Núi nợ phình to, bàn tay sắt giúp gì cho Trung Quốc?

(Tài chính) - Các khoản nợ tiềm ẩn của chính quyền địa phương ở Trung Quốc ngày càng phình to, đe dọa quá trình khôi phục kinh tế nước này sau đại dịch.

Kích thích kinh tế với dự án công, cơ sở hạ tầng

Để kích thích nền kinh tế sau dịch Covid-19, hàng loạt địa phương tại Trung Quốc thông qua các công ty tài chính vay nợ ồ ạt để đổ tiền vào các dự án hạ tầng.

Nikkei Asian Review dẫn con số thống kê của hãng nghiên cứu tài chính Shanghai DZH cho hay, các công ty tài chính trên toàn Trung Quốc đã phát hành tổng cộng 3.300 tỷ NDT (hơn 472 tỷ USD) trái phiếu mới trong khoảng từ tháng 1 đến giữa tháng 7, tăng 50% so với cùng kỳ năm ngoái.

Con số này đã tương đương 75% cả năm 2019.

Điều đáng nói, khối nợ thông qua các công ty tài chính ngày càng phình to, có thể đe dọa sự phục hồi của nền kinh tế và thị trường tài chính Trung Quốc.

Theo hãng xếp hạng tín nhiệm quốc tế China Chengxin, ước tính chính quyền các địa phương tại Trung Quốc ôm gần 43.000 NDT (6.160 tỷ USD) nợ ngầm tính tới cuối năm 2019.

Cộng với các khoản nợ chính thức, các chính quyền này được cho là nợ gần 67.000 tỷ NDT (9.589 tỷ USD) tính tới cuối tháng 6/2020. Số nợ ngầm tích lũy ngày càng lớn thì rủi ro với thị trường tài chính càng cao.

Không bất ngờ trước núi nợ ngầm này của Trung Quốc, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho biết, nếu tính cả nợ của chính quyền Trung ương, địa phương lẫn nợ của các doanh nghiệp, tổng nợ Trung Quốc hiện đã lên tới trên 300% GDP.

Để kích thích kinh tế, giống như nhiều quốc gia khác, Trung Quốc đẩy mạnh đầu tư công, các dự án cơ sở hạ tầng. Cách làm này đã được Trung Quốc thực hiện trong nhiều thập kỷ qua và giúp tạo Trung Quốc tạo được công ăn việc làm, kích thích các ngành nghề khác tăng trưởng, đặc biệt là ngành sản xuất nguyên, nhiên, vật liệu. 

Cho đến nay, nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc vẫn rất lớn, thế nhưng với cách kích thích kinh tế thông qua việc đầu tư như vậy bắt buộc Trung Quốc phải có bài tính về chi phí - lợi ích, đặc biệt tăng trưởng nguồn vốn phải đi đôi với cải thiện năng lực sản xuất để tránh thất bại trong việc tạo ra tăng trưởng, trong khi lượng nợ và chi phí cho các dự án vượt qua lợi ích đầu tư. 

Để có được nguồn vốn cho các dự án công, đầu tư cơ sở hạ tầng, một trong các biện pháp mà Trung Quốc áp dụng là phát hành trái phiếu.

"Nếu chính quyền phát hành trái phiếu thì chính quyền phải chịu trách nhiệm trả nợ. Còn trong thời gian qua, sau đại dịch Covid-19, các công ty tài chính là công cụ quan trọng giúp các địa phương Trung Quốc kích thích kinh tế để đối phó tác động của dịch Covid-19.

Ở đây, các công ty tài chính phát hành trái phiếu công ty hoặc trái phiếu công trình. Cụ thể, nếu công ty tài chính phát hành trái phiếu thì nó chỉ mang tính chất là trái phiếu công ty và công ty ấy nếu phá sản thì người mua trái phiếu phải chịu rủi ro.

Trong trường hợp chủ đầu tư các dự án thông qua công ty tài chính phát hành trái phiếu công trình để huy động vốn cho dự án, công trình của mình thì chủ đầu tư có trách nhiệm trả nợ cho công ty tài chính và công ty tài chính trả nợ cho người mua trái phiếu, mà chính quyền Trung ương hay địa phương không có trách nhiệm phải trả nợ thay.

Nếu công trình hiệu quả thì khả năng thu hồi vốn và trả nợ rất nhanh. Trường hợp chủ đầu tư không trả được nợ thì công ty tài chính phải huy động các nguồn lực để trả nợ cho người vay. Nếu công ty tài chính cũng không trả được nợ nữa thì phải phá sản theo quy định.

Trường hợp công ty tài chính phát hành trái phiếu công ty thì người mua trái phiếu phải chủ động tìm hiểu tình hình tài chính của đơn vị phát hành, xem rủi ro đến đâu, lãi suất thế nào... từ đó quyết định có mua trái phiếu đó hay không.

Nếu công ty tài chính vỡ nợ, người mua trái phiếu sẽ chịu hoàn toàn rủi ro bởi phải tuân theo trình tự ưu tiên trả nợ, mà thường thì đến lượt người mua trái phiếu thì đã không còn gì để chia", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích.

Nui no phinh to, ban tay sat giup gi cho Trung Quoc?
Một công trường tại thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Ông nhắc tới nhiều lo ngại, phần lớn đến từ truyền thông phương Tây, về sự tăng trưởng thiếu bền vững của kinh tế Trung Quốc khi phần lớn sự phục hồi này là nhờ vào thị trường bất động sản và các dự án cơ sở hạ tầng với nguồn vốn từ trái phiếu quốc gia, khu vực và công ty tài chính. Trong khi đó, thu nhập và tiêu dùng tăng chậm chạp.

Vị chuyên gia cho rằng, nhận định trên mới chỉ đúng một phần, bởi đúng là nếu Trung Quốc cứ đổ vốn vào bất động sản thì nguy cơ xảy ra bong bóng hoàn toàn có thể xảy ra, và một khi bong bóng đó vỡ thì nó không chỉ ảnh hưởng đến thị trường bất động sản mà tác động đến cả nền kinh tế, đặc biệt là lĩnh vực tài chính-ngân hàng.

Đối với việc đổ vốn vào cơ sở hạ tầng, mặt tích cực của nó là không thể phủ nhận, tuy nhiên hiệu quả của nó thường có độ trễ, do đó bài tính chi phi-lợi ích càng phải cẩn trọng.

Về chỉ số tiêu dùng, theo ông Thịnh, không thể đòi hỏi tăng trưởng mạnh như trước đây, nhất là khi Trung Quốc đang lo dịch bệnh Covid-19 sẽ quay trở lại. Đại dịch khiến nhiều người dân mất việc làm, thu nhập sụt giảm, cùng nỗi lo dịch tái phát càng khiến người dân tiết kiệm chi tiêu.

Tâm lý đậm chất Á đông này khác hẳn với quan niệm của phương Tây, đặc biệt là người Mỹ - tiêu dùng luôn lớn hơn GDP, đặt thỏa mãn nhu cầu cá nhân lên trên hết, thậm chí sẵn sàng đi vay để tiêu.

Đối với quan điểm cho rằng Trung Quốc chỉ tập trung kích thích tăng trưởng mà không màng tới cải thiện năng lực sản xuất, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng không hoàn toàn đúng.

Thực tế, so với cách đây 40 năm, công nghiệp của Trung Quốc đã phát triển "một trời một vực", từ ô tô đến các thiết bị, máy móc hiện đại Trung Quốc đều có thể làm được. Đặc biệt, đối với các lĩnh vực mũi nhọn như CNTT, công nghệ đám mây, trí tuệ nhân tạo, Trung Quốc gần như đi đầu thế giới.

"Trung Quốc đầu tư bài bản và có hiệu quả, nếu không Mỹ đã không cuống lên, yêu cầu châu Âu tẩy chay nhà cung cấp thiết bị viễn thông lớn nhất thế giới Huawei, giữa lúc nhiều nước châu Âu đang triển khai xây dựng hạ tầng mạng di động thế hệ thứ năm (5G). 

Trung Quốc có tính toán và bước đi vừa đảm bảo mặt bằng chung được cải thiện, đồng thời có ưu tiên lớn với những ngành nghề, khu vực tạo ra sức bật cho nền kinh tế nước này trong tương lai", vị chuyên gia lưu ý.

Núi nợ không đáng ngại?

Dù nợ chính thức cũng như nợ ngầm của Trung Quốc khổng lồ song PGS.TS Đinh Trọng Thịnh bày tỏ sự lạc quan. Ông nhắc lại những lo ngại và cảnh báo về nguy cơ "bom nợ" của Trung Quốc phát nổ, Trung Quốc chìm trong khủng hoảng nợ đã được đưa ra từ mấy năm nay nhưng thực tế cảnh báo đó vẫn chưa thành hiện thực.

Theo ông Thịnh, chính quyền Trung Quốc quản lý tập trung nền kinh tế và họ có khả năng điều tiết nền kinh tế rất tốt, từ đó nếu như chuyện vỡ nợ ở các nước dễ dàng xảy ra, thậm chí xảy ra hàng loạt thì Trung Quốc lại có nhiều cách xử lý.

"Thời gian qua có nhiều thông tin về việc doanh nghiệp Trung Quốc phá sản, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc phát hành trái phiếu bằng USD không trả được nợ... nhưng đó chỉ là những vụ lẻ tẻ, nó không thể tạo ra được một làn sóng phá sản hay vỡ nợ của doanh nghiệp và nền kinh tế Trung Quốc.

Trung Quốc vượt qua được nhờ "bàn tay sắt" điều khiển nền kinh tế. Phương Tây chỉ trích điểm này ở Trung Quốc, thế nhưng đôi khi nó lại chính là thế mạnh của Bắc Kinh. 

Nhờ sự lãnh đạo tập trung của bàn tay Nhà nước mà Trung Quốc có thể huy động được lượng vốn vốn rất lớn và cần thiết trong thời gian nhanh nhất để giải quyết vấn đề ở một số khu vực, lĩnh vực mà không để khủng hoảng lây lan, trở thành "đại dịch" vỡ nợ như báo chí phương Tây lầm tưởng", ông Thịnh chỉ rõ.

Cùng với đó, nhiều năm qua Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu nợ để xử lý khối nợ trong nước. Những ngân hàng AIIB, sáng kiến Vành đai và Con đường, Con đường tơ lụa... được Trung Quốc tích cực thúc đẩy.

Khi quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ "cơm không lành, canh không ngọt", nhiều quốc gia không mặn mà với việc vay nợ Trung Quốc, thậm chí một số quốc gia vì vay nợ Trung Quốc mà bị ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế, hệ quả là không ít quốc gia đã ngãng ra, đàm phán lại các khoản nợ với Trung Quốc.

Tuy nhiên, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh khẳng định, trong một thế giới đang rất thiếu vốn như hiện nay do đại dịch tác động, nhiều quốc gia vẫn cần vốn từ Trung Quốc và muốn được vay.

Cho nên, Trung Quốc vẫn đẩy mạnh được các sáng kiến, tìm các cách khác nhau để gia tăng sức ảnh hưởng của các khối nợ của nước này lên thế giới nói chung, kể cả các nước phát triển, đang phát triển và chậm phát triển.

"Trung Quốc có rất nhiều bài để các nước phụ thuộc vào mình, "death by China" là như thế. Nhiều thông tin nói Trung Quốc đang dồn dập bán trái phiếu Mỹ, đúng là họ bán rất nhiều nhưng Trung Quốc cũng phát hành lượng trái phiếu bằng USD rất lớn trên thế giới.

Cùng với đó, doanh nghiệp, chính quyền Trung ương và địa phương Trung Quốc cũng liên tục phát hành trái phiếu, đó là nguồn bổ sung vốn rất lớn cho Trung Quốc để vượt qua đại dịch, tiếp tục các định hướng họ vạch ra từ trước", ông Thịnh kết luận.

Thành Luân

Thứ Sáu, 24/07/2020 07:52

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện