mà Bộ là cơ quan cấp trên thuộc Nhà nước giám sát việc tính giá điện của EVN có đúng hay không, sản xuất có khó khăn gì... để báo cáo Nhà nước. 

Đến Quyết định 24/2017/QĐ-TTg lại đưa vào công thức tính giá điện bình quân thì lại đưa chi phí điều độ, điều tiết thị trường điện lực vào.

"Đây là điểm nên kiểm tra lại: Nếu quy định như vậy thì có phải là Cục điều tiết ăn lương của EVN? Những người làm Nhà nước ăn lương của doanh nghiệp hoặc vừa ăn lương Nhà nước vừa ăn lương doanh nghiệp?

Tôi cho rằng phải xem xét và kiểm tra lại vấn đề này xem có hay không, vì nếu có thì tức là đã sai. Nghị quyết 55/2020 của Bộ Chính trị đã nêu rõ: tách bạch giữa quản lý nhà nước với kinh doanh, nghĩa là không có chuyện Nhà nước lấy của doannh nghiệp, đã là doanh nghiệp thì không làm công tác quản lý nhà nước.

Điều nguy hiểm hơn, nếu đúng là có chuyện "ăn lương" của EVN thì dễ xảy ra chuyện "vừa đá bóng, vừa thổi còi", ngành điện đưa ra giá bao nhiêu cũng được mà không có tính phản biện, vạch ra cái sai của EVN", TS Ngô Đức Lâm nhấn mạnh.

Thành Luân

Thứ Ba, 28/07/2020 14:20

Đọc nhiều nhất
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện