Có phải người Việt hoang phí: Thêm một nghịch lý...

(Thị trường) - Theo ông Vũ Đình Đáp, trong khi phụ phẩm thủy sản được doanh nghiệp tích cực tận dụng thì các sản phẩm chính mới xuất khẩu ở dạng nguyên liệu.

Nếu trong sản xuất nông nghiệp, các phế phẩm nông nghiệp như rơm, rạ, trấu, bã mía... cho đến nay vẫn bị lãng phí thì trong thủy sản, ông Vũ Đình Đáp, Chủ tịch Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III tự tin rằng các phụ phẩm đã được các doanh nghiệp tận dụng gần hết.

Theo ông Đáp, sự lãng phí phụ phẩm thủy sản đã là câu chuyện của cả... chục năm trước. Bây giờ, phụ phẩm thủy sản được sấy làm đồ khô, ướp tẩm gia vị để tiêu dùng nội địa, hoặc được tận dụng để sản xuất phân bón, chế biến thức ăn chăn nuôi, thậm chí chế biến thành những sản phẩm cao cấp, phục vụ cho các ngành dược phẩm, mỹ phẩm...

Chủ tịch Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam dẫn ví dụ, đối với con cá ngừ, ngoài phần thịt cá để xuất khẩu thì vây, da, xương đầu, nội tạng cá... khi được lọc ra đều được các doanh nghiệp tranh nhau mua với giá cao, mà trước hết họ tận dụng chế biến thành các món ăn vừa lạ, vừa ngon miệng, bổ dưỡng.   

Tương tự, da cá tra được sử dụng để sản xuất collagen và gelatin; đầu, vỏ tôm không chỉ được sử dụng để sản xuất thức ăn gia súc mà còn được chế biến, chiết xuất làm nguyên liệu trong ngành thực phẩm, dược phẩm...

Điều nghịch lý của ngành thủy sản, theo ông Vũ Đình Đáp, chính là: trong khi các phụ phẩm đã và đang được doanh nghiệp tận dụng để chế biến thành những sản phẩm mang giá trị cao thì các sản phẩm chính của ngành thủy sản lại chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, chưa đi vào chế biến sâu. Chẳng hạn, con cá ngừ bán chủ yếu bán dạng loin (phi lê), sau đó xuất khẩu sang nước ngoài để chế biến lần nữa rồi mới tới bàn ăn người tiêu dùng. Tương tự cá ba sa, tôm cũng được Việt Nam bán dưới dạng nguyên liệu, chưa tới thẳng bàn ăn.

Co phai nguoi Viet hoang phi: Them mot nghich ly...
Các phụ phẩm từ cá ngừ được doanh nghiệp Việt Nam tận dụng. Ảnh minh họa

"Vấn đề không phải do công nghệ của Việt Nam mà là khách hàng nước ngoài đặt hàng thế nào thì doanh nghiệp chúng ta làm như vậy. Một phần vì việc chế biến ở Việt Nam thành sản phẩm cuối cùng để đưa sang nước ngoài chưa hấp dẫn.

Như ngành cá ngừ hiện nay mới có một doanh nghiệp 100% vốn đầu tư Nhật Bản  có thể bán sản phẩm cuối cùng tới bàn ăn, phục vụ cho chính chuỗi nhà hàng do ông chủ người Nhật mở tại Việt Nam. Còn lại, các doanh nghiệp Việt chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu, chế biến theo quy trình đặt hàng của đối tác nước ngoài chứ không phải làm ra sản phẩm rồi khách hàng đến mua. Như vậy, doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam phụ thuộc vào khách hàng nước ngoài và phần giá trị nhận được đương nhiên là thấp hơn so với chế biến sâu", ông Vũ Đình Đáp chỉ rõ.

Chủ tịch Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam cũng giải thích rõ vì sao doanh nghiệp Việt Nam chưa đầu tư, tận dụng thị trường nội địa 100 triệu dân để chế biến sâu.

Trước hết, đó là thói quen tiêu dùng của chính người Việt: người Việt quen ăn tươi hơn là ăn đồ đông lạnh, đã qua chế biến.

Thứ hai, điều này còn tùy theo điều kiện sản xuất, nguồn lợi của Việt Nam. Trước đây, nguồn lợi của Việt Nam còn nhiều, có gần 20 loài có trữ lượng và sản lượng khai thác hàng năm lớn nên tập trung chế biến, xuất khẩu ra nước ngoài. Sau nhiều năm khai thác, trữ lượng cạn kiệt dần, không đủ lượng xuất khẩu thì những loài này trở thành sản phẩm tiêu dùng nội địa.  

"Đối với những loài còn trữ lượng nhiều, nếu chế biến để tiêu dùng sẽ rất lãng phí vì giá xuất khẩu luôn cao hơn giá bán nội địa. Doanh nghiệp thà bán nguyên liệu ra nước ngoài hơn là chế biến sâu trong nước vì được lời hơn", ông Đáp nói.

Thứ ba, chế biến sâu cũng còn tùy thuộc vào yêu cầu khách hàng. Hiện nay, trên thế giới, các nước đã chuyển sang công nghệ chế biến thế hệ thứ 3, thứ 4 trong khi Việt Nam mới đang ở công nghệ chế biến thứ 2.

Khi nguồn lợi thủy sản còn phong phú, rất nhiều doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến thứ 2, bây giờ muốn chuyển sang chế biến sâu (thế hệ thứ 3, thứ 4) thì phải đầu tư rất lớn, trong khi doanh nghiệp vẫn làm ăn được với với công nghệ thứ 2.

"Bởi vậy, doanh nghiệp không dại gì chuyển sang công nghệ chế biến thứ 3, thứ 4, nó liên quan đến bài toán kinh tế.

Cũng vì kinh tế mà hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam còn nhập nguyên liệu từ các nước khác về để chế biến rồi xuất khẩu. Như cá ngừ, lượng nguyên liệu nhập về còn nhiều gấp 3-4 lần lượng nguyên liệu khai thác trong nước. Đó là các quốc gia có sản lượng khai thác cao nhưng năng lực chế biến không bằng Việt Nam. Doanh nghiệp Việt nhập cá cấp đông nguyên con về, giá rẻ hơn nguyên liệu mua trong nước, sơ chế rồi xuất khẩu. 

Chuyện này không thể trách hay ép được doanh nghiệp, bởi Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do với các nước, thị trường hiện nay là thị trường mở, chỉ cần đâu cần, đâu có lời là doanh nghiệp làm", Chủ tịch Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam nói.

Thành Luân

Thứ Tư, 13/01/2021 07:31

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện