Nâng công suất nhà máy giấy Lee&Man:Xả ra sông Hậu thế nào?

(Khoa học) - UBND TP. Cần Thơ công bố tham vấn đề ĐTM của dự án nhà máy giấy Lee&Man, chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện đặc biệt lưu ý tới hóa chất.

Nhà máy giấy Lee&Man từng gây tranh cãi khi xả nguồn nước thải ra sông Hậu gây ảnh hưởng đến sinh thái và sinh hoạt của cộng đồng cư dân Thị trấn Mái Dầm mới đây đã được tỉnh Hậu Giang xúc tiến nâng công suất nhà máy với điều kiện phải đáp ứng đủ các điều kiện trong báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Nang cong suat nha may giay Lee&Man:Xa ra song Hau the nao?
Nhà máy sản xuất giấy Lee & Man tại Hậu Giang. Ảnh: Zing.vn

Tỉnh Hậu Giang đã gửi công văn đề nghị TP. Cần Thơ có ý kiến tham vấn bằng văn bản và lấy ý kiến tham vấn từ UBND các tỉnh lân cận nhà máy giấy Lee & Man (tại thị trấn Mái Dầm, huyện Châu Thành) và dự kiến tổ chức cuộc họp tham vấn liên tỉnh vào giữa tháng 7/2020. Tình hình dịch COVID-19 đã khiến cuộc họp tham vấn liên tỉnh không tổ chức được và Hậu Giang đã tiếp nhận văn bản ý kiến tham vấn từ các tỉnh Trà Vinh, Vĩnh Long và Sóc Trăng.

Trong cơ sở dữ liệu văn bản mà UBND TP. Cần Thơ công bố, bản tham vấn của cơ quan này đề nghị hàng loạt vấn đề xung quanh báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của nhà máy giấy Lee&Man trong kịch bản nâng công suất nhà máy từ 420.000 tấn/năm lên 1,1 triệu tấn/năm.
 
Cụ thể, TP. Cần Thơ ủng hộ quan điểm đầu tư dự án của Lee&Man do phù hợp với quy hoạch phát triển công nghiệp giấy của Việt Nam và tạo được công ăn việc làm cho người dân địa phương. Thành phố Cần Thơ cũng khẳng định bản ĐTM của Lee&Man có được tham vấn ý kiến của UBND Thị trấn Mái Dầm, chuyên gia, nhà khoa học, sử dụng mô hình tính toán dự báo lan truyền ô nhiễm do nước thải trên sông Hậu, trong khí thải, trong tình huống sự cố tràn dầu.

Tuy nhiên, TP. Cần Thơ đề nghị bổ sung lý do, sự cần thiết để nâng công suất nhà máy giấy Lee&Man. Bên cạnh đó, công suất của dự án không được nêu chi tiết là tối đa hay tối thiểu, trong báo cáo cũng nêu là "tỷ lệ sản phẩm đầu ra không cố định, phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng". Sự thiếu rõ ràng như vậy có thể ảnh hưởng tới công tác quản lý giám sát hoạt động cũng như hoạt động xả thải của nhà máy giấy.

Chủ dự án nhà máy giấy Lee&Man có trình bày và thể hiện các đối tượng tiếp giáp dự án, đối tượng có khả năng chịu sự tác động bởi dự án. Nhưng mức độ tác động của dự án được TP. Cần Thơ xác định là có tầm ảnh hưởng tương đối lớn, do đó đề nghị bổ sung vị trí dự án trên bản đồ hành chính có thể hiện rõ vị trí nhà máy so với các tỉnh, thành phố lân cận.

Một vấn đề khác là hóa chất được sử dụng tại nhà máy. TP. Cần Thơ cho rằng, nhu cầu sử dụng hóa chất của dự án là khá lớn và đề nghị mô tả chi tiết việc lưu trữ, quản lý sử dụng hóa chất tại nhà máy, bổ sung phương án phòng ngừa ứng phó sự cố hóa chất của dự án theo đúng quy định.

Bản ĐTM của Lee&Man cũng chưa trình bày thu gom, quản lý xử lý bùn thải phát sinh trong quá trình hoạt động dự án.

Vấn đề quan trọng khác là nhu cầu sử dụng nước của nhà máy giấy Lee&Man. Nhà máy này cũng chưa nêu về nhu cầu sử dụng nước. Quy mô công suất nhà máy xử lý nước cấp công suất 40.000 mét khối/ngày đêm nhưng công suất khai thác mặt sử dụng nước mặt lớn nhất là 63.000 mét khối/ngày đêm. Trong bối cảnh ĐBSCL liên tục đối mặt với khả năng hạn hán rất lớn thì vấn đề này cần được Lee&Man giải thích, làm rõ.

Trong bản tham vấn của TP. Cần Thơ nêu rõ, nhà máy giấy Lee&Man có lắp đặt và vận hành 10 cửa xả xả nước mưa và phòng chống ngập lụt nhưng nước mưa cũng có khả năng nhiễm bẩn từ hoạt động sản xuất của nhà máy nên công ty cũng phải chứng minh chất lượng của các cửa xả nước mưa cũng phải trong giới hạn cho phép.

Theo các kịch bản mô phỏng phát tán khí thải, sự cố của Lee&Man thì nhiều phạm vi của TP. Cần Thơ đều bị ảnh hưởng, đặc biệt là quận cái Răng, Ninh Kiều, Phong Điền là khu vực đô thị, công nghiệp, bệnh viện, tập trung đông dân cư. Do đó, TP. Cần Thơ đề nghị Lee&Man đưa ra các biện pháp xử lý, kiểm soát khí thảo đúng quy định.

TP. Cần Thơ cũng đề nghị chủ dự án của Lee&Man bổ sung kế hoạch vận hành đối với công trình phòng ngừa và ứng phó sự cố nước thải là hồ sự cố kết hợp hồ sinh học có khả năng lưu chứa nước thải tối thiểu 3 ngày trước khi thải ra sông Hậu.

Ngoài ra, nhà máy cũng cần có sự phù hợp của dự án so với hành lang bảo vệ nguồn nước phục vụ nước sinh hoạt trên cơ sở của nhà máy xả lý nước phục vụ cấp nước sinh hoạt của các địa phương.

Đặc biệt, trong báo cáo của Lee&Man cũng có đề cập đến "Bến cảng chuyên dùng quốc tế công suất 20.000 DWT" nhưng không nêu rõ mục đích, phạm vi hoạt động tiếp nhận các tàu phục vụ quá trình sản xuất của dự án hay là hoạt động theo loại hình bên cảng chuyên dùng quốc tế.

UBND TP. Cần Thơ cho rằng, nhà máy giấy Lee&Man được xả thải ra sông Hậu trong bối cảnh ĐBSCL đang hứng chịu khả năng hạn hán rất cao, trong trường hợp xảy ra sự cố thì tác động đến môi trường rất khó có thể liệt kê, tính toán triệt để. Do đó, TP. Cần Thơ kiến nghị nhà máy này bổ sung các nội dung còn thiếu và cụ thể hơn.

Tham vấn cộng đồng dân cư bị bỏ qua?

Theo ý kiến của Ths Nguyễn Hữu Thiện, Chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái ĐBSCL, nội dung tham vấn mà TP. Cần Thơ đưa ra về bản ĐTM của Lee&Man là khá tốt.

Nang cong suat nha may giay Lee&Man:Xa ra song Hau the nao?
ThS. Nguyễn Hữu Thiện, Chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái ĐBSCL.

Tuy nhiên, còn một điểm quan trọng khác chưa được đề cập tới là việc lấy ý kiến của UBND các tỉnh lân cận nhà máy Lee&Man mà bỏ qua ý kiến của đại diện cộng đồng dân cư, tổ chức, cá nhân liên quan trong khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả thải vào nguồn nước. Ông cho rằng, việc lấy ý kiến này từng được công ty thực hiện nhưng chỉ trên hình thức.

"Việc Lee& Man tham vấn các tỉnh có liên quan trên sông Hậu là cần thiết. Tuy nhiên, nội dung và chất lượng tham vấn mới là chuyện quan trọng. Do không có thông tin, chúng tôi không rõ Lee&Man tham vấn những gì đối với các tỉnh, nhưng vào năm 2007, khi thực hiện ĐTM, dự án này chỉ phát phiếu khảo sát sơ sài với đúng 20 hộ dân ở xã Phú Hữu A về tác động đối với đất, nhà, và hoa màu. Khảo sát này không hề nói cho người dân biết về nguy cơ tác động đối với nguồn nước, thủy sản gì cả. Do đó, tất cả các ý kiến đều đánh giá tích cực sự hình thành và hoạt động của dự án và người dân chỉ kiến nghị giải tỏa đền bù phải thỏa đáng.

Ngoài ra, nhóm thực hiện ĐTM gửi văn bản cho UBND xã Phú Hữu A và UBMTTQVN xã, sau đó thu lại ý kiến bằng văn bản. Câu hỏi là liệu UBND và UBMTTQVN cấp xã ở Phú Hữu A có đủ năng lực để hiểu những tác động môi trường và có ý nghĩa không? Chắc chắn là không. Vậy nên, không lạ gì khi cả UBND và UBMTTQVN xã Phú Hữu A đều trả lời trong văn bản ngày 24/9/2007 bày tỏ ủng hộ dự án và chỉ dặn dò rằng cần lưu ý thực hiện nghiêm chỉnh các biện pháp giảm thiểu tác động môi trường" - ThS. Nguyễn Hữu Thiện nhận xét.

Vị chuyên gia cũng đặc biệt nhấn mạnh đến việc sử dụng hóa chất của nhà máy giấy Lee&Man.

Trong sản xuất giấy, chất Chlorine thường được sử dụng. Việc sử dụng chlorine có thể cho ra sản phẩm phụ là organochlorines và dioxins không phân hủy và tích tụ trong môi trường. Các chất này là cực độc và gây ung thư. Khi vào môi trường nước, chúng tiếp xúc với các chất hữu cơ và các chất hoạt động bề mặt (surfactants) và tạo ra những chất hữu cơ cực độc. Sau đó diễn ra một chuỗi tác động: Nước bị ô nhiễm, cá ô nhiễm, sinh vật ăn cá và người ăn cá và ăn sinh vật ăn cá. Dioxin một khi đã vào cơ thể thì không thể thải ra được mà tích lũy.

Do đó, ông đề nghị phía Lee&Man cần làm rõ liệu nhà máy giấy có sử dụng Chlorine với số lượng lớn hay không. Trong bản ĐTM 2008, liệt kê 14 chất và Bảng thống kê sử dụng hóa chất của Công ty THHH Lee & Man có liệt kê Chất làm sạch với khối lượng khá lớn (330kg/ngày) và tác nhân tẩy, nhưng không rõ các chất này là các chất gì. 

"Thủy sản sông Hậu và vùng Tây Sông Hậu có thể không chết vì độc chất thải vào môi trường nước chưa đủ ngưỡng, nhưng trong tự nhiên, cá lớn ăn cá bé có thể tích lũy độc chất (biomagnification). Chất độc xả vào trong nguồn nước, đi vào cơ thể cá thì sẽ tích lũy vào hệ sinh thái theo chuỗi từ nước đến động/thực vật phù du, cá bé hơn, cá bé, cá lớn, cá lớn hơn, cá lớn hơn nữa, đến con người.

Con người sẽ là chuỗi mắt xích cuối cùng trong hệ sinh thái và gánh tất cả độc chất tích lũy. Con người bị nhiễm độc từ hệ sinh thái có thể không chết ngay vì cần thời gian, nhưng ảnh hưởng sức khỏe và tăng chi phí y tế, giảm tuổi thọ, ảnh hướng chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng chung đối với nền kinh tế" - ThS. Nguyễn Hữu Thiện phân tích.

Nang cong suat nha may giay Lee&Man:Xa ra song Hau the nao?
Nhà máy giấy Lee&Man từng bị chỉ trích vì vấn đề xả thải ra sông Hậu, ô nhiễm không khí tại Thị trấn Mái Dầm.

Ông lưu ý, trong bản ĐTM năm 2008 của Lee&Man, nhu cầu cấp nước cho nhà máy giấy cứng bao bì cao cấp là 79.130m3/ngày đêm ứng với công suất 420.000 tấn/năm. Nay nâng lên 1.1 triệu tấn/năm thì nhu cầu cấp nước tăng tương ứng là 205.738m3/ngày đêm. Tác động của việc sử dụng nước và xả thải của Lee & Man đối với sông Hậu và vùng Tây sông Hậu sẽ lớn nhất vào mùa khô, đặc biệt là các tháng kiệt nhất trong năm và đặc biệt hơn nữa là các năm hạn cực đoan như mùa khô 2016 và mùa khô 2020.

ThS. Nguyễn Hữu Thiện cũng đặc biệt lưu ý rằng, nhà máy Lee & Man sử dụng giấy thải nhập khẩu về làm nguyên liệu tái chế để sản xuất giấy bao bì cứng, điều này có thể mang theo các rủi ro mầm bệnh qua quá trình vận chuyển. 

"Chúng tôi đã quan sát thực tế nhà máy vào ngày 16/8/2016 thấy rằng nhà máy nhập về giấy báo cũ của Châu  Âu, tức là giấy đã qua tiếp xúc với con người, có thể chứa rất nhiều mầm bệnh nguy hiểm. Đây là vấn đề nghiêm trọng, cần được kiểm soát chặt chẽ" - vị chuyên gia kết luận.

Cúc Phương

Thứ Sáu, 09/10/2020 13:42

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện