Ngành xây dựng Việt Nam thay Trung Quốc: Giấc mơ có thật

(Doanh nghiệp) - Để được tham gia vào một dự án ở nước ngoài, còn cần nhiều điều kiện khác, nhà thầu Việt có đáp ứng đầy đủ không?

Đó là câu hỏi PGS.TS Nguyễn Đình Thám, nguyên Chủ nhiệm bộ môn Công nghệ và Quản lý Xây dựng, khoa Xây dựng dân dụng và Công nghiệp (Đại học Xây dựng) đặt ra khi trao đổi với Đất Việt về cơ hội để doanh nghiệp Việt có thể thay thế nhà thầu Trung Quốc trên thị trường xây dựng.

Điểm yếu của nhà thầu Việt

PV: - Tại một buổi tọa đàm tổ chức mới đây tại TP.HCM về vấn đề khôi phục và phát triển kinh tế TP.HCM trong bối cảnh diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19, có một quan điểm gây chú ý đến từ một vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng lớn.

Dẫn 3 lý do gồm: năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng Việt Nam, nhu cầu thay thế nhà thầu Trung Quốc của nhiều nước và các quốc gia sẽ lấy xây dựng làm đòn bẩy khôi phục kinh tế sau đại dịch, vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng cho rằng thời điểm sau đại dịch Covid-19 chính là thời cơ vàng để ngành xây dựng Việt Nam thay thế nhà thầu Trung Quốc trên thị trường quốc

Đầu tư nguồn lực ra nước ngoài của doanh nghiệp là một xu thế của thị trường, tuy nhiên nhìn vào 3 yếu tố mà vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng trên nêu ra, ông chia sẻ như thế nào về cơ hội "đem chuông đi đánh xứ người" của ngành xây dựng Việt Nam?

Nganh xay dung Viet Nam thay Trung Quoc: Giac mo co that
Dự án đường sắt đô thị Cát Linh-Hà Đông do Tổng thầu Trung Quốc thực hiện đến nay vẫn chưa thể vận hành. Ảnh: VOV

PGS.TS Nguyễn Đình Thám: - Đứng ở góc độ quản lý, chuyên môn, kỹ thuật đơn thuần thì phát biểu trên là có cơ sở bởi nhà thầu Việt có thực lực. Thế nhưng để được tham gia vào một dự án ở nước ngoài, còn cần nhiều điều kiện khác, nhà thầu Việt có đáp ứng đầy đủ không?

Xét một cách toàn diện, vấn đề không hề đơn giản. Lấy trường hợp nhà thầu Trung Quốc làm ví dụ, các dự án, công trình tại các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam mà họ thực hiện thường đi kèm với việc Chính phủ Trung Quốc viện trợ hoặc cho quốc gia đó vay vốn.

Thông qua sáng kiến Vành đai-Con đường, Trung Quốc thực hiện các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng ở các nước tham gia, cho các nước vay vốn và đi kèm với đó, việc sử dụng nhà thầu Trung Quốc như một điều kiện bắt buộc. Như vậy, Trung Quốc cho quốc gia khác vay vốn, doanh nghiệp Trung Quốc thi công, rồi có thể tham gia khai thác dự án đó.

Đây là điểm khác giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Trung Quốc. Nếu nhà thầu Việt Nam thiếu đi sự hậu thuẫn về mặt kinh tế, làm sao họ có thể tham gia được vào các dự án, công trình ở nước ngoài? Thường thì chỉ khi Việt Nam viện trợ hay cho nước khác vay vốn thì nhà thầu Việt Nam mới được sử dụng, còn nếu quốc gia đó vay tiền của quốc gia khác như Trung Quốc chẳng hạn, nhà thầu Việt Nam không có cửa.

Bên cạnh đó, đa số các công trình yêu cầu phải có phần tiền bảo lãnh. Đối với Việt Nam, vốn xuất ra để đi làm còn thiếu, lấy đâu tiền để đặt cọc, bảo lãnh công trình?
Tại nhiều dự án đầu tư công của Việt Nam hiện nay, nhà thầu Việt Nam có thể thắng thế được nhà thầu nước ngoài, trong đó có nhà thầu Trung Quốc, tuy nhiên nếu là dự án ở nước ngoài thì điều đó vô cùng khó.

Nhìn vào một số doanh nghiệp Việt Nam ra thị trường quốc tế, tôi đánh giá Viettel là trường hợp thành công nhất. Họ đầu tư và thi công nhiều công trình viễn thông tại nhiều quốc gia như Myanmar, Haiti, châu Phi… Nếu Viettel không bỏ vốn ra thì làm sao có thể nhận thầu các công trình viễn thông ở đó được? Tất nhiên, Nhà nước cũng phải đứng đằng sau hỗ trợ doanh nghiệp thì mới có thể thành công như vậy.

PV: - Điều quan trọng nhất đối với hoạt động đầu tư ở xứ người là gì, thưa ông? Doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đã có năng lực này hay chưa?

PGS.TS Nguyễn Đình Thám: - Đây là mối quan hệ tổng hòa của nhiều yếu tố, mà trong đó nguồn vốn là quan trọng nhất.

Nếu dự án được giao thẳng cho nhà thầu Việt, chúng ta làm được, nhưng tiếc thay lại không được giao như vậy mà chủ yếu phải đấu thầu.

Thực tế, nhiều dự án trên thế giới yêu cầu đấu thầu quốc tế thì nhà thầu Việt có quyền dự thầu, nhưng đến lúc phải chứng minh năng lực tài chính, năng lực chuyên môn, kinh nghiệm… thì nhà thầu Việt thường thua.

Với doanh nghiệp xây dựng Việt Nam, có thể khẳng định năng lực chuyên môn, kỹ thuật, năng lực quản lý, chúng ta hoàn toàn có thể đáp ứng được. Chẳng hạn, các nhà thầu Việt như Hòa Bình, Coteccons, Unicons... nhiều năm qua đã khẳng định vị thế và uy tín, luôn được nhiều chủ đầu tư bất động sản “chọn mặt gửi vàng”.

Tập đoàn Hòa Bình là nhà thầu chính trong nhiều dự án lớn như: Kengnam Hanoi Landmark; Times City; VietinBank Tower; Saigon Centre; Cocobay Đà Nẵng.
Trong khi đó, Công ty CP Xây dựng Conteccons đã tham gia thi công nhiều dự án như The Landmark 81 (TP.HCM); Vinhomes Central Park (TP.HCM); Vinhomes Thăng Long (Hà Nội); D’Capitale; Panorama Nha Trang; Khu liên hợp Gang thép Dung Quất…     

Như vậy, về mặt chuyên môn, nhà thầu Việt Nam có thể làm được, nhưng về nguồn vốn thực hiện công trình, nhà thầu Việt khó có số tiền đủ lớn để bảo lãnh, mua bảo hiểm cho công trình, nếu bỏ tiền ra có khi nhà thầu Việt… hết vốn. 

Bài toán tại thị trường nội địa

PV: - Thực tế, các tổng thầu Trung Quốc vẫn đang có ưu thế ngay tại thị trường Việt Nam khi họ liên tục trúng các công trình, dự án quan trọng của Việt Nam dù sau đó trong quá trình thực hiện xuất hiện một số tình trạng như thi công chậm tiến độ, chất lượng công trình sau khi hoàn thành không cao, xuống cấp nhanh sau khi hết hạn bảo hành.

Với thực tế này, giấc mơ thay thế nhà thầu Trung Quốc ở nước ngoài của vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng nói trên có khả thi không, khi mà ngay trên sân nhà doanh nghiệp Việt đã khó thắng thế doanh nghiệp Trung Quốc? Hơn nữa, xét mặt kỹ thuật, công nghệ, doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đã đủ khả năng cạnh tranh được với các doanh nghiệp Trung Quốc? Như vậy, phát biểu của vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng còn mang ẩn ý nào khác?

PGS.TS Nguyễn Đình Thám: - Tôi khẳng định đội ngũ kỹ thuật, làm chuyên môn của Việt Nam không kém và không thiếu và nhà thầu Việt không thua nhà thầu Trung Quốc ở mặt này. Thế nhưng, thay thế nhà thầu Trung Quốc ở Việt Nam là một việc khó.

Dù đã có nhiều bài học nhưng ban quản lý các dự án ở Việt Nam vẫn chưa quản lý chặt chẽ hơn, từ đó sinh ra hiện tượng đội vốn, chậm tiến độ, chất lượng công trình không đảm bảo... Trong hợp đồng nhiều dự án, các điều khoản liên quan đến những điểm này nhiều khi không ghi hoặc ghi không rõ, thiếu chế tài ràng buộc, cho nên nhà thầu Trung Quốc có thể lách được, còn phía Việt Nam thì bị động. Nhiều dự án do nhà thầu Việt Nam làm cũng rơi vào tình trạng tương tự, mà cao tốc Đà Nẵng-Quảng Ngãi là một ví dụ.

Đây là dự án do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc (VEC) làm chủ đầu tư, có số vốn gần 34.500 tỷ đồng, được chia làm 13 gói thầu chính, trong đó chủ yếu là do các nhà thầu Việt Nam thực hiện. Thế nhưng, từ khi đưa vào sử dụng (9/2018) đến nay, dự án liên tiếp xuất hiện nhiều sự cố, đường bị nứt, sụt lún, sạt trượt, nhiều ổ gà, ổ voi...  Hệ quả là hàng loạt lãnh đạo, nguyên lãnh đạo nhà thầu đã bị khởi tố, bắt tạm giam để xử lý.

Hay ở nhiều dự án, công trình trong nước, đã có những đề nghị một số tập đoàn lớn của Việt Nam đứng ra nhận thi công toàn bộ công trình, thế nhưng họ lại không dám nhận. Nếu làm thật nghiêm chỉnh như tinh thần chỉ đạo của Chính phủ, như ban quản lý mới quản lý, liệu các doanh nghiệp Việt có dám đương đầu hay không?

Phản ứng này khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi, rồi cho rằng nếu vẫn cứ dễ dãi với nhau như trước đây có lẽ các doanh nghiệp sẽ nhận làm ngay, còn nếu siết chặt thì chưa chắc họ đã làm.

Một ví dụ có thể thấy rõ là các dự án giao thông BOT do quản lý lỏng lẻo nên các doanh nghiệp đổ xô nhận làm vì lợi cho họ, dù nó để lại nhiều hệ lụy cho ngân sách nhà nước và chất lượng dự án. Tuy nhiên, đến khi Nhà nước siết chặt quản lý, nhiều doanh nghiệp BOT đòi bỏ, đòi trả lại dự án vì “khó nhằn”.

Mới đây, liên quan đến cao tốc Bắc-Nam, Thủ tướng đã chỉ đạo các nhà thầu không được làm ẩu, không được bán thầu cho nhiều nhà thầu phụ hưởng chênh lệch.

Trước đây, khi ký xong hợp đồng, doanh nghiệp bán lại thầu đã có lợi rồi, còn bên mua lại thầu (B phẩy, B hai phẩy, B ba phẩy...), sau khi bị tước đi phần trăm lãi bởi những nhà thầu chính, họ chỉ còn cách ăn bớt từ công trình. Như vậy, chất lượng công trình sẽ giảm, tiến độ bị chậm lại, khi ấy còn ai dám thuê nhà thầu Việt?

Nếu trong tất cả các dự án, công trình, nhà thầu Việt đều làm ăn nghiêm chỉnh thì họ có thể bước từ dự án này sang dự án khác rất dễ dàng. Ngược lại, nếu vẫn duy trì kiểu làm ăn cũ, vì cái lợi trước mắt mà làm ăn thiếu nghiêm túc thì nhà thầu Việt không thể cạnh tranh nổi với các nhà thầu ngoại trên sân nhà, nói gì đến bước ra biển lớn.

Cho nên, trở lại với phát biểu của vị lãnh đạo tập đoàn xây dựng nêu trên, có lẽ điều mà doanh nghiệp xây dựng Việt Nam mong muốn khi ra thị trường quốc tế chính là sự bảo lãnh của Nhà nước.

Trước giờ, doanh nghiệp, tập đoàn vay tiền nước ngoài để thực hiện dự án, công trình ở quốc gia khác, Nhà nước vẫn phải đứng ra bảo lãnh. Nhưng như vậy, doanh nghiệp cứ làm, được thì doanh nghiệp ăn, không được thì Nhà nước chịu, giống như đứa con không chịu cai sữa mẹ.

Có thể khẳng định Nhà nước luôn tạo điều kiện cho doanh nghiệp, miễn là doanh nghiệp đừng bắt Nhà nước phải cầm ô che cho họ mãi.

PV: - Giả sử đặt mục tiêu gần là ngành xây dựng Việt Nam có thể thay thế các nhà thầu Trung Quốc ngay trên sân nhà, điều đó có khả thi không, thưa ông? Muốn vậy chúng ta cần làm thế nào?

PGS.TS Nguyễn Đình Thám: - Hiện nay chúng ta đang chuyển nhiều dự án, công trình quan trọng sang đầu tư công và do nhà thầu Việt Nam thực hiện, như dự án cao tốc Bắc-Nam. Điều đó chứng minh khả năng của nhà thầu Việt Nam có thể thay thế được Trung Quốc. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, nếu “đầu bài” khi đấu thầu ra nhiều điều kiện, chẳng hạn liên quan đến vay vốn, ưu tiên... thì lúc đó sẽ nảy sinh nhiều vấn đề.

Cho nên, về yếu tố chủ quan, nhà thầu Việt có thể khắc phục được, nhưng nếu là các yếu tố khách quan thì hơi khó. Chẳng hạn, bây giờ nhà thầu trông chờ Nhà nước tạo điều kiện bảo lãnh để họ vay vốn nước ngoài, liệu Nhà nước có đi nước cờ mạo hiểm nữa ấy hay không?

Thành Luân

Thứ Sáu, 09/10/2020 15:23

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện