Tro xỉ điện than: Tài nguyên hay chất thải nguy hại?

(Khoa học) - Tro xỉ điện than là tài nguyên hay là chất nguy hại cho đến nay vẫn gây  tranh cãi trong giới chuyên môn.

Than Nông Sơn có phóng xạ

Tại Tọa đàm trực tuyến “Tro xỉ nhiệt điện – vật liệu an toàn hay chất thải nguy hại” do Nhóm hành động vì Công lý, Môi trường và Sức khỏe (JEH) và Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh (GreenID) tổ chức mới đây, ông Trần Đình Sính , Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Sáng tạo Xanh đã đưa ra các con số gây giật mình: “Hiện nay với 18.000 MW của các nhà máy điện than đang hoạt động thải ra khoảng 16, 17 triệu tấn tro và xỉ.

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nếu chúng ta không có biện pháp xử lý thì đến năm 2030 chúng ta sẽ tồn dư khoảng 422 triệu tấn và mỗi năm thêm khoảng 32 triệu tấn nữa. Và nếu cứ bình quân bãi tro xỉ đắp cao khoảng 5m thì chúng ta sẽ mất khoảng 65 km2 để chứa tro xỉ và mỗi năm thêm 5km2 bằng 1 xã đồng bằng Bắc Bộ. Chúng ta cũng nhớ rằng  thành phố Huế cũng chỉ khoảng 70 km2, như vậy có thể thấy lượng đất để chứa tro xỉ là rất lớn".

Trong khi đó, TS Nguyễn Văn Liêm, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng nông nghiệp cho hay, tro xỉ của nhà máy nhiệt điện than cần được quản lý vì nhiều thành phần hóa học, đặc biệt là tro xỉ ở những vùng như Nông Sơn, Quảng Nam hay than Quảng Ninh có chứa chất phóng xạ và chất thủy ngân, đây đều là những chất độc hại với sức khỏe con người cũng môi trường.

Vì vậy để quản lý được tro xỉ của nhiệt điện than một cách bền vững thì cần có đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn của đầu vào của từng loại sản phẩm.

Tro xi dien than: Tai nguyen hay chat thai nguy hai? 
Bãi tro xỉ của Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2. Ảnh: PLO

Bổ sung thêm, ông Trần Đình Sính còn cho hay, than Quảng Ninh chứa khoảng 0,464 mg thủy ngân mỗi kg than. Vào năm 2030, ước tính lượng than sử dụng 129 triệu tấn than mỗi năm trong đó than nội khoảng 44 triệu tấn và than nhập khoảng 85 triệu tấn.

"Riêng thủy ngân chứa trong than nội với mức 0,464mg thủy ngân mỗi kg than và tỷ lệ loại bỏ 65%, lượng thủy ngân xả ra không khí là 6,8 tấn mỗi năm. Đó là chưa kể than nhập vì chúng ta chưa biết than nhập có chứa những chất gì, hàm lượng bao nhiêu. Riêng mỏ than Nông Sơn (Quảng Nam) có phóng xạ, nơi đặt nhà máy điện Nông Sơn 30MW sử dụng than này. Không rõ quản lý tro xỉ của nhà máy điện Nông Sơn ra sao”, ông Sính lo ngại.

Nói thêm với Đất Việt, ông Sính không khẳng định tro xỉ điện than nguy hại hay không độc hại vì chất lượng của nó phụ thuộc vào chủng loại than và công nghệ đốt của các lò, cần phải có thí nghiệm, phân tích rõ ràng và giải thích cho người dân rõ.

"Phải đưa ra quy chuẩn, tro xỉ nơi nào đạt quy chuẩn thì cho dùng. Thủ tướng yêu cầu mỗi nhà máy điện than chỉ được làm bãi chứa tro xỉ trong 2 năm, và phải bỏ tiền làm dây chuyền xử lý tro xỉ cho đạt chuẩn. Khi đã đạt chuẩn rồi, muốn sử dụng tro xỉ làm gì thì làm", ông Trần Đình Sính cho biết.

Cũng theo Phó Giám đốc GreenID, công nghệ lò đốt không giúp khử được kim loại nặng  hiện nay chỉ khử được bụi, SO2 và NOX, còn khử thủy ngân cũng có nhưng tốn tiền và khi ấy giá bán điện đắt lên, liệu người mua có dám mua cao không?

Làm rõ về vấn đề quản lý tro xỉ của nhà máy điện Nông Sơn, PGS.TS Trương Duy Nghĩa, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam cho biết, than Nông Sơn có phóng xạ nên chính quyền không cho phép người dân được sử dụng than ở đây làm chất đốt gia đình, vì khi làm chất đốt gia đình tro đó không gom lại được mà sẽ phát tán ra xung quanh, trong tro vẫn có phóng xạ.

Cũng vì lẽ đó, phải xây dựng Nhà máy điện Nông Sơn. Do mỏ than Nông Sơn rất bé, nên Nhà máy điện Nông Sơn cũng chỉ có công suất 30 MW, mục đích là dùng hết than Nông Sơn, và tro xỉ thải ra phải chôn lấp theo quy tắc quản lý về chất phóng xạ.

"Việc làm Nhà máy điện Nông Sơn là cách để cho chất phóng xạ không phát tán ra xung quanh. Đó là biện pháp của Nhà nước, không phải của riêng ai", PGS.TS Trương Duy Nghĩa khẳng định.

Kim loại nặng trong tro xỉ than Việt Nam và nhập khẩu chỉ là nguyên tố vi lượng

Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam cho biết, trong rất nhiều hội nghị, diễn đàn và các bài báo khoa học, ông đã khẳng định, tro xỉ của than Việt Nam cũng như than nhập khẩu có các nguyên tố kim loại nặng nhưng là nguyên tố vi lượng, hàm lượng còn nhỏ hơn quy định của QCVN 07:2009/BTNMT từ vài chục tới mấy nghìn lần cho phép.

"Trong cơ thể động vật, thực vật đều có đủ các nguyên tố kim loại, trong đó nhiều nguyên tố kim loại trở thành vi chất cần thiết của cơ thể, không độc hại.

Ví dụ, trong cơ thể người chúng ta cũng có sắt – nếu không có sắt sao có máu đỏ? Trong sinh vật khác không thiếu gì đồng, chính là máu xanh. Hay kẽm trong cơ thể người giúp tăng cường khả năng đàn ông… Đó là kim loại, nếu nói là có hại cho sức khỏe thì không đúng và không có cơ sở khoa học.

Như vậy, không chỉ tro xỉ than mới có kim loại nặng và với tro xỉ thì đó chỉ là nguyên tố vi lượng. Phản ứng cháy là phản ứng kết hợp giữa các nguyên tố hóa học với nhau để tạo ra một chất (phân tử) mới chứ không phải  tạo ra một nguyên tố mới, mà chất này vẫn gồm các nguyên tố hóa học ấy.

Vì trong than đã không có nguyên tố kim loại nặng nguy hiểm thì khi đốt ra cũng như vậy. Vấn đề này tôi không nói chơi, mà là kết quả của các bảng phân tích.

Than nhập khẩu cũng vậy, và khi Việt Nam mua  than nước ngoài thì phải có số liệu phân tích. Nếu có yếu tố nguy hiểm trong đó thì chúng ta không mua làm gì", PGS.TS Trương Duy Nghĩa phân tích.

Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Nhiệt Việt Nam tái khẳng định tro xỉ không phải chất nguy hại mà là tài nguyên, nếu sử dụng tro xỉ làm đường giao thông như gia cố nền (lâu nay làm bằng cát) dưới dạng bê tông đầm lăn sẽ rất tốt, giảm lượng đá cũng như khai thác cát từ các sông gây sạt lở bờ sông và lãng phí tài nguyên quốc gia.

Ngoài ra, trong than nội địa có nhiều tro và có than chưa cháy hết, chiếm 15% lượng tro xỉ. Loại này không làm vật liệu xây dựng được, nhưng có thể khử carbon để làm than tổ ong. 

Tro bay cũng có thể làm phụ gia xi măng. Theo PGS.TS Trương Duy Nghĩa, nếu tất cả doanh nghiệp vật liệu xây dựng cùng vào cuộc, biến tro xỉ thành sản phẩm có ích, chúng ta không cần bận tâm đến tro, xỉ nữa.

Bên cạnh đó, do than nhập khẩu gần như đốt cháy kiệt, thải ra rất ít tro, nên nếu đến năm 2030, lượng than nhập khẩu tăng lên và chiếm 3/4 than cho sản xuất điện thì nhiều nhà máy cũng gần như không có bãi tro.

Thành Luân

Thứ Năm, 11/06/2020 13:29

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện