Sụt lún đất gần hồ bùn đỏ Alumin Nhân Cơ: Chưa hiểu...

(Khoa học) - Sự cố xảy ra sát hồ bùn đỏ sẽ có nguy cơ lớn, không nên xem nhẹ, cần phải có đánh giá và bổ sung vào đánh giá tác động môi trường.

Tại sao chủ đầu tư vẫn chưa xử lý các chất thải

Những ngày qua, các vết nứt tại thôn 1 (xã Nhân Đạo, huyện Đắk R’Lấp, tỉnh Đắk Nông), gần hồ bùn đỏ Alumin Nhân Cơ tiếp tục bị sụt lún nghiêm trọng, vẫn khu đất từng xảy ra sụt lún năm 2017.

Giải thích về hiện tượng trên vẫn lời giải thích như sự cố năm 2017, đại diện Công ty Nhôm Đắk Nông khẳng định việc sụt lún đã xảy ra từ năm 2017 và công ty đã khắc phục nhưng năm nay do lượng mưa lớn hơn nên tiếp tục sạt trượt.

Đánh giá về vấn đề trên, chia sẻ với Đất Việt, TS Nguyễn Thành Sơn - Giám đốc Ban Quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng phân tích cụ thể:

Về hiện tượng: Đây là sự cố nằm ngoài các dự kiến của đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Sự cố này có thể coi là rủi ro bình thường nếu nó xẩy ra xa hồ bùn đỏ. Trường hợp sự cố xẩy ra ngay sát hồ bùn đỏ sẽ có nguy cơ lớn, không nên xem nhẹ, cần phải có đánh giá và bổ sung vào ĐTM.

Sut lun dat gan ho bun do Alumin Nhan Co: Chua hieu...

Nhiều vết nứt gần hồ chứa bùn đỏ của nhà máy Alumin Nhân Cơ. Ảnh NLĐ

Về nguyên nhân: Mưa lớn hay nhỏ, dài hay ngắn chỉ là yếu tố khách quan. Trong mọi trường hợp không nên đổ cho yếu tố khách quan. Vì, con người trước khi chinh phục thiên nhiên thì phải tìm hiểu kỹ thiên nhiên.

Trước khi xây dựng hồ bùn đỏ, chủ đầu tư phải khảo sát kỹ về địa chất-thủy văn và địa chất-công trình. Khi thiết kế thì phải có các giải pháp phù hợp với điều kiện địa chất - thủy văn và địa chất - công trình. Tiếp theo là khâu xây dựng theo thiết kế.

Trong trường hợp này, cần xem lại chất lượng của cả 3 giai đoạn: công tác khảo sát (chắc là do chủ đầu tư thực hiện), công tác thiết kế (chắc do nhà thầu thực hiện), và công tác xây dựng (không rõ là ai thực hiện).

Cả ba công việc này chắc đều được thực hiện với chất lượng kém thậm chí rất kém nên công trình mới đưa vào hoạt động đã xẩy ra sự cố.

Về cách khắc phục: Việc chủ đầu tư đề nghị lấy thêm diện tích xung quanh có thể là đúng, nhưng phải làm rõ nguyên nhân trước thì mới đề ra được giải pháp khắc phục đúng.

Về cơ bản (cả ở Tân Rai và Nhân Cơ): Chủ đầu tư và cấp quản lý của chủ đầu tư thiếu trách nhiệm:

(i) coi hồ thải bùn đỏ và hồ thải quặng đuôi như HỒ THỦY LỢI và thiết kế thi công cả hai loại hồ này đều theo tiêu chuẩn của hồ thủy lợi (để giảm chi phí); (ii) không hiểu bản chất HỒ THẢI QUẶNG ĐUÔI, và HỒ BÙN ĐỎ nên tất cả các hồ thải (đặc biệt là ở bên Tân Rai) đều được khảo sát-thiết kế-thi công không đạt yêu cầu;

(iii) không lường trước được qui mô của các hồ quá lớn (do công nghệ lạc hậu nên chất thải ra rất nhiều, nhiều hơn bình thường), diện tích chiếm đất để xây dựng các hồ quá nhiều, chi phí xây dựng hồ cao.

Điều khó hiểu là: (i) Tại sao chủ đầu tư vẫn chưa xử lý các chất thải sau khi đã thải ra hồ bùn đỏ như đã từng quảng cáo trước đây. Dự án "sắt xốp" từ bùn đỏ đã dùng tiền ngân sách để nghiên cứu và quảng cáo rầm rộ đâu rồi?; (ii) Có đối tác đã sẵn sàng triển khai dự án xử lý hồ bùn đỏ, họ chỉ "xin" 20 kg mầu bùn đỏ để thiết kế công nghệ, nhưng tại sao chủ đầu tư không "cho" và cũng không muốn hợp tác?.

Hãy nhìn thẳng sự thật

Đồng tình quan điểm, TS Nguyễn Văn Ban - nguyên Trưởng ban Nhôm TKV cho rằng đây là những hệ quả ai cũng lường trước được, không sớm thì muộn.

Hẳn ai cũng còn nhớ sự cố trước đây đã xảy ra hồ bùn đỏ Hungary cũng do mưa nhiều, thấm dần, dẫn tới vỡ hồ bùn đỏ. Chính phủ Hungary coi đây là thảm họa hóa chất thảm khốc nhất trong lịch sử quốc gia này.

Vốn dĩ, mưa sẽ làm cho nền đất yếu đi, cộng thêm trong hồ ngoài bùn đỏ còn có cả nước mưa, cột nước bùn đỏ trong hồ cao lên là rất nguy hiểm. Phải nói là khi người ta thiết kế, tính toán là sẽ tính hết các yếu tố đó, nhưng sự cố xảy ra là nguy hiểm.

Hiện nay ở một số hồ thủy lợi cũng xảy ra tình trạng tương tự, sạt lở, tất nhiên chưa xảy ra thảm họa ghê gớm, nhưng những nguy cơ là tiềm ẩn.

Nếu không giám sát kỹ, đánh giá đúng thì có thể đập sẽ bị ảnh hưởng, nguy cơ xảy ra vỡ hồ là rất dễ. Và thực tế một số nước phát triển về bauxite cũng đã chứng kiến các tác động, nhất là khi vùng Tây Nguyên, đặc biệt vùng Nhân Cơ, hay Tân Rai là một trong những vùng mưa nhiều trên cả nước.

Điều này không những ảnh hưởng trực tiếp vùng Tây nguyên mà cả vùng hạ lưu, vì ông bà mình nói thủy mộc tương sinh, nghĩa là có những thảm thực vật mới giữ được mực nước ngầm trong sạch đưa về hạ lưu.

"Tại Australia họ có một nhà máy khai thác bauxite rất lớn, cách đây 2 - 3 năm khi giá Alumin giảm xuống, tính toán thấy hiệu quả kém, nên họ đăng bán nhà máy đó đi. Chúng ta phải nhìn vào các bài học nhãn tiền trước mắt mà tránh ra, nhất là khi hệ quả đang dần được bộc lộ rõ ràng.

Chúng ta đang rời vào một vòng luẩn quẩn, không dám đánh giá trực tiếp, nhìn thẳng vào sự thật để xóa bỏ đi những lỗi lầm", ông Ban nhận định.

  • Châu An

Thứ Sáu, 07/09/2018 15:23

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện