Sự thật đắng cây keo: Cắc cớ trồng rừng thay thế

(Khoa học) - Theo chuyên gia, trồng rừng thay thế chỉ là giải pháp tình thế, mà quy định còn nhiều thiếu sót khiến việc này trên thực tế chủ yếu là để đối phó. 

Theo Thông tư số 13/2019/TT-BNNPTNT của Bộ NN-PTNT, tổ chức, cá nhân được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác có nghĩa vụ phải trồng rừng thay thế.

Tuy nhiên, trao đổi với Đất Việt, GS.TS Bảo Huy, chuyên gia tư vấn độc lập quản lý tài nguyên và môi trường nhận xét, trồng rừng thay thế chỉ là một giải pháp tình thế và không hiệu quả lắm. Đơn cử, nếu chặt rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ để làm dự án hồ chứa thủy lợi, thủy điện hay điện mặt trời thì dẫu có có trồng rừng thay thế ở đâu đó, ngay tại nơi vừa chặt phá rừng đó đã mất đi chức năng vốn có của nó. Cho nên, phải cố gắng cân đối hài hòa quy hoạch phát triển.

Thứ hai, vị chuyên gia cho rằng, quy định của Việt Nam về trồng rừng thay thế vẫn còn nhiều vấn đề.

"Rừng trồng không thể thay thế rừng tự nhiên được bởi thường khi chặt thì chủ đầu tư chặt rừng tự nhiên gồm rất nhiều loài, đa dạng sinh học, chức năng sinh thái, chức năng phòng hộ và sinh kế cho cộng đồng rất lớn. Đổi lại, chủ đầu tư chỉ trồng thay thế bằng loại rừng có một loài cây.

Như vậy, khái niệm về rừng ở đây đã bị đánh đổi. Rừng đã bị phá chức năng sinh thái môi trường và thay bằng một loại rừng công nghiệp nghèo nàn, chỉ có một ít giá trị kinh tế, đặc biệt là nó không bền vững.

Sự không bền vững ấy thể hiện ở chỗ, trồng rừng thay thế, theo quy định, là trồng các cây rừng  theo danh mục loài cây trồng lâm nghiệp chính đã được Bộ NN-PTNT quy định, chủ yếu là các cây có giá trị về kinh tế, mà như vậy người ta thường trồng cây mọc nhanh, ngắn ngày như cây keo. Đến chừng 5-7 năm sau, rừng thay thế ấy lại bị chặt mất và không ai biết được sau thời gian đó rừng có tiếp tục được trồng lại không. Không có cơ chế nào cho việc này", GS.TS Bảo Huy chỉ rõ.

Su that dang cay keo: Cac co trong rung thay the
Theo chuyên gia, việc trồng rừng thay thế chỉ là giải pháp tình thế. Ảnh minh họa

Với thực tế này, vị chuyên gia cho rằng, trồng rừng thay thế đã trở thành việc làm để đối phó với xã hội, còn sự mất bền vững do mất rừng chắc chắn xảy ra. Chính vì thế, ông đề nghị cần xem xét lại việc trồng rừng thay thế.

"Chủ dự án không trồng rừng thay thế mà nộp tiền vào Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng còn là một giải pháp tốt hơn trồng rừng thay thế. Bởi lẽ, tiền nộp vào quỹ này sẽ trả về cho dân, cho các đơn vị có chuyên môn để bảo vệ rừng và phục hồi rừng. Điều này có ý nghĩa là trồng rừng thay thế bậy bạ, thậm chí có đơn vị không biết chỗ nào để trồng, còn đi thuê đất hoặc trồng đại ở chỗ nào đó, trong khi về nguyên tắc trồng rừng ở đâu là phải có quy hoạch. Nếu thay thế 1.000 ha rừng này bằng 1.000 ha rừng khác mà không đúng lúc, đúng chỗ thì cũng vô nghĩa ", GS.TS Bảo Huy đánh giá.

Liên quan đến loài cây khi trồng rừng thay thế, vị chuyên gia cho rằng, ngành lâm nghiệp đã thiếu sót trong việc quy định các loài cây trồng rừng theo chức năng khác nhau. 

"Lẽ ra phải quy định trồng loài cây theo chức năng, cấu trúc rừng theo chức năng, phục hồi rừng thì phải trồng nhiều loài, nhiều tầng, nhiều tán.

Nhưng Thông tư 30/2018 của Bộ NN-PTNT quy định danh mục loài cây trồng lâm nghiệp chính không quy định theo chức năng rừng nào mà chỉ liệt kê các loài cây trồng mà thực ra chúng vô cùng nghèo nàn, có mấy cây keo, thông, bạch đàn... trong khi loài cây bản địa của Việt Nam có hàng vạn loài rất có giá trị.

Những cây được liệt kê trong danh mục là cây lâm nghiệp nhưng ngắn ngày, chỉ 5-7 năm, chức năng sinh học rất kém. Danh mục cũng không có quy định loài cây theo chức năng rừng. Chẳng hạn, rừng phòng hộ không trồng cây gỗ quý mà thường trồng cây có bộ rễ lớn, sinh trưởng nhanh, giữ đất, thậm chí cây tre lai có thể giữ đất rất tốt ở ven sông suối", GS.TS Bảo Huy phân tích.

Về phần chủ dự án, vị chuyên gia cho rằng, họ được lợi nhiều lần. Đầu tiên khi được chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác, chủ dự án có thể được khai thác số gỗ trong diện tích rừng được giao. Lần thứ hai, khi trồng rừng thay thế - chủ dự án trồng những cây ngắn ngày, có giá trị kinh tế và rồi chính họ cũng sẽ khai thác gỗ ở diện tích rừng thay thế đó, quan trọng là không có ai giám sát việc chủ dự án có trồng lại diện tích rừng thay thế đã bị họ khai thác hay không.

Theo ông Nguyễn Đại, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi, trước khi thực hiện dự án chuyển mục đích sử dụng rừng thì chủ dự án phải trồng rừng thay thế.

Nhà đầu tư có thể tự trồng rừng thay thế trên diện tích Nhà nước giao cho họ theo phê duyệt thiết kế và  quy định của pháp luật hiện hành (1 năm trồng, 5 năm chăm sóc, sau đó các đơn vị chức năng sẽ giám sát).

Nhưng thông thường, các chủ đầu tư không trồng rừng thay thế mà nộp tiền vào Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng của tỉnh, trên cơ sở đó Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng sẽ tham mưu cho UBND tỉnh, đưa về cho các ban quản lý rừng phòng hộ để họ trồng trên cơ sở thiết kế được duyệt.

Loài cây trồng sẽ là loài được phê duyệt trong hồ sơ. Hiện nay, Quảng Ngãi chủ yếu trồng cây bản địa như cây lim xanh, kết hợp với một số cây khác như lát hoa, dầu rái... tùy theo vùng đất.

"Không có quy định cụ thể nào về việc phải trồng loài cây nào khi trồng rừng thay thế. Nguyên tắc là cây đó nằm trong danh mục cây lâm nghiệp chính của Bộ NN-PTNT, còn vùng nào trồng cây gì theo hồ sơ thiết kế được phê duyệt, nhưng thường sẽ ưu tiên cây bản địa", ông Nguyễn Đại cho biết.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi, hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, toàn bộ diện tích trồng rừng thay thế không trồng keo nữa.

"Giai đoạn trước, khi trồng rừng để phủ xanh đất trống đồi núi trọc thì cây keo có giá trị và chỉ có trồng keo là lên, nó có tác dụng che phủ tốt.

Hiện về mặt nào đó, loài cây này vẫn có giá trị, các rừng sản xuất vẫn trồng keo", ông Nguyễn Đại nói. 

Thành Luân 

Thứ Sáu, 22/01/2021 07:16

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện