Đầu tư công có phải chìa khóa để phục hồi kinh tế?

(Tài chính) - Đầu tư công phải đúng hướng mới tạo được tác động dây chuyền đến các lĩnh vực, từ đó mang lại hiệu quả bền vững cho nền kinh tế.

Cân nhắc, tính toán hợp lý

Theo thông báo ngày 25/3 của Văn phòng Chính phủ về các giải pháp tháo gỡ khó khăn trong bối cảnh tác động của Covid-19, Chính phủ cho biết sẽ đề xuất Bộ Chính trị, Quốc hội cho phép chuyển hình thức đầu tư của 8 dự án cao tốc Bắc Nam và dự án cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ từ hình thức đầu tư đối tác công tư (PPP) sang đầu tư công.

Chính phủ cũng kiến nghị bố trí vốn cho dự án cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ và dự án cải tạo đường cất hạ cánh và đường lăn của hai cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất. Các dự án này được kiến nghị cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu khi triển khai.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho biết, lựa chọn dự án nào để đầu tư công rất quan trọng. Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, việc đề nghị  xét duyệt dự án của các địa phương, ban ngành chưa thực sự hợp lý, nhiều chủ thể vẽ ra dự án để xin tiền đầu tư cho địa phương mình, ngành mình mà không tính đến hiệu quả của dự án đó đối với sự tăng trưởng, phát triển của nền kinh tế.

Khi Luật Đầu tư công siết chặt, có sự tăng cường kiểm tra, giám sát, tăng cường xem xét hiệu quả các dự án, đấu tranh phòng chống tham nhũng mạnh lên, lập tức nhiều công trình không muốn đầu tư nữa.

Đó cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng có tiền nhưng không tiêu được, giải ngân chậm chạp. Và việc quan trọng cần làm đầu tiên là rà soát các hoạt động đầu tư, dự án nào thực sự cần thiết, thúc đẩy hoạt động đầu tư phát triển, từ đó tạo sức bật cho nền kinh tế trong tương lai mới đầu tư công. Điều đó tất yếu dẫn đến chuyện tạm dừng, thậm chí chấm dứt đầu tư một số dự án; chuyển hình thức đầu tư sang đầu tư công...

Dau tu cong co phai chia khoa de phuc hoi kinh te?
Cao tốc La Sơn - Túy Loan nằm trên tuyến cao tốc Bắc Nam. Ảnh: VnExpress

"Việt Nam còn hơn 600.000 tỷ đồng vốn đầu tư công của các năm đọng lại và kế hoạch năm nay chưa được giải ngân. Nếu sử dụng số tiền đó đúng chỗ thì nó sẽ tạo ra được các công trình hạ tầng của nền kinh tế, vừa tạo ra công ăn việc làm, là đòn bẩy thúc đẩy các ngành nghề khác phát triển. Quan trọng là phải xác định được đúng cái chốt để đẩy mạnh đầu tư công", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Đối với dự án đường bộ cao tốc Bắc-Nam, theo ông Thịnh, đã được xác định là công trình quan trọng quốc gia ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2017-2020 và
được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 52/2017/QH14 gồm 11 dự án thành phần, trong đó 3 dự án đầu tư từ vốn ngân sách nhà nước và 8 dự án đầu tư theo hình thức PPP.

Bây giờ, chính phủ muốn chuyển 8 dự án đầu tư theo hình thức PPP sang hình thức đầu tư công thì phải trình Bộ Chính trị, Quốc hội xem xét, quyết định.

Tương tự, với các dự án khác như cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ, dự án cải tạo đường cất hạ cánh và đường lăn của hai cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, trước đây cấp có thẩm quyền nào phê duyệt chủ trương đầu tư thì giờ cấp đó cũng sẽ phê duyệt thay đổi hình thức đầu tư.

Dù vậy, vị chuyên gia nhấn mạnh, việc chuyển đổi hình thức đầu tư phải có sự cân nhắc, tính toán hợp lý, không phải làm ồ ạt, rầm rộ mà phải tính đến làm thế nào, có tiền không, vay ở đâu, ảnh hưởng thế nào đến chỉ tiêu vay nợ công đã được Quốc hội khống chế...

"Đây là điều cần làm để xác định trước khi quyết định áp dụng hình  thức đầu tư nào. Nếu Chính phủ thấy việc chuyển đổi đó sẽ tạo ra sức bật cho quá trình đầu tư, cho nền kinh tế tăng trưởng trong tương lai thì có thể đề nghị và phải giải trình, thuyết phục được. Lúc đó các cơ quan như Bộ KHĐT, Bộ GTVT và cơ quan liên quan khác phải có giải trình cụ thể. Cấp có thẩm quyền sẽ xem xét để chuyển đổi hình thức đầu tư", ông Thịnh cho biết.

Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý đến kiến nghị áp dụng hình thức chỉ định thầu khi triển khai các dự án đề cập ở trên, sau khi được phê duyệt chuyển đổi hình thức đầu tư.

Khẳng định tổ chức đấu thầu vẫn là cách tốt nhất, đảm bảo minh bạch, công khai nhất và buộc các chủ đầu tư, nhà thầu phải tính toán cẩn trọng khi đầu tư, song PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cũng chỉ ra thực tế, đôi khi đấu thầu không được tổ chức sòng phẳng, công khai, minh bạch, xảy ra tình trạng "quân xanh, quân đỏ" vừa tốn kém thời gian, vừa mất tiền, không giải quyết được gì.

"Cho nên, nếu có các tính toán chặt chẽ, có kiểm tra, giám sát đầy đủ, đưa ra các yêu cầu cụ thể, tỉ mỉ đối với từng dự án, đặc biệt là về khả năng quản trị dự án, có sự xem xét các chủ đầu tư một cách hợp lý và đó phải là các doanh nghiệp hoặc liên doanh đủ năng lực thì cũng có thể tổ chức chỉ định thầu.

Việc chỉ định thầu cũng phải được tiến hành công khai, công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng: chỉ định thầu đoạn nào, yêu  cầu ra sao, doanh nghiệp có đủ điều kiện mới chỉ định thầu. Người chỉ định thầu, người kiểm tra giám sát là ai cũng là một vấn đề quan trọng. Nếu làm đến nơi đến chốn, công khai, minh bạch thì có khi chỉ định thầu còn tốt hơn đấu thầu", vị chuyên gia nói.

Đầu tư công có phải chìa khóa vạn năng?

Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, đầu tư công là một phương thức làm cho hoạt động tăng trưởng bật lên.

Thông thường, hễ có chi tiêu, có đầu tư, kể cả đào đường rồi lại lấp xuống đều được tính vào GDP. Tuy nhiên, việc tăng GDP chỉ là một phần trong các mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà ở đó chúng ta mong muốn có được một nền tảng cơ sở vật chất, động lực để thay đổi cấu trúc nền kinh tế, giúp các ngành nghề có được sự thay đổi tốt hơn theo yêu cầu đặt ra.

"Muốn có được năng lực sản xuất tốt, nền kinh tế phát triển thì cơ sở hạ tầng là một yếu tố giúp thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển vì chi phí giảm đi.

Dĩ nhiên việc lựa chọn đầu tư công, như đã nói, phải có tính toán cẩn trọng do mấy năm gần đây giải ngân đầu tư công của Việt Nam chậm. Nếu không có quyết tâm, phương án xử lý tốt thì sẽ  lãng phí lượng vốn rất lớn", ông Thịnh chỉ rõ.

Đặt câu hỏi: Đầu tư công có phải chìa khóa vạn năng cho việc phục hồi kinh tế Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu có nguy cơ rơi vào suy thoái do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19?, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh tự trả lời: Nhà nước có thể tác động đến nền kinh tế một cách thị trường thông qua chính sách tài chính tiền tệ như lãi suất, giảm dự trữ bắt buộc, tạo điều kiện nới lỏng chính sách tiền tệ để giúp lãi suất thị trường đi xuống, giúp doanh nghiệp tiếp cận được vốn giá rẻ hơn, từ đó tăng trưởng.

Tuy nhiên, những chính sách đó chỉ có giới hạn, muốn tạo được sức bật mạnh, nhanh và mang tính quyết định thì phải là đầu tư công.

"Đầu  tư công ở đây phải được xem xét cẩn trọng và là đầu tư đúng hướng, để từ đó tạo ra tác động dây chuyền đến hoạt động của nền kinh tế, làm cho các ngành nghề, lĩnh vực bật lên và phải mang lại hiệu quả thiết thực, bền vững cho nền kinh tế. Còn nếu cứ làm ào ào thì lạm phát tăng vọt, dẫn đến một loạt vấn đề tai họa khác.

Đó cũng là lý do vì sao chúng ta không có các gói kích cầu ồ ạt, mà chỉ đẩy mạnh giải ngân 100% vốn đầu tư năm ngoái còn và năm nay để bù đắp thiếu hụt tăng trưởng", ông Thịnh lưu ý.

Thành Luân

Thứ Ba, 31/03/2020 13:42

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện