Kiến nghị tạm dừng dự án điện than mới: Những lý lẽ

(Khoa học) - Chủ trương nhất quán của Chính phủ là không đánh đổi môi trường với tăng trưởng kinh tế, bởi vậy không thể ôm chặt lấy nhiệt điện than.

Ngày 30/12/2019, các liên minh tổ chức xã hội nghề nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực bảo vệ quyền - sức khỏe - môi trường - năng lượng - pháp lý đã ra tuyên bố chung về việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện than trên lãnh thổ Việt Nam.

Tuyên bố Hà Nội của các liên minh đưa ra 4 đề xuất: Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho tạm dừng triển khai các nhà máy nhiệt điện than trong danh sách kèm theo để rà soát, đánh giá toàn diện tính khả thi về tài chính, các tác động về sức khỏe, môi trường, an ninh, trật tự xã hội của các dự án này;

Chỉ đạo thực hiện ngay các giải pháp về kỹ thuật và kinh tế để tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo.

Bảo đảm thực thi các quy định nêu trong Hiến pháp 2013 và các văn bản có liên quan về dân chủ cơ sở trong việc tham vấn ý kiến người dân và các tổ chức đại diện cho người dân trong triển khai các dự án năng lượng, ngay từ khâu lập kế hoạch.

Yêu cầu các nhà máy nhiệt điện công khai dữ liệu quan trắc môi trường (nước thải và khí thải) tới người dân và công chúng để đảm bảo công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Trao đổi thêm với Đất Việt về Tuyên bố Hà Nội của các liên minh, PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XIII, đại diện Nhóm công lý, môi trường và sức khỏe cho biết, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; giảm thiểu ô nhiễm không khí để giảm ảnh hưởng tới sức khỏe của người dân Việt Nam là chỉ đạo nhất quán và xuyên suốt của Chính phủ Việt Nam.

Thời gian qua, nhiều địa phương ở phía Nam như Bạc Liêu, Long An, Huế, Tiền Giang đã nhận biết được sự nguy hại, ô nhiễm môi trường của nhiệt điện than nên mạnh dạn đề nghị Chính phủ loại bỏ các dự án điện than bố trí tại địa phương theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh, thay thế bằng các nguồn năng lượng sạch hơn. Đó là đề nghị rất chính đáng bởi mọi người dân đều có quyền sống trong môi trường trong lành.

Thế nhưng, tại hội nghị tổng kết ngành Công thương diễn ra vào cuối tháng 12/2019, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đã “đề nghị Thủ tướng chỉ đạo một số tỉnh phía Nam không được phản đối một số dự án nhiệt điện than bố trí tại địa phương mình”. Theo bà An, đề nghị của Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam "không ổn", "không hợp lý" nên các liên minh mới ra tuyên bố khẩn cấp ủng hộ quyết định của các địa phương.

Kien nghi tam dung du an dien than moi: Nhung ly le
Một nhà máy nhiệt điện than ở phía Nam. Ảnh: TBKTSG

"Ô nhiễm do nhiệt điện than gây ra (do khí phát thải và bụi mịn) ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân nên cần rà soát lại càng sớm càng tốt tất cả những dự án nhiệt điện than mới theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh, đánh giá toàn diện tính khả thi về tài chính, các tác động về sức khỏe, môi trường, an ninh, trật tự xã hội của các dự án.

Đồng thời, tới đây trong quy hoạch điện mới, đề nghị phải lựa chọn những loại hình năng lượng khác vừa đảm bảo an ninh năng lượng vừa sạch hơn.

Đặc biệt, đề nghị Chính phủ chỉ đạo tính đầy đủ và minh bạch giá của nhiệt điện than, từ đó có thể so sánh với các dạng năng lượng khác để lựa chọn đúng với mục tiêu phát triển bền vững 3 trụ cột: kinh tế, môi trường và xã hội", PGS.TS Bùi Thị An chỉ rõ.

Trong khi đó, ông Trần Đình Sính, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) cho biết, trước Tuyên bố Hà Nội của các liên minh, nhiều năm qua GreenID đã khuyến cáo và đề nghị rà soát, đánh giá toàn diện tính khả thi cũng như các tác động về sức khỏe, môi trường... của các dự án điện than, nhưng những đề nghị ấy chưa được quan tâm.

Thời gian qua, nhiều vấn đề đã xảy ra đúng như những cảnh báo trước đó mà điển hình là tình trạng ô nhiễm không khí ở nhiều địa phương. Bởi vậy, đã đến lúc các cơ quan chức năng cần nghiêm túc lắng nghe ý kiến của cộng đồng và các chuyên gia, đánh giá toàn diện tác động các dự án nhiệt điện than.

"Thực chất Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh dựa vào nguồn than là chủ lực đã bị phá vỡ, nếu cứ tiếp tục thì càng lo ngại hơn, trong khi đó các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió đến nay vẫn chưa có cơ chế phù hợp để khuyến khích phát triển", ông Trần Đình Sính nhận xét.

Theo Phó Giám đốc GreenID, khi dựa vào nhiệt điện than là chủ yếu, Việt Nam lại phải nhập than từ bên ngoài. Bắt đầu từ năm 2015, Việt Nam đã trở thành một nước phụ thuộc nhập khẩu với mức nhập tịnh là 5%. Nhập khẩu ròng than và dầu là nguyên nhân chính của tình hình này. Việc nhập khẩu than sẽ tiếp tục tăng vì theo Quy hoạch Điện VII điều chỉnh lượng than cần cho các nhà máy điện đến năm 2030 dự kiến tăng gần gấp đôi. Hầu hết các dự án nhiệt điện than BOT bắt đầu thi công từ năm 2015 đều phải dùng than nhập khẩu.

Việc nhập khẩu một khối lượng lớn than trong khi Việt Nam chưa có một kế hoạch cụ thể nào về ngân sách, phương tiện vận chuyển, các cảng bốc dỡ là một rủi ro rất lớn. Những rủi ro ấy có thể là rủi ro về thể chế (can thiệp bất ngờ từ chính phủ nước xuất khẩu), rủi ro về thị trường (biến động giá cả, khả năng có hay không có than, cạnh tranh với người mua mới) và rủi ro về tiền tệ (lạm phát, các thay đổi về thuế). Tất cả những nhân tố này có thể chi phối mạnh mẽ thị trường năng lượng tại Việt Nam.

Các nghiên cứu trước đó của GreenID cũng đã chỉ ra, hiện nay giá nhiệt điện than rẻ hơn năng lượng tái tạo do chưa bao gồm chi phí ngoại biên, tức chi phí được xác định dựa trên ước tính chi phí phát sinh đối với xã hội và môi trường do chất ô nhiễm từ việc phát điện gây ra. Các chất gây ô nhiễm được xem xét chủ yếu là oxit lưu huỳnh (SOx), oxit nitơ (NOx) và dioxit cacbon (CO2).

Đây là chi phí có thực mà người dân và chính phủ đang và sẽ phải gánh chịu chứ không phải là nhà đầu tư. Nếu xem xét chi phí này, tất cả các công nghệ năng lượng tái tạo đều trở nên cạnh tranh hơn về chi phí so với các công nghệ nhiệt điện than. Bởi vậy, quy hoạch mới cần phải tính tất cả các chi phí này để biết được giá thực của nhiệt điện than thế nào.

Ông Trần Đình Sính cho biết, tuyên bố của các liên minh ghi nhận và đánh giá cao ý kiến kết luận của Thủ tướng tại hội nghị tổng kết ngành Công thương về việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện than theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh), đó là “cần tiếp tục đẩy mạnh các dự án đang làm, nhưng nếu tiếp tục phát triển các dự án điện than mới dư luận không đồng tình. Phát triển mới phải theo hướng năng lượng xanh”.

Về nỗi lo thiếu điện, Phó Giám đốc GreenID khẳng định, nếu chỉ trông chờ vào điện than, đến khi điện than xảy ra khó khăn, đặc biệt là rủi ro về tài chính, ảnh hưởng đến môi trường, xã hội thì nguy cơ thiếu điện sẽ thành hiện thực. Tuy nhiên, khi có cơ chế để cho điện mặt trời, điện gió phát triển thì nguy cơ ấy sẽ không xảy ra.

Thành Luân

Thứ Sáu, 03/01/2020 13:32

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện