Rừng sản xuất không giúp giảm sạt lở ở miền Trung

(Khoa học) - Chuyên gia đánh giá toàn bộ khu vực miền núi miền Trung nằm trong nhóm nguy cơ sạt lở cao, mà rừng sản xuất không giúp giảm sạt lở được.

Trả lời phỏng vấn trên báo Tuổi trẻ, TS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất Khoáng sản không bất ngờ trước tình trạng sạt lở đất ở miền Trung tăng đột biến trong thời gian qua. Nguyên nhân chính là sự thay đổi đột ngột của thời tiết, cộng với những thay đổi khi những sườn đồi bị tác động bởi bàn tay con người.

Đối với các sườn dốc, nước là kẻ thù số 1. Mưa to dài ngày như ở miền Trung tháng 10 vừa qua làm cho các sườn dốc giữ nước. Nước khiến cho các sườn dốc nặng hơn rất nhiều. Chính nước làm yếu đi tính chất cơ lý của đất đá. Tính kháng trượt của sườn dốc yếu đi rất nhiều. Hai yếu tố cộng hưởng cùng lúc là nguyên nhân gây ra sạt lở liên tục ở miền Trung.

Đánh giá toàn bộ khu vực miền núi của miền Trung nằm trong nhóm nguy cơ sạt lở cao, nhất là các sườn đồi có hoạt động dân sinh tác động trực tiếp, TS Trần Tân Văn đề cập đến vai trò của rừng trong việc gia cố, chống sạt lở ở sườn đồi vùng núi miền Trung.

Rung san xuat khong giup giam sat lo o mien Trung
Hiện trường vụ sạt lở ở xã Phước Lộc, huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam. Ảnh: TTXVN

Cụ thể, rừng có tác dụng hai chiều, một mặt bộ rễ làm cho sườn dốc khỏe hơn, ổn định hơn. Mặc khác hệ thống thân, lá làm cho sườn dốc gánh sức nặng nhiều hơn. Nên rừng quan trọng nhất là thảm phủ thực vật nguyên sinh nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều chủng loại, khi đó tác dụng thẩm thấu tốt hơn, giúp cho đất đá có thời gian liên kết, hay nói đơn giản là sự kết dính trong lòng đất.

Còn rừng trồng, rừng sản xuất phía dưới không còn thảm thực vật nào khác, tác dụng thẩm thấu từ từ không còn. Mưa xuống, trong lòng đất là túi nước, và còn gánh thêm sức nặng của thân lá, thì rừng sản xuất vô tình trở thành gánh nặng, chứ không giúp giảm sạt lở.

"Đã đến lúc trả lại cho thiên nhiên. Trong thời gian qua, việc tập trung phát triển kinh tế lấn sân vào tự nhiên quá nhiều", Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất Khoáng sản nhấn mạnh.

Trước đó, cùng chia sẻ về vấn đề này với Đất Việt, GS.TSKH Nguyễn Ngọc Lung, Viện trưởng Viện Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng nêu rõ: Thà giữ 1ha rừng tự nhiên còn hơn phát triển 5-10ha rừng rồng.

Lý giải quan điểm này, ông Lung cho hay, nếu đất trống, đồi trọc, chỉ có cỏ và cây bụi khi khi mưa xuống có tới 95% chảy tràn trên mặt, chỉ có 5% thấm một lớp mỏng vào đất. Lượng nước chảy tràn trên mặt gọi là lũ, như lũ ống, lũ quét…

Nhưng có rừng tự nhiên thì 90% nước rơi xuống không chảy tràn trên mặt nữa mà thấm sâu dưới đất. Nếu một cơn mưa bình thường kéo dài 1-2 giờ với lượng mưa khoảng 100mm thì không có nước chảy tràn trên mặt, hết cơn mưa là mặt đất không có nước mà thẩm thấu trở thành nước ngầm, không còn khả năng gây lũ ống, lũ quét.

Theo vị chuyên gia, sở dĩ, rừng tự nhiên có khả năng chống lũ, giữ nước tốt như vậy là vì rừng có nhiều tầng, tán, nhiều loại cây khác nhau, có thảm mục, hệ rễ sâu 20-30m (chiều cao cây như nào rễ sâu như thế).

Ở thời điểm năm 1945, độ che phủ rừng tự nhiên lên tới 43%, tuy nhiên, sau đó do tác động của chiến tranh cùng với trình độ quản lý kém hiện nay, độ che phủ của rừng đã bị mất tới gần một nửa (còn khoảng 27% độ che phủ), gây ra những mối đe dọa tới sinh hoạt, phát triển nông nghiệp.

Hiện nay, nhờ các chương trình phát động, diện tích che phủ cũng đã được tăng lên tuy nhiên, đó là rừng trồng nên khả năng tích trữ, chống lũ, sụt lún cũng chỉ có tác dụng bằng 1/5 rừng tự nhiên.

Chưa nói tới việc có nhiều nhà máy thủy điện được xây dựng nhưng ngân sách lại bỏ tiền phát triển rừng phòng hộ. Việc này, theo GS Nguyễn Ngọc Lung, không khác gì Nhà nước trồng rừng phòng hộ cho doanh nghiệp làm thủy điện hưởng. Chính vì lợi ích chưa gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp nên dẫn tới việc vận hành tích - xả nước, bảo vệ, phát triển rừng không gắn liền với nhau.

Và thực tế là khi xây dựng nhà máy thủy điện, rất ít chủ đầu tư có phương án trồng rừng thay thế khi rừng tự nhiên bị chuyển đổi mục đích sử dụng. Hậu quả là rừng tự nhiên mất đi, rừng trồng không bù nổi diện tích đã mất.

Minh Thái (Tổng hợp)

Thứ Sáu, 30/10/2020 08:05

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện