Công xưởng gia công Việt Nam khó đạt đẳng cấp Trung Quốc...

(Doanh nghiệp) - Viễn cảnh Việt Nam trở thành "công xưởng mới" được nối dài thêm sau tuyên bố của thương hiệu Adidas. Nhưng nếu nhìn vào thực tế thì...

“Thiên đường” lao động giá rẻ

Mới đây, Giám đốc điều hành của hãng đồ thể thao Adidas dự đoán, sự chuyển dịch của hoạt động gia công giày từ Trung Quốc sang Việt Nam sẽ tiếp diễn. Dự đoán trên căn cứ vào tỷ trọng sản xuất đang gia tăng rất nhanh tại các nhà máy ở Việt Nam, cụ thể trong năm 2017, các nhà máy này đã sản xuất tới 44% sản lượng giày của Adidas, một khoảng cách rất xa so với tỷ trọng của các nhà máy sản xuất tại Trung Quốc (19%).

Trong khi Puma, một đối thủ đồng hương của Adidas, sản xuất khoảng 1/3 sản phẩm tại Trung Quốc, cho biết đang lên kế hoạch khẩn cấp để chuyển một phần hoạt động sản xuất từ Trung Quốc sang các quốc gia châu Á, thì nhà sản xuất gia công da giày lớn nhất trên thế giới, chuyên cung cấp hàng hóa cho hãng giày nổi tiếng thế giới là Nike lại có kế hoạch gấp rút chuyển các nhà máy sang Việt Nam từ cuối năm 2015.

Một cách lý giải chung cho những động thái trên là do giá nhân công, chi phí thuê mặt bằng... tại Trung Quốc thời gian qua đều tăng cao, dẫn đến lợi nhuận của các nhà đầu tư giảm mạnh. Điều này khiến cho nhà đầu tư tìm hướng chuyển nhà máy đến các khu vực mới có chi phí thấp hơn.

Cong xuong gia cong Viet Nam kho dat dang cap Trung Quoc...
Gia công giày dép tại Trung Quốc.

Việt Nam hiện có lợi thế lớn là dân số trẻ, lao động rẻ, lại vừa tham gia ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do, là thành viên của cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) hình thành từ cuối năm 2015... Điều này giúp thu hút nhiều doanh nghiệp nước ngoài bỏ vốn đầu tư để xuất khẩu hàng hóa nhằm hưởng các ưu đãi thuế quan. Tất cả những lợi thế trên cho phép ngành giày dép Việt Nam  mơ về một viễn cảnh, sẽ thay thế Trung Quốc để trở thành công xưởng gia công cho các thương hiệu lớn trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, vẫn có không ít quan ngại khi kinh tế Việt Nam vẫn đang ở tầng thấp trong chuỗi giá trị. Và như vậy, những gì Việt Nam nhận được sẽ chỉ là một chút công ăn việc làm, ô nhiễm và các vấn nạn xã hội khác. Năm 2017, kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam đạt 14,6 tỉ USD, đứng thứ 2 thế giới về kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này nhưng lợi nhuận đạt được gần như hoàn toàn thuộc về doanh nghiệp FDI (với khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu). Khối FDI cũng gần như làm chủ hoàn toàn do vốn đầu tư lớn, doanh nghiệp Việt chủ yếu nắm khâu cắt, may ít vốn, công nghệ đơn giản, những lĩnh vực đầu tư dạng chuỗi tự sản xuất nguyên phụ liệu, có công nghệ phụ trợ… còn những khâu hưởng giá trị gia tăng lớn vẫn thuộc về doanh nghiệp FDI.

Mặt khác, một khi Việt Nam chỉ được xem như một công xưởng với nhân công rẻ, thuế ưu đãi, thì mục tiêu của những nhà đầu tư FDI chỉ giới hạn ở việc tối ưu hóa quá trình sản xuất tại Việt Nam. Ưu tiên của nhóm doanh nghiệp này là nhân viên mới, trẻ, có sức khỏe, chỉ tốn 2-3 tháng để huấn luyện kỹ năng. Cũng phải lường trước cả xu hướng rời bỏ Việt Nam của các ngành khi giá nhân công của Việt Nam không còn rẻ so với năng suất lao động, hay do các chính sách ưu đãi thuế không còn.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright cho rằng lợi thế dựa trên nguồn lao động không phải là yếu tố cạnh tranh mạnh và bền vững, thậm chí còn có thể là con dao 2 lưỡi. "Lao động giá rẻ hàm ý năng suất và tay nghề thấp. Quốc gia nào tranh thủ lợi thế về lao động giá rẻ thì nơi đó mắc vào cái bẫy của phát triển, tức là khó có thể bứt phá ra khỏi tình trạng tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động, khó chen vào được những mắt xích có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu", ông Tuấn cảnh báo.

Còn ông Dương Đình Giám, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công nghiệp, Bộ Công Thương thẳng thắn, nếu chỉ nhập khẩu về gia công mà không tự sản xuất thì có thay thế được Trung Quốc cũng chỉ là gia công thuần túy, không thể theo kịp được đẳng cấp của Trung Quốc.

Không tiếp nhận công nghệ cao

Đáng lo ngại, viễn cảnh của ngành da giày cũng được dự báo là tương lai của nhiều ngành khác như dệt may, điện tử, những ngành có kim ngạch xuất khẩu cao mà Việt Nam đang tự hào. Trên thực tế, thời gian qua đã có một ngành công nghệ cao chuyển dịch sang Việt Nam rất mạnh mẽ, đó là điện tử. Cụ thể, tập đoàn Samsung đã biến Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất toàn cầu với số vốn đầu tư lớn, tới cả chục tỷ USD. Cùng với Samsung, còn hàng loạt tập đoàn điện tử tên tuổi hàng đầu thế giới khác như Nokia, Sony, Canon, LG cũng đang đầu tư lớn vào Việt Nam.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định, các tập đoàn này đầu tư vào Việt Nam chủ yếu để tận dụng nhân công rẻ và những ưu đãi lớn về thuế, hạ tầng. Samsung cho biết trong số 90 doanh nghiệp vệ tinh đang cung cấp linh kiện, phụ kiện, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam chỉ dưới 10%, đặc biệt lại chủ yếu cung ứng in ấn và bao bì, với giá trị gia tăng thấp nhất, không tiếp thu được công nghệ cao, không có sức lan tỏa tới nền kinh tế.

Còn trong lĩnh vực dệt may, tham gia của Việt Nam vẫn ở khâu cuối cùng là may, không đòi hỏi công nghệ cao, giá trị gia tăng thấp. Nếu điều này tiếp tục tồn tại, nguy cơ chỉ gia công thuần túy và trở thành công xưởng của thế giới theo nghĩa hẹp là hoàn toàn khó tránh khỏi.

Thứ Bảy, 19/05/2018 13:39

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện