Cà Mau, Nghĩ suy và Ước vọng

(Khoa học) - "Cà Mau là mảnh đất của những bài toán khó, những bài học và của những kỷ niệm mà khi nhớ lại như tiếp thêm sức cho tôi" - GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân.

Sau khi nhận nhiệm vụ, Ban chỉ đạo nghiên cứu khai thác bán đảo Cà Mau đã trình Thủ tướng Chính phủ cuối năm 1989 một bản Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội Bán đảo Cà Mau đến năm 2000. Ban chỉ đạo đã trình bản Quy hoạch tại cơ quan chức năng ở Hà Nội và đã trả lời rất nhiều câu hỏi về phương pháp luận và về hệ thống thống kê SNA (System of National Account) đã được dùng để xây dựng quy hoạch vì không giống cách từ trước tới nay vẫn làm.

Mặc dù các câu hỏi được trả lời rõ ràng, đến hôm nay, tôi chưa nhận được ý kiến về bản Quy hoạch. Chỉ được biết là năm 1993, một số chuyên gia kinh tế đã được World Bank đưa về Hà Nội để giảng về hệ thống thống kê SNA và sau đó hệ thống thống kê của Việt Nam đã được thay đổi.

Những bài toán hôm nay

Câu chuyện Cà Mau hôm nay cần được bổ sung biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún mặt đất và xói lở bờ biển về cả hai phía Đông và Tây.

Trong bối cảnh đó nên khai thác bán đảo Cà Mau như thế nào? Điểu chắc chắn đầu tiên là khoa học phải vào cuộc. Điều cần thiết thứ hai là chỉ có thể ứng phó có hiệu quả khi giữa các Bộ và giữa Trung ương với địa phương có sự phối hợp. Tại Hội nghị ngày 26/9/2016, tại Cà Mau do một Phó Thủ tướng chủ trì, tôi đã nêu lên nhận xét rằng dường như bộ máy chúng ta “thừa chồng chéo nhưng thiếu phối hợp”. Đúng một năm sau, đã diễn ra một hội nghị tại Cần Thơ, được ví như là Hội nghị Diên Hồng về ĐBSCL do Thủ tướng Chính phủ chủ trì. Hai tháng sau dó, ngày 17/11/2017, Nghị quyết của Chính phủ số 120/NQ-CP được ban hành (2).

Hơn một năm sau việc triển khai theo tôi không được như mong đợi (3). Thậm chí, có dự án nhiều ngàn tỷ đồng cho giai đoạn khởi đầu vẫn được một Bộ phê duyệt đầu tư cuối năm 2018, như chưa hề có Nghị quyết và ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ (4). Ngân sách nhà nước còn rất thiếu cho những chi tiêu cần thiết. Nhưng cái thiếu nhất ở ĐBSCL có lẽ là một nhạc trưởng đi kèm theo là một cơ chế, một kỷ luật hành chính và sự liêm chính mà Bác Hồ luôn căn dặn.

Một ngày đi dọc Biển Tây thêm một lần nữa đã xác nhận nỗ lực không mệt mõi của tỉnh Cà Mau xây dựng các đê giảm sóng, tạo bãi nhằm tái sinh rừng ngập mặn. Những kết quả trên hiện trường được tận mắt chứng kiến và bằng flycam (mà tôi đã nhờ quay) tuy còn phải tiếp tục theo dõi, theo tôi rất đáng khích lệ.

Mỗi khi ở Tây Nguyên, ở Quảng Nam hay ở miền núi phía Bắc, phát hiện vài hecta rừng nguyên sinh bị triệt hạ, các kênh truyền thông lên tiếng báo động. Rất đúng và rất cần thiết. Về Cà mau năm nay, không ra được Hố Gùi và Cửa Bồ Đề vì có dự báo bão, chỉ tới được Rạch Gốc, tôi thấy cần phải báo động bởi lẽ ở phía Đông, như CT 60-02 đã chỉ ra, hàng năm, và từ cả trăm năm có hơn, trên đoạn bờ biển từ Hố Gùi qua Cửa Bồ Đề đến Rạch Gốc, diện tích rừng phòng hộ bị xói lở sâu hàng chục mét. Nghĩa là cả chục hecta rừng ngập mặn, thậm chí còn hơn, rừng và đất bị mất. Chúng ta chấp nhận thực tế này như một định mệnh? Bài toán xói lở bờ biển phía Tây và phía Đông Cà Mau là một đặt hàng cụ thể, thiết thực cho các viện, trường, các chương trình khoa học cấp quốc gia, cấp nhà nước đang hoạt động.

Tôi đã ra cột mốc số 0 cuối năm 2017 bằng đường Hồ Chí Minh, chạy giữa rừng ngập mặn. Một năm sau trở lại, nhà dân mọc lên nhiều hơn. Các vuông tôm cũng vậy. Cuộc sống có vẽ nhộn nhịp hơn. Bắt đầu xuất hiện các quán nhậu. Tiếng xe hơi, xe gắn máy phá vỡ sự tĩnh mịch trước đây. Cái giá phải trả có phải rồi đây rừng ngập mặn hai bên đoạn QL 1A mới mở này sẽ rỗng dần bên trong, giống như rừng ngập mặn hai bên các kênh trước đây? Đâu là điểm dừng? Ai chịu trách nhiệm?

Nội dung cuối cùng cho bài viết này được dành cho giáo dục. Đồng bằng sông Cửu Long, Cà Mau nói riêng, đã và đang là một vùng trũng về giáo dục và đào tạo. Đây là một cản trở lớn cho sự phát triển bền vững. Nguyên nhân có nhiều: giao thông, đi lại khó khăn, nhất là về mùa mưa, dân cư sống dọc theo tuyến lộ, tuyến kênh, … nhưng sâu xa là gì? Có phải là nhận thức về giáo dục khá phổ biến còn thiển cận: “học hành tốn kém bao nhiêu năm, đi làm lương không bằng ở nhà lao động”. Cứ thế khoảng cách học vấn, và từ đó sự tụt hậu so với các vùng khác ngày càng doãn ra. Phải làm gì? Chẳng lẽ hệ thống chính trị của chúng ta bó tay?

Về Cà Mau những ngày cuối năm, thấy những thành tựu, những bất cập và những câu hỏi đang chờ được trả lời không làm tôi bi quan. Ngược lại đó chính là động lực tiếp sức cho tôi bước vào năm mới với “những nghĩ suy và ước vọng về đất biển Cà Mau, thấy đất trời thêm rộng lớn” (5).

Chú thích:

(1) Lúc bấy giờ là Phó Chủ nhiệm Ủy Ban Khoa học kỹ thuật nhà nước, Chủ nhiệm Chương trình 60-B, Trưởng Ban chỉ đạo Nghiên cứu khai thác Bán đảo Cà Mau.

(2) Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu.

(3) Nguyễn Ngọc Trân, Một năm sau Nghị quyết 120: Vấn đề và Kiến nghị, http://baodatviet.vn/dien-dan-tri-thuc/mot-nam-sau-nghi-quyet-120-van-de-va-kien-nghi-3371594/

(4) Văn bản số 11482/VPCP-NN, ngày 24 tháng 11 năm 2018 gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

(5) Xin được sử dụng một cụm từ trong bài Đất mũi Cà Mau, nhạc và lời của Hoàng Hiệp.

  • GS.TSKH. Nguyễn Ngọc Trân - Đại biểu Quốc hội khóa IX,X,XI (Theo báo Điện tử Đại biểu Nhân dân)

Thứ Năm, 24/01/2019 15:44

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện