Nguyên nhân nào gây sạt lở liên tục ở miền Trung?

(Khoa học) - Theo Bộ trưởng Bộ TN-MT, yếu tố nội sinh là nguyên nhân chính gây sạt lở tại miền Trung.

Ngày 1/11, tại tỉnh Quảng Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có cuộc làm việc với các tỉnh miền Trung về công tác khắc phục hậu quả bão số 9 và tìm kiếm cứu nạn.

Tại cuộc họp, lãnh đạo các tỉnh và bộ, ban, ngành nêu nhiều ý kiến phân tích nguyên nhân dẫn đến tình trạng sạt lở liên tục tại miền Trung trong tháng 10 vừa qua.

Theo tờ Zing, báo cáo tại buổi làm việc, Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) Trần Hồng Hà cho biết, hiện Bộ đã và đang triển khai đề án nghiên cứu về lũ quét và nguy cơ sạt lở đất trên địa bàn các tỉnh vùng núi có nguy cơ cao.

Trong đó, Bộ đã xây dựng bản đồ cảnh báo sạt lở với tỉ lệ 1/50.000, tập trung ở miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và miền Trung. Các bản đồ này đã được giao cho các địa phương để điều chỉnh quy hoạch và cung cấp cho các đài khí tượng thủy văn để đưa ra dự báo liên quan đến mưa, bão.

"Hạn chế hiện nay là tỷ lệ 1/50.000 nên rất khó để đưa vào dự báo chi tiết vì nó đòi hỏi nghiên cứu hết sức kỹ lưỡng về thổ nhưỡng, địa chất công trình, thủy văn, quy luật liên quan, đặc biệt là lượng mưa, rất cụ thể và thực tế tại thời gian đấy", Bộ trưởng Hà chia sẻ.

Nguyen nhan nao gay sat lo lien tuc o mien Trung?
Sạt lở diễn ra nghiêm trọng ở nhiều tỉnh miền Trung. Ảnh: Dân Việt

Lãnh đạo ngành TN-MTcho biết qua đánh giá hiện nay, hầu hết vụ sạt lở ở các tỉnh miền Trung, từ Quảng Trị, Huế đến Quảng Nam, đều có yếu tố nội sinh hết sức rõ ràng. Ông khẳng định nguyên nhân nội sinh là lý do chính dẫn đến sạt lở thời gian qua.

Thứ nhất, bản đồ dự báo sạt lở tỉ lệ 1/50.000 cho thấy những vùng này là nơi trước đây từng xảy ra sạt lở.

Thứ hai, những vùng này đều nằm trên cấu trúc có dải đứt gãy đã được xác định.

Thứ ba, những đứt gãy này và hoạt động kiến tạo cho thấy đất đá hình thành vùng phong hóa rất lớn, có nơi dày 15-16m. Do đứt gãy nên phong hóa rất cao, khiến đất đá vỡ vụn, gồm có cát, bùn và đất sét.

Về thảm thực vật, hầu hết ở khu vực này, các thảm thực vật cây công nghiệp và cây lương thực có nơi chiếm 100% màu xanh, có nơi chiếm 70-80%. Bộ trưởng đánh giá rừng công nghiệp mà vẫn giữ được độ phủ thực vật như vậy là rất tốt.

Ông nhận định những khu dân cư ổn định nhiều năm như điểm sạt lở tại Trà Leng và có độ phủ đầy đủ mà vẫn xảy ra sạt lở cho thấy yếu tố ngoại sinh là nguyên nhân chính.

Bộ trưởng dẫn lại báo cáo cho thấy trong 20 ngày, khu vực này phải đồng thời chống chọi 4 cơn bão, một áp thấp nhiệt đới kèm theo lượng mưa kỷ lục 250-300 mm, có ngày mưa đến 500 mm.

"Với lượng mưa này thì những khu vực có cấu trúc địa chất tương tự, với lượng mưa mỗi ngày 100 mm thì đã có thể xảy ra hiện tượng như bây giờ. Nhưng do biến động cực đoan của khí hậu và thời tiết thì nó cộng sinh thêm", Bộ trưởng Trần Hồng Hà lý giải.

Người đứng đầu Bộ TN-MT cho biết qua nghiên cứu, bộ nhận thấy nhiều trường hợp là tổ hợp của sạt lở và lũ quét. Cụ thể, nhiều khi sạt lở xảy ra ở vùng đồi và lấp các sông suối, gây nên lũ quét. Khi lũ quét hình thành tại khu vực sông suối này, cộng thêm sạt lở trước đó, kết hợp với yếu tố nội sinh kể trên, tạo ra những tổ hợp sạt lở như vừa rồi.

"Sạt lở tạo ra yếu tố lũ quét, nhưng lũ quét lại làm gia tăng trượt lở do yếu tố đất đai phong hóa đã có từ trước", ông giải thích và cho biết sau khi hết bão, Bộ TN-MT sẽ tiến hành nghiên cứu cụ thể hơn về vấn đề này.

Liên quan đến tình trạng sạt lở liên tục ở miền Trung, trước đó, trong cuộc trao đổi với báo Tuổi trẻ, TS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất khoáng sản, đánh giá, toàn bộ khu vực miền núi của miền Trung nằm trong nhóm nguy cơ sạt lở cao, nhất là các sườn đồi có hoạt động dân sinh tác động trực tiếp.

Vị chuyên gia địa chất cũng đề cập đến tác dụng hai chiều của rừng: một mặt bộ rễ làm cho sườn dốc khỏe hơn, ổn định hơn. Mặc khác hệ thống thân, lá làm cho sườn dốc gánh sức nặng nhiều hơn. Nên rừng quan trọng nhất là thảm phủ thực vật nguyên sinh nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều chủng loại, khi đó tác dụng thẩm thấu tốt hơn, giúp cho đất đá có thời gian liên kết, hay nói đơn giản là sự kết dính trong lòng đất.

Còn rừng trồng, rừng sản xuất phía dưới không còn thảm thực vật nào khác, tác dụng thẩm thấu từ từ không còn. Mưa xuống, trong lòng đất là túi nước, và còn gánh thêm sức nặng của thân lá, thì rừng sản xuất vô tình trở thành gánh nặng, chứ không giúp giảm sạt lở.

"Đã đến lúc trả lại cho thiên nhiên. Trong thời gian qua, việc tập trung phát triển kinh tế lấn sân vào tự nhiên quá nhiều", TS Trần Tân Văn nói.

Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất khoáng sản lưu ý, tác động của con người vào thiên nhiên, những hiện tượng thời tiết cực đoan không phải cục bộ ở miền Trung Việt Nam, mà trên toàn thế giới, thiên tai  ngày càng nhiều hơn cả về cường độ lẫn tần suất, thiệt hại cũng nhiều và lớn hơn.

Trong khi đó, vai trò của các hoạt động dân sinh ngày một tăng lên. Nhiều nước trên thế giới đã nhìn nhận thẳng vấn đề sự tác động của con người là nguyên nhân chủ yếu gây ra thiên tai.

Những vụ việc rất đau lòng do sạt lở núi, nhưng chúng ta cần nhìn thẳng rằng thời tiết cực đoan, kết cấu đất thay đổi là thiên tai hay nhân tai khi chúng ta đã khai thác thiên nhiên quá nhiều để phục vụ cho sự phát triển.

Minh Thái (Tổng hợp)

Thứ Hai, 02/11/2020 10:43

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện