Lựa chọn điện một giá: Giá nào thì công bằng?

(Diễn đàn trí thức) - Chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm ủng hộ áp dụng điện một giá và mức giá này đúng bằng mức giá bán lẻ điện bình quân đã được phê duyệt.

Phương án thay đổi cơ cấu biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt sẽ được Bộ Công thương trình Thủ tướng cuối năm nay.

Trước đó, các kịch bản thay đổi cơ cấu biểu giá được lấy ý kiến trong năm 2019 và đầu 2020 theo hướng rút gọn về 5 bậc, thay vì 6 bậc như hiện nay. Nhưng do dịch bệnh nên việc trình phương án lên cấp có thẩm quyền được hoãn lại.

Ngoài phương án tính biểu giá điện theo 5 bậc, hồi đầu tháng 7, lãnh đạo Bộ Công thương cho biết, trong phương án tính giá điện sắp tới sẽ có thêm một phương án nữa là 1 bậc. Theo đó, khách hàng không tích tính giá điện theo biểu giá bậc thang sửa đổi là 5 bậc thì sẽ có thêm lựa chọn nữa là chỉ trả bằng một giá.

“Mức giá của phương án 1 giá đang được cân nhắc, nhưng chắc chắn sẽ cao hơn giá điện bình quân hiện nay", Thứ trưởng Bộ Công thương Hoàng Quốc Vượng cho biết thời điểm đầu tháng 7.

Trao đổi tại buổi tọa đàm "Giá điện sinh hoạt, bao nhiêu bậc thì là hợp lý và minh bạch?" do Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) phối hợp với Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam tổ chức, chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm ủng hộ áp dụng điện 1 giá để đảm bảo công bằng nhất, nhưng mức giá này đúng bằng mức giá bán lẻ điện bình quân đã được phê duyệt.

Phân tích cụ thể, vị chuyên gia cho biết, biểu giá điện bậc thang đã có từ thời bao cấp (7 bậc) với mục tiêu đảm bảo sử dụng tiết kiệm, công bằng, an sinh xã hội. Trải qua nhiều lần sửa đổi biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt, đến nay vẫn chưa có biểu giá nào thỏa mãn người dân, cách đặt ra các bậc vẫn hoàn toàn mang tính chủ quan.

Nguyên nhân là do cách tính giá bán lẻ điện bình quân, các cơ quan chức năng chỉ công bố tổng doanh thu và chi phí ngành mà không công bố tổng doanh thu điện sinh hoạt được tính cho từng bậc.

Lua chon dien mot gia: Gia nao thi cong bang?
TS Ngô Đức Lâm trình bày các phương án về giá điện sinh hoạt

"Giá điện từ trước đến nay chỉ có lên không khi nào xuống, điều này thể hiện sự thiếu minh bạch, thiếu công bằng, bất hợp lý, có thể có lợi cho ngành điện và bất lợi cho người dùng điện. Ấy là vì giá điện chưa tuân thủ nguyen tắc lẽ ra phải làm là: Tổng doanh thu điện sinh hoạt được tính cho từng bậc (5, 6, 7 bậc...) cho khách hàng phải cân bằng với tổng doanh thu tính theo giá điện bình quân", TS Ngô Đức Lâm nhận xét.

Theo ông Lâm, nếu tính đúng, tính đủ thì tổng doanh thu điện sinh hoạt mà ngành điện có được khi tính theo giá điện bình quân phải bằng với tổng doanh thu tính theo từng bậc thang. Nếu doanh thu tính theo từng bậc thang nhỏ hơn doanh thu tính theo giá bình quân thì ngành điện thất thu. Còn nếu doanh thu tính theo giá điện bậc thang lớn hơn, tức là ngành điện đã thu thêm ngoài giá điện bình quân, đây là phần thu không được phép.

Trong khi đó, như nhiều lần khẳng định, giá điện bình quân đã được tính để đảm bảo cho tất cả các đơn vị điện lực và toàn ngành điện duy trì được các chi tiêu tài chính để hoạt động bình thường và có lãi để đảm bảo tái đầu tư và phúc lợi. Ngoài giá điện bình quân để tính doanh thu, ngành điện không được thu thêm nguồn gì khác.

"Đây là điểm mà các đoàn thanh tra, kiểm tra phải làm rõ chứ không phải là kiểm tra thủ tục hành chính, các bước thực hiện quy trình. Bởi nếu kiểm tra quy trình thì bao giờ ngành điện và các cơ quan liên quan cũng làm rất đúng, nhưng nó vẫn chưa thỏa mãn được người dân", TS Ngô Đức Lâm nhấn mạnh.

Với quan điểm trên, vị chuyên gia đề nghị ủng hộ áp dụng điện một giá, nhưng mức giá này đúng bằng giá điện bình quân đã được phê duyệt, như thế sẽ công bằng nhất. Người nghèo, hộ chính sách vẫn được hưởng ưu đãi của Nhà nước chứ không phải sẽ bị thiệt như một số ý kiến nhận định khi áp dụng cách tính này. Bên cạnh đó phải có quỹ bình ổn giá để bù đắp cho người dùng ít.

Trường hợp áp dụng giá điện bậc thang, TS Ngô Đức Lâm đề nghị chia làm 3 bậc lũy tiến điều hòa, gồm nhóm bậc thấp cần có trợ giá, nhóm bằng giá bình quân và nhóm bậc cao hơn giá bình quân để điều hòa giá thay vì hai phương án đề xuất như hiện nay của Bộ Công thương. Dù chọn phương án nào cũng phải minh bạch và giá điện phải bảo đảm đủ hoạt động của ngành điện  tái đầu tư, bảo đảm công bằng xã hội, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng và Nhà nước.

Ông Lâm cũng đề nghị cần soát xét lại toàn bộ giá điện, bảo đảm công khai, minh bạch, xem xét lại toàn bộ tính hợp lý của các chi phí đầu vào khi tính giá cho tất cả các thành phần và giá thành sản xuất; tính toán đầy đủ các yếu tố ngoại lai trong giá điện và hoàn thành thị trường điện đầy đủ theo quy định, bảo đảm công bằng cho các doanh nghiệp phát điện, cạnh tranh đầy đủ, xoá bỏ độc quyền.

Đồng tình với quan điểm trên, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển cộng đồng, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, cho rằng điện là nhu cầu thiết yếu ảnh hưởng lớn tới đời sống người dân, do đó Chính phủ cần minh bạch giá đầu vào, công khai từng thông số tính giá bình quân, thậm chí công khai cả lương bình quân của ngành điện.

"Giá điện bình quân đã đủ đảm bảo ngành điện có lãi rồi, tại sao còn muốn thu thêm trên giá bình quân?", bà An đặt câu hỏi và kiến nghị không cần làm biểu giá điện bậc thang bởi nó giống như "ma trận", người dân khó giám sát, chỉ nên áp dụng điện một giá với mức ngang với giá điện bình quân.

Riêng về quỹ bình ổn giá điện, PGS.TS Bùi Thị An đề nghị chuyển sang cho Ngân hàng Chính sách Xã hội để hỗ trợ cho các đối tượng cần hỗ trợ về giá điện, mức hỗ trợ nâng lên.

Bà An cũng yêu cầu cần sớm đẩy nhanh lộ trình thị trường điện cạnh tranh, giảm bớt thế độc quyền, thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 55 về phát triển năng lượng của Bộ Chính trị về giá điện theo thị trường, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Thành Luân

Thứ Tư, 29/07/2020 07:40

Đọc nhiều nhất
Sự Kiện