Thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung đứng bên bờ vực đổ vỡ

(Tài chính) - Tổng thống Trump thừa nhận đang có thời gian khó khăn với Trung Quốc và chưa quyết định có nên duy trì thỏa thuận thương mại hay không.

Sự phân vân của ông Trump

Thời gian gần đây, Tổng thống Trump liên tục đả kích Bắc Kinh trong việc xử lý dịch Covid-19. Ông cũng đe dọa sẽ chấm dứt thỏa thuận thương mại vì hoài nghi liệu Trung Quốc có sẵn sàng tôn trọng cam kết mua hàng tỷ đô la hàng hóa của Mỹ.

Trả lời phỏng vấn chương trình Fox & Friends mới đây, Tổng thống Trump chia sẻ: “Tôi đang có thời gian rất khó khăn với Trung Quốc. Tôi đã đạt được một thỏa thuận thương mại lớn vài tháng trước khi toàn bộ chuyện này xảy ra. Quý vị biết đó, nó được kích hoạt một tháng trước và bắt đầu có kết quả và rồi chuyện này xảy ra, nó lấn át nhiều thứ".

Khi được hỏi liệu thỏa thuận thương mại này có đổ vỡ, ông Trump nói: “Tôi rất đau lòng, tôi vẫn chưa quyết định”.

Bình luận của ông Trump trái ngược với tuyên bố trước đó của giới chức Mỹ và Trung Quốc sau cuộc điện đàm giữa các trưởng đoàn đàm phán 2 bên là Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc và Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Steven Mnuchin. Hai bên cam kết tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực thi thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 và hợp tác về kinh tế, y tế, thông cáo của Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết.

Thông cáo của Văn phòng Thương mại Mỹ cũng nói rằng: “Hai bên đều nhất trí đạt tiến triển trong việc tạo các cơ sở hạ tầng chính phủ cần thiết để giúp thỏa thuận này thành công. Trong bối cảnh khủng hoảng y tế toàn cầu hiện nay, cả hai nước kỳ vọng sẽ thực thi các nghĩa vụ theo thỏa thuận”.

Thoa thuan thuong mai My-Trung dung ben bo vuc do vo
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) bắt tay với Phó thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc trong lễ ký kết thỏa thuận thương mại giai đoạn một hồi tháng 1/2020. Ảnh: New York Times

Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc có xu hướng leo thang gần đây khi Washington cáo buộc Bắc Kinh phải chịu trách nhiệm cho đại dịch Covid-19. Giới chức Mỹ nói rằng có bằng chứng để tin virus gây Covid-19 bắt nguồn từ phòng thí nghiệm Vũ Hán và rằng Trung Quốc đã tìm cách che giấu mức độ nghiêm trọng của dịch khiến dịch lây lan ra toàn cầu.

Tổng thống Trump tuần trước cảnh báo sẽ áp thêm thuế đối với hàng hóa Trung Quốc và thậm chí hủy thỏa thuận, coi đây là biện pháp để trả đũa Bắc Kinh. Phát biểu với phóng viên hôm 6/5, ông Trump cho nói, trong 1-2 tuần nữa ông sẽ thông báo liệu ông có hài lòng với tiến triển trong thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 với Trung Quốc hay không.

Sự phân vân của ông Trump về việc có nên duy trì thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung hay không một lần nữa khiến số phận thỏa thuận giai đoạn 1 - vốn được ví như hiệp định đình chiến thương mại mong manh giữa Mỹ và Trung Quốc, càng trở nên mờ mịt. Đây cũng có thể là một động thái nhằm gây sức ép của ông Trump để buộc Trung Quốc phải thực hiện cam kết mua hàng hóa của Mỹ.

Thỏa thuận giai đoạn 1 yêu cầu Trung Quốc phải mua các hàng hóa và dịch vụ Mỹ trị giá 200 tỷ USD trong vòng hai năm 2020, 2021. Riêng trong năm 2020, theo cam kết, Bắc Kinh sẽ phải mua ít nhất 76,7 tỷ  USD hàng hóa Mỹ.

Tuy nhiên, tốc độ Trung Quốc mua hàng Mỹ thì chậm mà mua của nước khác lại nhanh và nhiều đáng kể. Kể từ đầu năm nay nhập khẩu của Trung Quốc từ Mỹ đã giảm 5,9% so với năm trước. Mức giảm là 11,1% trong tháng 4 và 85,5% trong tháng 3, theo số liệu hải quan Trung Quốc được công bố ngày 7/5.

Lấy ví dụ như trong lĩnh vực năng lượng, Trung Quốc cam kết sẽ mua 52,4 tỷ USD dầu thô, khí hóa lỏng (LNG) và than từ Mỹ trong vòng 2 năm. Tuy nhiên, theo số liệu của Refinitiv, Trung Quốc không mua một giọt dầu nào từ Mỹ trong tháng 2, 3 và 4 vừa qua. Về LNG, chỉ có 3 chuyến tàu đến vào tháng 4 và đó là những chuyến đầu tiên kể từ tháng 3/2019.

Số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy số dầu thô và khoáng sản nhập khẩu từ Mỹ trong quý I/2020 trị giá 114 triệu USD, chưa bằng một nửa so với cùng kỳ năm trước và gần như không đáng kể khi so với con số 11,3 tỷ USD mà Trung Quốc đã mua từ Nga hay 10,7 tỷ USD từ Saudi Arabia.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ, tính đến tuần cuối cùng của tháng 4, các lô hàng đậu nành Mỹ đến Trung Quốc đạt tổng cộng 10.375 tấn, chưa bằng 1/10 so với một năm trước đó. Thỏa thuận giai đoạn 1 đã yêu cầu các bên thành lập văn phòng giải quyết tranh chấp và đánh giá việc thực thi, nhưng đến nay Trung Quốc vẫn im lặng về điều này dù Mỹ đã công bố thành lập văn phòng đó từ lâu.

Một chuyên gia thương mại Trung Quốc nhận định với báo SCMP rằng Covid-19 là nguyên nhân khiến Trung Quốc bị "xao nhãng" trong việc thực thi cam kết với Mỹ.

Trung Quốc có thể làm gì?

Ông Jian Chang, chuyên gia về kinh tế Trung Quốc tại Công ty tài chính Barclays nhận xét với báo SCMP: “Trung Quốc không muốn vướng vào một cuộc chiến tranh thương mại, chiến tranh công nghệ hay chiến tranh tiền tệ với Mỹ. Nếu Bắc Kinh nhận được tín hiệu từ Washington bảo đảm những điều tồi tệ đó sẽ không xảy ra, Trung Quốc sẽ giữ đúng cam kết mua hàng hóa Mỹ".

Trong trường hợp bất lợi, theo tạp chí Foreign Policy của Mỹ, Trung Quốc có thể đơn phương ngừng việc thực thi nhờ vào một điều khoản trong thỏa thuận giai đoạn 1. Theo đó, một trong hai bên có thể yêu cầu mở các cuộc đàm phán thương mại mới giữa hai quốc gia "trong trường hợp thảm họa tự nhiên hoặc sự kiện không lường trước được khác".

Bên cạnh đó, các nhà phân tích cho biết Trung Quốc có thể giảm bớt lượng trái phiếu kho bạc Mỹ đang nắm giữ trong những tháng tới để đối phó với căng thẳng thương mại và cuộc khẩu chiến giữa hai nước về nguồn gốc virus corona chủng mới cũng như cách chống dịch.

Hiện Trung Quốc cũng đang đa dạng hóa 3 nghìn tỷ USD Mỹ dự trữ ngoại hối, trong đó 1/3 là trái phiếu kho bạc Mỹ.

Dữ liệu từ cơ quan quản lý ngoại hối của Trung Quốc cũng cho thấy nước này liên tục đa dạng hóa việc nắm giữ tài sản có mệnh giá đô la Mỹ sang các đồng tiền khác và vàng.

Tài sản đô la Mỹ chiếm 58% trong tổng số dự trữ ngoại hối của Trung Quốc vào cuối năm 2014, giảm từ 79% trong năm 2005 và dưới mức trung bình toàn cầu là 65%.

An Nhiên

Chủ Nhật, 10/05/2020 14:02

Sự Kiện