Samsung hưởng "biệt đãi": Tiền lệ khiến doanh nghiệp FDI "ép" VN!?

(Doanh nghiệp) - Ưu đãi quá mức cho doanh nghiệp nước ngoài dẫn đến ứng xử mang tính chất đòi hỏi, đặt điều kiện dễ hơn, gây sức ép đối với địa phương, chính quyền.

GS TS Đặng Đình Đào –nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển, Đại học KTQD Hà Nội nêu quan điểm trước quyết định ưu đãi về kinh phí hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật và thuế thu nhập doanh nghiệp của Bắc Ninh cho dự án Samsung Display.

Doanh nghiệp đòi hỏi, đặt điều kiện

PV: - Đầu tư của Samsung Display vào Bắc Ninh, Samsung được hưởng ưu đãi về kinh phí hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và thuế thu nhập doanh nghiệp. Cụ thể, số tiền hỗ trợ dự kiến vào khoảng 298,9 tỷ đồng, các hỗ trợ là 50% phí sử dụng hạ tầng cho 46,28ha đất dự án (286,9 tỷ đồng), hỗ trợ kinh phí đào tạo lao động là người dân của tỉnh là 1,5 triệu/người (12 tỷ đồng).

Ngoài ra, sau khi hết thời hạn miễn, giảm theo luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (miễn 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo), Samsung Display sẽ được giảm tiếp 50% thuế này cho 3 năm tiếp theo.

Xin ông cho biết việc ưu đãi quá nhiều cho doanh nghiệp FDI như trường hợp Samsung đã có tiền lệ chưa? Ông bình luận gì về những ưu đãi mà Samsung được chấp thuận?

GS TS Đặng Đình Đào: - Với dự án đầu tư mới mới hoàn toàn, những chính sách ưu đãi của Bắc Ninh cũng có thể thấy có những lý do và cơ sở của họ. Nếu nói “vượt trần” thì là đánh giá ở góc độ người ngoài cuộc. Với người trong cuộc để thu hút dự án lớn như Samsung để tạo bộ mặt, tạo sự lan tỏa, thu hút lao động địa phương họ cần cú huých từ Samsung nên chính sách ưu đãi đối với Samsung của Bắc Ninh là cần thiết.

Trong tình hình khó khăn chung của Việt Nam mà Bắc Ninh thu hút được dự án như vậy có thể đưa ra chính sách tương đối hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Còn trường hợp dự án mở rộng hoặc đã ở Bắc Ninh một thời gian dài và tiếp tục đầu tư thêm nếu kéo dài chính sách ưu đãi như vậy có thể phải xem xét lại. Vì hiện nay có những nhà đầu tư xem xét lại thị trường Việt Nam họ dừng đầu tư hoặc lăn tăn, cân nhắc chẳng hạn dự án hơn 4 tỷ liên quan đến ngành thép mới đây.

PV: - Trong xu hướng các tỉnh nỗ lực thu hút dự án đầu tư nước ngoài, việc ưu đãi vượt trần như Bắc Ninh liệu có thể tạo ra một sự cạnh tranh không lành mạnh, hi sinh quyền lợi của địa phương để được nhận dự án không, thưa ông? Nếu xảy ra điều này, phần thiệt thòi sẽ do ai gánh chịu?

GS TS Đặng Đình Đào: - Rõ ràng việc ưu đãi như trường hợp Bắc Ninh có thể tạo ra hậu quả về sự cạnh tranh không lành mạnh, hi sinh quyền lợi của địa phương để nhận được dự án và một thiệt thòi nữa là khi ưu đãi quá mức làm nhà đầu tư khi triển khai ở Việt Nam, có những ứng xử mang tính chất đòi hỏi như trường hợp Besra liên quan đến 2 công ty vàng Bồng Miêu, Phước Sơn (Quảng Nam).

Besra khai thác và xuất khẩu 7 tấn vàng nhưng vẫn kêu lỗ, đã được hủy quyết định truy thu thuế từ Bộ Tài chính, Tổng Cục thuế với số tiền 300 tỷ đồng sau đó lại tiếp tục xin ưu đãi không nộp 250 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tài nguyên môi trường và các loại thuế phí khác.

Samsung đã xây dựng nhà máy thứ 3 tại Việt Nam
Samsung đang là doanh nghiệp nước ngoài được nhận ưu đãi rất lớn từ Bắc Ninh

Đồng thời cũng tạo tiền lệ khiến các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài mới vào đặt điều kiện dễ hơn, gây sức ép đối với địa phương và chính quyền. Đặc biệt tình hình thời gian vừa qua FDI nhiều nghi án liên quan đến việc tiến hành việc chuyển giá, làm ăn mở mang nhưng liên tục báo lỗ, không đóng thuế đầy đủ.

PV: - Mới đây, Samsung từng đưa ra danh sách 170 linh kiện cho Galaxy4S và Tab để doanh nghiệp VN tham gia tuy nhiên đại diện Vụ CN nặng Bộ Công thương cho biết, DN Việt bó tay với những chi tiết nghe rất đơn giản như sạc pin, tai nghe.

Có thể trách doanh nghiệp Việt được không khi doanh nghiệp nước ngoài (với tiềm lực về vốn, công nghệ vượt trội) lại được ưu đãi tối đa (thậm chí vượt trần) khiến doanh nghiệp Việt không thể cạnh tranh? Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc… đã hóa giải mâu thuẫn đó như thế nào và tại sao kinh nghiệm đó không được áp dụng tại Việt Nam?

GS TS Đặng Đình Đào: - Samsung có mặt ở Việt Nam khá lâu năm, bản thân Samsung có những đóng góp nhất định cho Việt Nam. Nếu Samsung mở rộng có thể sẽ làm nhiều địa phương lôi kéo và có chính sách để phục vụ thu hút đầu tư của Samsung.

Vấn đề liên quan đến xem xét dự án chuyển giao công nghệ, khả năng lan tỏa, cách đây 10 năm khác, thời điểm bây giờ khác nên phải xem xét để nâng cao chất lượng dự án đầu tư, không thể vẫn rơi vào tình trạng lấy nguyên liệu của các nước xung quanh nhập về Việt Nam lắp ráp, gia công.

Đây là điều chúng ta phải tính toán để đưa ra chính sách hợp lý thay bằng chỉ lắp ráp và giá trị gia tăng gần như không có, trong khi thuế ưu đãi nên thu nhà nước cũng khiêm tốn. Giai đoạn đầu, nhà đầu tư nước ngoài phấn khởi còn thua thiệt là nhà nước thì phải chấp nhận, ít nhất là trong 10-15 năm đầu tiên. Nhưng bây giờ đã qua gian đoạn đó rồi, chính sách ưu đãi phải khác và nhà nước phải có lợi.

Việc doanh nghiệp Việt không làm được các linh kiện của Samsung đưa ra khó có thể trách doanh nghiệp Việt Nam doanh nghiệp nội hiện nay đang rất khó khăn. Trong trường hợp này nên có những ưu tiên nhất định đối với doanh nghiệp nội và hiện nay đối với doanh nghiệp nội vẫn có chính sách ưu đãi riêng nhưng mức độ khác với các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên bản thân các doanh nghiệp nội phải vươn lên, rõ ràng chúng ta đã là thua thiệt ngay trên sân nhà.

Trong khi đó các nước như Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc… thu hút đầu tư nước nước ngoài của họ bàn bản và chặt chẽ hơn Việt Nam, dứt khoát phải có chính sách ưu đãi để thu hút các nhà đầu tư, không thể không có nhưng có đặc thù nhưng mức độ tùy từng nước. Việt Nam rải thảm quá đối với nhà đầu tư nước ngoài.

DN ngoại rời Việt Nam ngày càng nhiều

PV: - Với thực tế như trên, nhiều ý kiến cho rằng, dù doanh nghiệp nước ngoài có thiện chí chuyển giao công nghệ thì Việt Nam cũng không đủ sức tiếp nhận vì không đáp ứng được yêu cầu về nhân lực và công nghệ. Thời điểm này nhìn nhận lại lỗ hổng trong chiến lược tiếp nhận FDI đó của Việt Nam liệu có còn kịp?

GS TS Đặng Đình Đào: - Đối với đội ngũ nguồn nhân lực hiện nay FDI vào chuyển giao công nghệ ở trình độ cao vấn đề bấp cập của Việt Nam ở nguồn nhân lực.

Thực tế xuất phát từ cả 2 phía, nhiều lúc nhà đầu tư đầu tư vào Việt Nam với công nghệ vừa phải, lạc hậu, nguồn cung ứng lao động của Việt Nam ở mức khiêm tốn, nhân lực công nghệ cao chưa nhiều nên nhiều doanh nghiệp muốn đưa công nghệ hiện đại vào khó vì nhân lực, trình độ tay nghề chưa đủ sức để làm.

Có tới 170 linh kiện cần cho Samsung nhưng các doanh nghiệp Việt Nam đều lắc đầu
Việc không sản xuất được ốc vít cho sản xuất ô tô, những linh kiện điện thoại nghe đơn giản như sạc pin, tai nghe khiến các doanh nghiệp nước ngoài có ý định chuyển dịch đầu tư từ Việt Nam sang các nước láng giềng

Đây là vấn đề đặt ra cho chiến lược đào tạo nguồn nhân lực nhất là trong bối cảnh sang năm cộng đồng ASEAN lao động thế nào để đáp ứng thị trường chung mỗi nước.

PV: - Một thông tin đáng chú ý là mới đây, đại diện Viện nghiên cứu Mitsubishi (Nhật Bản) mới đây cho biết một số DN Nhật đang cân nhắc chuyển từ VN sang Thái Lan khi mức thuế suất các mặt hàng trong khối ASEAN giảm xuống bằng 0 vào năm 2018. Yếu điểm nằm ở việc VN không thể phát triển CN hỗ trợ, các DN không tìm thấy từ chiếc ốc vít ở VN.

Đây có thể coi là trái đắng đầu tiên của việc ưu đãi quá mức mà bỏ trống việc phát triển nhân lực, công nghệ theo kịp năng lực của các doanh nghiệp FDI? Trường hợp cụ thể này dự báo những khó khăn mà Việt Nam sẽ phải đối diện như thế nào khi mà các ưu đãi đã được khai thác triệt để? Nếu viễn cảnh đó xảy ra, nền sản xuất của Việt Nam sẽ còn lại gì?

GS TS Đặng Đình Đào: - Nếu Việt Nam không vươn lên và theo kịp rõ ràng xu hướng chuyển dịch có thể diễn ra mạnh mẽ nên Việt Nam phải chuẩn bị. Vì khi mở cửa thị trường các nhà đầu tư sẽ tính toán. Đây là quy luật giá trị, chỗ nào đầu tư có lợi, có hiệu quả và bảo đảm cho các nhà đầu tư thì họ sẽ đầu tư. Kịch bản Sony vào năm 2008 chuyển nhà máy sang các nước láng giềng, không hoạt động ở Việt Nam mà nhập khẩu nguyên chiếc để bán tại thị trường có thể lặp lại.

Dự báo những khó khăn mà Việt Nam sẽ đối mặt là rất nhiều, nhất là thời điểm năm 2015-2018. Nhà nước có nhiều chính sách để hỗ trợ và giải quyết những hạn chế của Việt Nam nhưng để theo kịp họ phải mất khoảng thời gian nữa, những chương trình đào tạo nghề thời gian vừa qua như lao động cho nông nghiệp mặc dù đã đào tạo lâu nhưng vẫn yếu kém.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Lý lẽ Bắc Ninh ưu đãi Samsung vượt trần chưa từng có

Tâm An (thực hiện)

Thứ Năm, 25/09/2014 07:09

Sự Kiện