Ta có dám học Campuchia làm lúa gạo không?

(Diễn đàn trí thức) - “...Tỉnh Sóc Trăng đã cử đoàn cán bộ sang Campuchia học tập kinh nghiệm”. Đọc tin này tôi hoan nghênh nhưng cũng không khỏi chạnh lòng.

Năng suất lúa Việt Nam có lẽ cao nhất Đông Nam Á, nhưng giá thành cũng cao nhất. Vì thủy lợi phí, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công chăm sóc... (và có cả “địa tô mới” gọi là tiền thuê đất) quá lớn trong cơ cấu giá thành nên giá bán lúa tại ruộng cũng rất cao. Đó là chưa kể vấn đề cảng - vận tải biển của ta có chi phí cao hơn nên giá gạo xuất khẩu tại cảng (FOB) phải rẻ hơn. Do đó, năng suất lúa càng cao giá thành cũng càng cao nhưng giá bán luôn ngược lại. Cái nghịch lý: càng làm lúa càng nghèo là vậy! Vậy ta có dám sửa vấn đề quyền tài sản về đất và hạn điền trong Luật Đất đai không?

Về thị trường, “gạo trắng Việt Nam” được cho là thương hiệu “gạo giá rẻ” trên thị trường quốc tế, lâu nay không ai cạnh tranh. Vậy mà có lần một quan chức cao nhất ngành kinh tế nông nghiệp nước ta lại nói với tôi đấy “là một lợi thế cạnh tranh của gạo Việt Nam”. Tôi hiểu ý ông nói là cạnh tranh trên thị trường gạo ở các nước nghèo. Người nghèo ở các nước ăn gạo Việt Nam - giá rẻ dần rồi họ cũng tự túc lương thực, trồng khoai củ thay gạo, một số “thoát nghèo” ăn gạo ngon, số sợ bệnh hạn chế ăn tinh bột gạo, cho dù gạo ngon. Mặt khác, các nước có tiềm năng lớn về trồng lúa nước như Campuchia, Myanmar cũng bắt đầu cạnh tranh với ta. Như vậy, người ăn gạo “giá rẻ” có xu hướng giảm và diện tích canh tác lương thực có xu hướng tăng. Vậy sao ta cứ giữ diện tích, sản lượng gạo loại này? Bán cho ai? Ngay như Thái Lan, gạo cao cấp của họ đang có xu hướng tăng tồn kho liên tục, là nỗi lo của nhà cầm quyền và nó cũng đã góp một phần gây “lộn xộn” chính trường Thái Lan gần đây.

Nhân nói gạo cao cấp, thấp cấp, có người muốn Việt Nam trồng lúa chất lượng cao để cạnh tranh với gạo Thái và phải xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Câu chuyện này đã được nói, bàn và làm từ khi ta xuất gạo từ vài triệu tấn, đến khi cao nhất trên 7 triệu tấn/năm và 2016 này xuống còn trên 5 triệu tấn... vậy mà giờ vẫn còn nói và nói.

Vậy làm thương hiệu khó lắm phải không? Khó! Vì là làm chớ không phải là nói hoặc dùng tiền mà mua được thương hiệu. Ở Việt Nam bây giờ, thương hiệu là vấn đề niềm tin. Niềm tin lương thực, thực phẩm sạch bây giờ linh thiêng hơn hết, vì ăn nhằm độc chất thì cái chết sẽ gần hơn; niềm tin tôn giáo về “tội phước” có khi xa hơn!

Tạo thương hiệu lương thực - thực phẩm nội địa cho khách hàng trong nước còn khó, huống chi cho khách hàng ngoài nước? Có nghe mấy lần Chính phủ và Bộ NN&PTNN nói về chuyện “xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam”, tôi không hình dung ta xây dựng bằng cách nào. Sao làm hoài mà không có gạo thương hiệu? Trong khi tính xây dựng thương hiệu gạo Việt, ta có bài học kinh nghiệm nào về việc để mất thương hiệu độc quyền tự nhiên cá ba sa, mất cả nghề nuôi truyền thống loài cá này và đang sắp mất thương hiệu cá tra như vết xe đổ của con cá ba sa!

Muốn có gạo thương hiệu phải có tiền đề: giống (di truyền hoặc lai tạo - có bản quyền); đất, nước và khí hậu ở vùng thích hợp gieo trồng; công thức chế biến, pha trộn tạo ra thương hiệu riêng của nhà cung cấp. Ngoài ra, phong cách làm ăn của nhà cung cấp cũng góp thêm niềm tin trong thương hiệu sản phẩm, hoặc chỉ riêng dịch vụ của nhà cung cấp cũng tạo được thương hiệu riêng cho sản phẩm - doanh nghiệp. Ví dụ, gạo có giống lúa như nhau, nhưng ai cung cấp đúng hẹn, đúng giá, đúng chất lượng, thanh toán tiện lợi và thái độ cởi mở thì cũng là một lợi thế.

Như vậy, thương hiệu gạo quốc gia chủ yếu dựa vào giống (của quốc gia), vùng sản xuất có lợi thế và chế độ canh tác cho sản phẩm thuần, đồng nhất, ổn định, cung cấp sản lượng lớn cho nhà buôn, có sự trợ giúp của Nhà nước, nhà khoa học, sự giác ngộ và sản xuất có tổ chức của nhà nông. Gạo thương hiệu - nhãn hiệu là do người tiêu dùng chọn, do nhà doanh nghiệp tạo dựng (chọn lọc tự nhiên hoặc pha trộn) không nhất thiết phải thuần giống nào, Nhà nước có trách nhiệm bảo hộ thương hiệu ấy. Như vậy, có thương hiệu hàng hóa hay không là do Nhà nước và doanh nghiệp quyết định chứ không phải do nông dân hay nhà khoa học!

Trở lại chủ đề Việt Nam sang Campuchia học làm lúa gạo, tôi không có thông tin về kết quả của chuyến đi, nhưng tôi có suy nghĩ: cái gì họ khác ta, làm nên sự khác biệt để vượt trội (qua mặt) thì đó là cái cần học. Cái đó chính là những vấn đề cơ bản nêu trên, trong sự phù hợp của khung thể chế chính trị nhà nước và thị trường tự do. Ngoài ra, một vấn đề cốt lõi, luôn thời sự, là họ ít nói mà làm nhiều; tỷ lệ người có học hàm học vị trong xã hội ít hơn ta. Đó cũng là một sự khác biệt lớn so với ta. Ta dám học họ không?

Theo Thesaigontimes

Thứ Sáu, 30/12/2016 15:13

Van Kien Dai Hoi
Đọc nhiều nhất
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện