Nên xóa bỏ đặc quyền của Hiệp hội Lương thực?

(Doanh nghiệp) - Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) chỉ đại diện cho quyền lợi của doanh nghiệp lớn, hoạt động rấ kém hiệu quả và kém minh bạch.

Theo báo cáo của Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), lịch sử cho thấy việc ra đời của VFA, ngay từ đầu đã không phản ánh đúng nguyên tắc căn bản là "dựa trên sự tự nguyện của các thành viên" mà dựa trên ý chí của bộ phận các cơ quan quản lý nhà nước, với kỳ vọng sẽ trở thành "cánh tay nối dài" của Chính phủ để quản lý ngành gạo.

Bộ máy quản lý, điều hành của VFA có đầy đủ vị trí, ban bệ nhưng hoạt động rất kém hiệu quả và kém minh bạch.

Nhóm nghiên cứu của VEPR đã thẳng thắn chỉ ra "VFA chỉ là hiệp hội của doanh nghiệp xuất khẩu và chỉ đại diện cho quyền lợi của doanh nghiệp lớn". Bởi một trong những rào cản lớn nhất đối với việc gia nhập VFA hiện nay, đó là điều kiện "phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo theo quy định của Chính phủ".

Theo VEPR, Nghị định 109/2010/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo quy định tiêu chuẩn thương nhân xuất khẩu gạo dựa trên quy mô sản xuất và địa bàn hoạt động. Nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, đang phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng cao lại không đủ điều kiện trở thành thành viên của VFA.

"Như vậy, dù VFA có tên đầy đủ là Hiệp hội lương thực Việt Nam, nhưng không những không bao phủ tới nông dân, thương nhân trung gian, mà còn không đại diện cho quảng đại cộng đồng doanh nghiệp đang hoạt động trong ngành gạo".

Thực tế hoạt động cho thấy VFA đang không làm tròn vai trò bảo vệ hội viên.

VFA đang thực thi vai trò bảo vệ lợi ích cho các doanh nghiệp nhà nước, thay vì đông đảo doanh nghiệp tư nhân, thể hiện rõ qua triển khai hợp đồng tập trung (G2G).

Nen xoa bo dac quyen cua Hiep hoi Luong thuc?
Cần xóa những đặc quyền của VFA

Các quyết định phân bổ của VFA dựa trên cách tiếp cận từ phía quản lý (top-down), không dựa trên sự đồng thuận và tự nguyện của hội viên từ trước. Giá gạo theo hợp đồng tập trung trong nhiều trường hợp rất thấp, gây thua lỗ cho doanh nghiệp được phân giao chỉ tiêu và trực tiếp đẩy giá lúa thu mua cho nông dân giảm.

VEPR nhận định, VFA không có giá trị định hướng trong chiến lược phát triển thị trường và liên kết năng động của khối doanh nghiệp tư nhân; đồng thời thất bại trong vai trò dẫn dắt khối doanh nghiệp nhà nước thu hẹp khoảng cách về năng lực phát triển thị trường và liên kết với khối doanh nghiệp tư nhân.

“Tư duy thị trường của hiệp hội xuất phát từ việc lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước kiêm nhiệm lãnh đạo VFA, trong khi khối doanh nghiệp nhà nước đang tụt hậu so với khối doanh nghiệp tư nhân cả về năng lực phát triển thị trường và năng lực liên kết sản xuất”, báo cáo nêu.

Các hoạt động xúc tiến thương mại của VFA chưa thực sự hiệu quả, không mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp tham gia. VFA cũng chưa có bất cứ hoạt động cụ thể nào liên quan đến nghiên cứu đề xuất các dự án đầu tư phát triển sản xuất, chế biến và kinh doanh lương thực, hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho các hội viên tiếp nhận các nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước.

Chính quyền Trung ương đã dần trao quyền lực ngày càng lớn cho VFA, đặc biệt là khi lúa gạo nội địa ngày càng dư thừa lớn và xuất khẩu gạo trở nên quan trọng. Xung đột về mặt lợi ích giữa chính quyền địa phương và VFA được thể hiện rõ thông qua chính sách thu mua tạm trữ thóc gạo: VFA nắm quyền phân bổ hạn ngạch xuất khẩu gạo theo hợp đồng G2G, nhưng trách nhiệm thu mua, tạm trữ lại được giao cho doanh nghiệp và địa phương.

Như vậy, doanh nghiệp và chính quyền địa phương không được chủ động đầu ra, nắm toàn bộ rủi ro của quá trình thu mua – tạm trữ, gánh trách nhiệm xã hội đối với sinh kế của nông dân, nhưng lợi ích và lợi thế kinh tế về thị trường lại nằm trong tay VFA.

Từ những phân tích nêu trên, nhóm nghiên cứu của VEPR khuyến nghị trong ngắn hạn, Chính phủ cần đẩy nhanh quá trình sửa đổi hoặc thay thế Nghị định 109, qua đó xoá bỏ đặc quyền của VFA đang được trao theo Nghị định 109.

Trong dài hạn, Chính phủ cần hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động của hội, hiệp hội. Phân vai rõ ràng nhiệm vụ và trách nhiệm giữa Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và hiệp hội.

Về vấn đề này, PGS.TS Vũ Trọng Khải, chuyên gia độc lập về kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn từng thẳng thắn cho rằng cần phải giải tán hai Tổng công ty lương thực (Vinafood 1 và Vinafood 2), thành viên của VFA, để từng công ty con độc lập cạnh tranh với nhau, khi ấy nông dân mới hết khổ.

"Phải xóa bỏ các tổ chức kinh doanh không phù hợp với Luật Doanh nghiệp như Vinafood 1, Vinafood 2 bao gồm hàng chục công ty thành viên, trong đó thành viên nào cũng có đầy đủ quyền tự do kinh doanh", ông nói.

Vào năm ngoái, khi yêu cầu sửa đổi Nghị định 109, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo, không nên cho trao cho VFA nhiều quyền không nên có như quy định giá sàn, phân phối hạn ngạch cứng 80% để bảo đảm kinh tế thị trường.

Minh Thái (Tổng hợp)

Thứ Sáu, 30/03/2018 16:55

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện