Doanh nghiệp 'xù' gạo dự trữ, đăng ký xuất khẩu: Băn khoăn

(Thị trường) - Việc xuất khẩu gạo được yêu cầu phải chặt chẽ, công khai, minh bạch, không để xảy ra tiêu cực, trục lợi nhưng thực tế lại khiến dư luận băn khoăn.

Theo Tổng cục Hải quan, từ việc rà soát số lượng doanh nghiệp đăng ký các tờ khai xuất khẩu, Tổng cục thấy có dấu hiệu "khá bất thường" khi trong danh sách này xuất hiện những doanh nghiệp đã trúng thầu dự trữ quốc gia mặt hàng gạo theo đấu thầu của Tổng cục Dự trữ Nhà nước, nhưng theo báo cáo của Tổng cục Dự trữ Nhà nước, họ không đến ký hợp đồng hoặc từ chối ký hợp đồng cung cấp gạo dự trữ quốc gia.

Đáng nói, khi hệ thống hải quan cho đăng ký tờ khai xuất khẩu, các doanh nghiệp này lại đăng ký tờ khai xuất khẩu lên tới hàng nghìn tấn gạo.

Thống kê có 4 doanh nghiệp nằm trong danh sách nhà thầu trúng thầu cung cấp gạo dự trữ quốc gia năm 2020.

Ví dụ như Tổng Công ty Lương thực miền Bắc trúng thầu 4.500 tấn, đến thời điểm hiện nay chưa ký hợp đồng. Tuy nhiên doanh nghiệp này lại đăng ký xuất khẩu 8 tờ khai với số lượng 7.200 tấn.

Công ty TNHH Phát Tài trúng thầu 17.940 tấn gạo dự trữ, nhưng doanh nghiệp cũng đăng ký 5 tờ khai xuất khẩu, tổng khối lượng hơn 13.000 tấn.

Công ty CP Mỹ Tường và Công ty CP xuất nhập khẩu Thuận Minh cũng nằm trong danh sách trúng thầu nhưng chưa ký hợp đồng với Tổng Cục dự trữ Nhà nước. Tuy nhiên, hai doanh nghiệp này cũng đăng ký tờ khai xuất khẩu trên 10.000 tấn.

Theo TS Lê Văn Bảnh, nguyên Cục trưởng Cục Chế biến nông lâm thuỷ sản và nghề muối (nay là Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản), nguyên Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, cung cấp gạo dự trữ là nhiệm vụ quốc gia, không thể có chuyện thích thì cung cấp, không thích thì "xù".

Doanh nghiep 'xu' gao du tru, dang ky xuat khau: Ban khoan 
Gạo được chuyển lên xe tại chợ đầu mối lương thực Bà Đắc, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang. Ảnh: TBKTSG

Ông đề nghị cần làm rõ: kết quả lựa chọn nhà thầu cung cấp gạo nhập kho dự trữ quốc gia được các đơn vị của Tổng cục Dự trữ Nhà nước thông báo với các doanh nghiệp trúng thầu cách đây bao lâu? Nếu kết quả trúng thầu mới được thông báo, doanh nghiệp chưa biết mà đăng ký xuất khẩu gạo thì khó trách.

Ngược lại, nếu việc trúng thầu được thông báo từ lâu, khi giá lúa gạo chưa lên mà doanh nghiệp lừng chừng, để đến khi giá lên, thấy không lời lãi nhiều thì buông bỏ, không ký hợp đồng, đồng thời đăng ký xuất khẩu gạo vì béo bở hơn thì nhất định phải xử lý. Bởi như đã nói, cung cấp gạo dự trữ là nghĩa vụ quốc gia, khi nghĩa vụ chưa hoàn thành thì không được cung cấp gạo cho nơi khác hay xuất khẩu. 

"Nếu rơi vào trường hợp thứ hai thì rõ ràng đó là nhà thầu cơ hội. Nếu để cho doanh nghiệp vừa "xù" cung cấp gạo cho dự trữ quốc gia vừa tranh thủ đăng ký xuất khẩu gạo thì sẽ khiến dư luận đặt câu hỏi vì sao doanh nghiệp có thể được làm như vậy? Liệu vấn đề gì hay có "sân sau" ở đây hay không?

Bởi vậy, cần phải có giải pháp xử lý nghiêm: đối với những doanh nghiệp đã trúng thầu mà không ký hợp đồng cung cấp gạo cho dự trữ quốc gia thì nghiêm cấm tham gia đấu thầu cung cấp gạo dự trữ cho kho dự trữ quốc gia vào những lần sau. Việc này phải làm như bên giao thông đã thực hiện: doanh nghiệp xây dựng nào làm không đạt, gian dối thì bị nghiêm cấm tham gia. Có như vậy mới trở thành bài học cho chính các doanh nghiệp này và các doanh nghiệp khác khi tham gia đấu thầu", TS Lê Văn Bảnh đề xuất.

Một điểm khác xung quanh những ồn ào xuất khẩu, dự trữ gạo trong những ngày qua mà TS Bảnh bày tỏ nhiều băn khoăn, đó là: hệ thống đăng ký tờ khai hải quan mở lúc nửa đêm và chỉ có 40 doanh nghiệp mở tờ khai trót lọt để xuất khẩu 400.000 tấn gạo trong tháng 4 này.   

Đáng lưu ý, trong số 40 doanh nghiệp này có 4 doanh nghiệp "xù" cung cấp gạo dự trữ quốc gia mà Tổng cục Hải quan đã nêu ở trên, ngoài ra có nhiều tên tuổi trong giới xuất khẩu gạo ít nhiều có liên quan đến Nhà nước như: Công ty CP Tập đoàn Intimex (đăng ký thành công 96.200 tấn, chiếm gần 1/4 hạn ngạch xuất khẩu); Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood2) là 38.350 tấn; Công ty CP Xuất nhập khẩu Kiên Giang (công ty con của Vinafood2) gần 35.700 tấn; Công ty CP Lương thực Bình Định (công ty con của Vinafood2)...

"Rõ ràng phải xem lại quy trình xuất khẩu gạo. Tại sao phải gấp gáp mở tờ khai lúc nửa đêm như vậy? Nền kinh tế Việt Nam hoạt động theo cơ chế thị trường và Chính phủ đã có chỉ đạo việc xuất khẩu gạo phải đảm bảo chặt chẽ, công khai, minh bạch, không để xảy ra tiêu cực, trục lợi nhưng thực tế lại đang có nhiều vấn đề khiến dư luận băn khoăn, đặt câu hỏi", nguyên Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản cho biết.

Trở lại với câu chuyện xuất khẩu gạo, TS Lê Văn Bảnh cho rằng, trong bối cảnh dịch bệnh lây lan phức tạp như hiện nay, Chính phủ sẽ điều tiết lượng gạo xuất khẩu cho phù hợp với tình hình thực tế.

Tuy nhiên, một lần nữa ông lưu ý đến trách nhiệm của các cơ quan quản lý khi tham mưu xuất khẩu gạo.

Theo đó, các số liệu như: hàng năm sản xuất vụ đông xuân, hè thu, thu đông, vụ mùa ra sao, diện tích bao nhiêu, thu hoạch năng suất, sản lượng thế nào, cân đối giữa sử dụng, dự trữ và xuất khẩu ra sao... các địa phương, cụ thể là Sở NN-PTNT, Bộ NN-PTNT, Bộ Công thương... phải nắm rõ, nhất là khi sau mỗi vụ đều có sơ kết. Chúng ta lại xây dựng "Chính phủ điện tử", các cơ quan, đơn vị không thể không nắm rõ các số liệu trên, từ đó phải có trách nhiệm với những đề xuất, tham mưu của mình cũng như với chính người nông dân.

Bên cạnh đó, TS Lê Văn Bảnh cũng nhắc lại thực tế: suốt mấy chục năm chi phí sản xuất của người trồng lúa ngày càng tốn kém thì giá lúa gạo vẫn cứ thấp... bền vững, cuộc sống của người nông dân mãi nghèo dù họ là lực lượng chính bảo vệ an ninh lương thực quốc gia, cần có chính sách khuyến khích, đãi ngộ. Cho nên, khi có cơ hội để người nông dân khấm khá lên chút đỉnh thì hãy tận dụng cơ hội đó một cách  tốt nhất. 

"Dù làm gì thì hãy đảm bảo công khai, minh bạch, rõ ràng và có trách nhiệm với người nông dân", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Thành Luân

Thứ Sáu, 17/04/2020 13:45

Van Kien Dai Hoi
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện