Không đào mỏ sắt Thạch Khê: Câu hỏi khó cho TKV

(Doanh nghiệp) - Bộ KHĐT đề nghị dừng khai thác mỏ sắt Thạch Khê nhưng Bộ Công thương và TKV phản đối. Nếu vậy, TKV phải có giải pháp cho những rủi ro đặt ra.

Quá rủi ro, ai dám ứng vốn?

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KHĐT) mới đây đã trình văn bản gửi lên Thủ tướng Chính phủ, trong đó kiến nghị cho phép Công ty Cổ phần Sắt Thạch Khê (TIC) dừng khai thác, chế biến mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh) và dừng cả dự án sản xuất phôi thép công suất 2 triệu tấn/năm tại đây.

Trước đó, vào cuối năm 2016, tỉnh Hà Tĩnh cũng kiến nghị chưa khởi động lại dự án này do sau nhiều năm triển khai, dự án này còn nhiều bất cập. Đồng thời, tỉnh Hà Tĩnh cho rằng việc phê duyệt dự án cũng như báo cáo đánh giá tác động môi trường, tính về hiệu quả kinh tế của dự án cần được tính toán, xem xét một cách khách quan, khoa học.

Trong khi đó, Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Bộ Công thương cho rằng đề xuất dừng là chưa đủ cơ sở khoa học và thực tiễn. Với khoản vốn đầu tư đã bỏ ra gần 2.000 tỷ đồng, việc dừng dự án có nguy cơ làm mất vốn của doanh nghiệp, trong đó đa số là vốn Nhà nước.

Khong dao mo sat Thach Khe: Cau hoi kho cho TKV
Việc khai thác mỏ sắt Thạch Khê có quá nhiều rủi ro

Bình luận về vấn đề này, GS.TS Vũ Trọng Hồng, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT, cho rằng, lý do quan trọng nhất khiến Bộ KHĐT đề nghị dừng dự án chính là dự án này quá nhiều rủi ro nên không thể ứng vốn được.

"Tuổi thọ của dự án kéo dài 52 năm là quá rủi ro, vậy ai sẽ là người ứng vốn? Thông thường, kế hoạch vốn của Nhà nước là 5 năm, dự án lại kéo dài tới 52 năm, trong thời gian đó phải đối mặt với nhiều rủi ro, chẳng hạn như mưa bão, sập hầm... Nếu Bộ KHĐT ứng vốn thì cũng phải lấy tiền ngân sách nhà nước, vậy khi rủi ro Bộ lấy tiền đâu để trả lại Nhà nước?

Vì thế, nếu TKV muốn mạo hiểm làm thì phải tự khai thác, tự ứng vốn hoặc đi vay. Họ sẽ phải làm giống như cách Công ty Cơ khí Quang Trung đầu tư vào TP.HCM hệ thống máy bơm công suất lớn (96.000 m3/giờ), họ ứng vốn hoàn toàn, nếu không được thì bỏ, không lấy tiền của Nhà nước. Liệu TKV có dám chấp nhận hay không?

Khi khai thác khoáng sản, khối lượng lớn nhất nằm ở dưới và phải đến những năm cuối mới lấy được, còn 10 năm, 20 năm... đầu tiên chỉ toàn là đào đất. Nếu TKV làm, tập đoàn phải tự ứng vốn suốt 52 năm đó. Sau 52 năm, khi TKV lấy được khoáng sản lên, có được sản phẩm thì Nhà nước sẽ tính để trả tiền cho TKV.

Thực ra khi TKV khai thác, họ phải tính giá lấy lãi và muốn Nhà nước đóng góp vốn. Ở đây họ lập lờ rằng vì Nhà nước cần thép, nhưng thực tế ngay như Formosa cũng không cần mua quặng, vậy thì ai cần?", GS.TS Vũ Trọng Hồng đặt câu hỏi.

Điều quan trọng nhất, vị chuyên gia nhấn mạnh, đó là nếu TKV muốn tiến hành khai thác mỏ sắt Thạch Khê thì phải có giải pháp cho tất cả những rủi ro mà các nhà khoa học cũng như tỉnh Hà Tĩnh nêu ra.

Ông cho biết, hiện nay công nghệ khai thác khoáng sản chủ yếu vẫn là khai thác hở hoặc đào hầm lò kiểu như mỏ than. Nhưng mỏ sắt Thạch Khê đào hở thì không được vì nếu đào hở với diện tích lớn sẽ thành hồ nước đem lại tai họa.

"Phương pháp thi công bottom-  up và top-down, đào đến đâu lấp đến đấy, hiện nay đều được ứng dụng trong công nghệ xây dựng trên thế giới và Việt Nam. Nếu TKV muốn mạo hiểm khai thác mỏ sắt thì nên hỏi ý kiến Bộ Xây dựng và đề nghị Bộ hướng dẫn quy trình đào", GS Hồng gợi ý. 

Được và mất

Nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT cho biết, nếu đề xuất dừng khai thác, chế biến mỏ sắt Thạch Khê của Bộ KHĐT được chấp thuận thì cái được lớn nhất chính là sẽ tránh được tất cả những rủi ro mà các nhà khoa học lo ngại, trong đó chủ yếu là vấn đề môi trường.

"Từ năm 1988 Liên Xô đã nghiên cứu trữ lượng kim loại ở mỏ sắt Thạch Khê và khẳng định nó có trữ lượng rất lớn. Nhưng từ năm 1988 đến nay, không tập đoàn nào đề xuất khai thác. 

Đó là vì họ đã nghiên cứu rằng, vùng ven biển không ai khai thác mỏ và phải giữ nguyên môi trường. Vùng ven biển có những mạch nước ngọt trao đổi nhau, giờ nếu lấp kín hàng chục cây số thì đó sẽ là thảm họa môi trường rất lớn.

Chính vì thế, điều các nhà khoa học thấy lạ là trong khi không một nước nào, tập đoàn công nghiệp nào đề nghị khai thác mỏ này, họ chỉ đánh giá trữ lượng, các phương pháp, thì TKV lại muốn làm", vị chuyên gia phân tích.

Đối với cái mất nếu dừng dự án, theo GS.TS Vũ Trọng Hồng đó là mất phần vốn lớn ban đầu đã bỏ ra (gần 2.000 tỷ đồng) mà việc dựa vào kinh doanh khác để bù lại không phải dễ dàng. TKV sẽ không có được cơ hội khai thác nữa, nhưng đó là bởi lực của doanh nghiệp không có, còn nếu có thì TKV đã làm.

"Đó là chưa nói đến chuyện TIC không có đủ tư cách để làm. Về bản chất, chính TIC muốn đề nghị khai thác vì nếu TKV hay Bộ Công thương đề nghị thì Chính phủ sẽ yêu cầu tập đoàn, Bộ ứng vốn ra. Đây là cách họ lách luật.

Nếu Bộ Công thương và TKV muốn thì chắc chắn đã làm việc với Bộ KHĐT và có trả lời rõ ràng. Chẳng qua TIC muốn giải quyết công ăn việc làm, còn các nhà khoa học đã thấy rằng TIC không đủ năng lực, từ kỹ thật đến nguồn tiền, lực lượng để làm. Chính vì thế, các chuyên gia khuyến cáo nên dừng dự án này", GS.TS Vũ Trọng Hồng chỉ rõ.

  • Thành Luân

Thứ Bảy, 28/10/2017 07:27

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện