Thủy điện nhỏ không có dung tích phòng lũ

(Khoa học) - Thủy điện nhỏ không có dung tích phòng lũ nên không thể cắt giảm được lũ. Khi hồ đầy nước thì buộc phải xả, lượng nước còn lớn hơn lũ tự nhiên.

Lũ lụt đã và đang gây ra những thiệt hại nghiêm trong về người và của cho đồng bào miền Trung. Những ngày qua, nhiều ý kiến tranh luận xung quanh việc xả lũ của  thủy điện có phải là nguyên nhân gây lũ chồng lũ, làm gia tăng ngập lụt hay không?

Một vị chuyên gia về môi trường cho rằng, không có thủy điện, lũ vẫn thế, thậm chí cao hơn. Theo quy định vận hành hồ chứa, khi mưa về, các hồ sẽ xả nước tới mức đón lũ. Nhưng khi mưa lớn, lượng nước về hồ lớn, nước trong hồ dâng lên tới ngưỡng xả, hồ bắt đầu xả nước để giảm tốc độ nước dâng trong hồ. Các hồ thủy điện này xả nước với lưu lượng bằng lưu lượng nước đổ về hồ.

Cũng theo vị chuyên gia này, các hồ thủy điện có tác dụng trữ nước khi lũ về tốt hơn rừng. Rừng ở Việt Nam là rừng nguyên sinh, giữ được lượng nước trên cây, các tầng đất... Hồ thủy điện với mức đón lũ 4m nước, trong khi rừng chỉ tích được tối đa 0,2m.

Là chuyên gia kỳ cựu trong ngành thủy lợi, GS.TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT thể hiện một cách nhìn khác. Trao đổi với Đất Việt, GS Hồng cho rằng, quan điểm trên mới đúng với thủy điện lớn và thủy điện vừa. 

Những công trình  thủy điện lớn như Sơn La, Hòa Bình... có thiết kế dung tích phòng lũ, nhưng thủy điện nhỏ thì không, do đó không cắt giảm lũ được.

Thuy dien nho khong co dung tich phong lu
Thủy điện Rào Trăng 3 bị sạt lở nghiêm trọng. Ảnh: Công anh tỉnh Thừa Thiên Huế

Quy trình của thủy điện là mùa khô tích nước, mùa lũ xả nước. Đối với thủy điện nhỏ, vào mùa khô, ở dưới hạ du cần nước thì thủy điện nhỏ tích nước để phát điện; đến mùa lũ đáng ra cần trữ nước thì lại xả rất mạnh.

Trước khi lũ đến, theo quy định, chủ dự án thủy điện phải hạ thấp mực nước, nhưng họ hạ không đáng kể vì sợ không có nước thì không phát điện được.

Thủy điện nhỏ chỉ chứa được chừng vài triệu m3 nước nên khi lũ tự nhiên xuống thì không trữ được và phải xả nhiều hơn.  Thủy điện nhỏ không tính được lượng lũ như thủy điện lớn vì không có trạm thủy văn nên bắt buộc phải xả luôn để giữ an toàn hồ đập. Lượng lũ đổ xuống hạ du sẽ lớn hơn lũ tự nhiên vì ngoài lũ tự nhiên còn có cả lượng nước thủy điện xả vội. Đến cuối mùa lũ, thủy điện mới bắt đầu chứa thì lũ đã dồn hết xuống hạ du rồi.

"Việc quy hoạch nhiều thủy điện nhỏ trên một dòng sông thành bậc thang thì càng nguy hiểm vì gây lũ chồng lũ và khiến tình trạng sạt lở thêm nghiêm trọng. Cụm thủy điện Alin- Rào Trăng nằm trên sông Rào Trăng, một nhánh của sông Bồ ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế là một ví dụ: có tới 4 bậc thang thủy điện trên sông này với tổng công suất 89 MW", GS.TS Vũ Trọng Hồng cho biết và đề nghị cần rà soát lại hệ thống thủy điện nhỏ xem vận hành ra sao, rủi ro như thế nào để có giải pháp ứng phó kịp thời.

Vấn đề phát triển thủy điện và thủy điện xả lũ thời gian qua cũng là nội dung nóng khi Quốc hội thảo luận tại tổ hôm 2/11. Nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội đề nghị nên hạn chế, dừng thủy điện nhỏ và vừa.

Đại biểu Thào Xuân Sùng (đoàn Hà Giang) nêu quan điểm cần rà soát báo cáo với Quốc hội, ít nhất là với Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sự an toàn của hệ thống thủy điện, thủy lợi và các hồ chứa nước.

“Quan điểm của tôi những thủy điện nhỏ và vừa đã và đang làm nếu như không an toàn cho hạ lưu, không đảm bảo môi trường rừng cứ xâm lần rừng, thì cho dừng xây dựng, có cơ chế đền bù. Vì người chứ không vì tiền”, đại biểu Sùng nói và cho biết từ Tây Bắc lưu vực sông Đà, lưu vực các con sông, đầu nguồn các con suối đề nghị không trông rừng kinh tế, thay vào đó là trông rừng môi trường (rừng nguyên sinh) để trả lại lớp thực bì cho rừng. Nó sẽ cản mưa to rất là tốt.

“Mấy huyện của Hà Tĩnh đã hoàn thành xây dựng nông thôn mới nhưng khi mưa to cùng với xả lũ từ hồ Kẻ Gỗ về, nông thôn mới còn hai bàn tay trắng”, ông Sùng nhấn mạnh.

Đại biểu Đinh Duy Vượt (đoàn Gia Lai) đề nghị "dừng các thủy điện “cóc” ở Tây Nguyên. Lợi ích của thủy điện “cóc” được các nhà đầu tư đánh giá nhưng hại thì Nhà nước phải bỏ tiền ra khắc phục hậu quả, thậm chí thiệt hại về người. Phải chấm dứt xây dựng các thủy điện nhỏ”.

Cũng trong phiên thảo luận, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho ý kiến cần xem xét vấn đề phát triển thuỷ điện nhỏ để tiếp tục hạn chế việc phá rừng. Nghị quyết Quốc hội đã ban hành, những công trình nào lấy đất rừng thì phải trình ra Quốc hội, ví dụ việc trình Quốc hội việc chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để xây dựng hai công trình ở Ninh Thuận và Nghệ An. Nếu chứng minh được thì Quốc hội mới thông qua.

"Còn những công trình thủy điện nhỏ, tôi đồng ý với các đại biểu nên hạn chế", Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định.

Thủy điện sử dụng 1 m2 đất rừng tự nhiên cũng sẽ bị loại trừ

Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh cho biết, thủy điện, thủy điện nhỏ và vừa vẫn là những nguồn tài nguyên rất quý để phục vụ cho phát triển của đất nước. Nhưng nếu như chúng ta sử dụng không đi kèm với kiểm soát một cách chặt chẽ, hạn chế tác động đến môi trường, chắc chắn đây sẽ là những nguy cơ lớn cho phát triển bền vững của đất nước, chưa kể đến những dị thường cũng như tính cực đoan của thời tiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng mạnh mẽ.

Bộ trưởng tính toán, chắc chắn trong Quy hoạch Điện VIII, chúng ta cũng sẽ cập nhật và quy định rất rõ, cho dù bất kỳ một dự án thủy điện ở quy mô nào nếu chỉ sử dụng 1m2 đất rừng tự nhiên cũng sẽ bị loại trừ và không bao giờ cho phép triển khai thực hiện.

Bên cạnh đó, những yêu cầu khi đánh giá tác động môi trường của các dự án về năng lượng nói chung, thủy điện nói riêng sẽ được nâng cấp và được tổ chức kiểm soát chặt chẽ, bài bản hơn nữa.

Về bài toán cụ thể cho thủy điện trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Công thương đề nghị, cụ thể các địa phương phải rà soát tất cả cát công trình thủy điện, các công trình xây dựng dân dụng và công nghiệp để đảm bảo phương án phòng chống thiên tai.

Đồng thời, cần mời chuyên gia khảo sát, đánh giá nơi sinh sống có địa hình nguy hiểm phức tạp để từ đó có phương án di dời hợp lý. Ngoài ra, phải tạm dừng xây dựng các công trình thủy điện trong thời gian bão, lũ để đảm bảo an toàn cho con người.

Thành Luân

Thứ Ba, 03/11/2020 16:51

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện