Hiện tượng mang can tích trữ xăng dầu: Giãi mã chuyện buồn

(Thị trường) - Việc người dân đổ xô đi mua tích trữ khi giá xăng dầu xuống có nguyên nhân từ cách thức điều hành giá xăng dầu...

Thiếu tính toán, tâm lý đám đông

TS Đinh Sơn Hùng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. HCM cho rằng, hiện tượng người dân đổ xô mang can mua tích trữ xăng dầu là do tâm lý tiểu nông và khả năng nhận định vấn đề của mỗi người.

Hien tuong mang can tich tru xang dau: Giai ma chuyen buon
Người dân mang can mua xăng tại Sơn La. Ảnh: Kenh14

Phân tích cụ thể hơn, vị chuyên gia cho biết.

Thứ nhất, ở thời kỳ đầu đổi mới, nền kinh tế trong nước được định hướng phát triển theo nền kinh tế thị trường, tuy nhiên mọi khái niệm còn mới. Những chủ thể tham gia vào nền kinh tế bao gồm cả doanh nghiệp, nhà quản lý và cả các tầng lớp dân cư.

Về phía các nhà quản lý, thời điểm đó còn chưa có được tư duy, thói quen đánh giá, phân tích tình hình phát triển chung trong nước và thế giới. Vì thế, chưa đưa ra được những khuyến cáo kịp thời cho người dân.

Vào những năm 75, đã có hiện tượng người dân đi tích trữ muối, lý do cũng là có những tin đồn trong nước sẽ bị thiếu muối.

"Thời điểm đó, tôi có hỏi một nhà tư sản nước ngoài sinh sống ở Việt Nam rằng: "nhà mình có mua tích trữ muối không?". Tôi nhận được câu trả lời: "Việt Nam có cả mấy nghìn ki-lo-mét đường biển, làm sao có thể thiếu muối mà phải tích". Câu nói này giúp tôi nhận định tốt hơn tình hình và không chạy theo để mua muối về tích", ông Hùng kể.

Trở lại hiện tượng tích trữ xăng dầu những ngày qua của người dân ở TP.HCM, Hà Nội, Long An, Điện Biên, Lai Châu hay Gia Lai... ông Hùng cho rằng đó vẫn là tâm lý của những người nông dân thời xưa.

Do sống cảnh thiếu thốn, nghèo khổ, nên khi nhận thấy có một lợi ích dù rất nhỏ họ sẽ đổ xô làm theo.

Những người dân này không phân tích được nguyên nhân giá xăng giảm là do đâu và giá xăng còn giảm nữa không mà chỉ cần giá xăng xuống là người dân tích trữ. Họ nghĩ rằng, cứ mua được giá xăng rẻ hơn là họ được lợi.

Thứ hai, chính vì chỉ nhìn thấy một chút lợi ích trước mắt nên những người này cũng không thể tính toán được những mối nguy hiểm tiềm ẩn từ việc tích trữ xăng dầu. Cũng có một số người biết nguy hiểm nhưng vì thấy có lợi nên cứ làm.

Từ chỗ bị ảnh hưởng bởi tâm lý của đám đông, thấy một người làm, 10 người làm theo rồi đến cả trăm người cùng kéo nhau mang can mua xăng về tích. Hiện tượng tích trữ xăng dầu những ngày qua là một ví dụ.

Nhìn rộng hơn cũng có thể thấy hiện tượng này từ việc mua tích trữ lương thực, thực phẩm, vơ vét siêu thị trong mùa dịch bệnh.

"Tôi đã chứng kiến hiện tượng này và thấy người dân ùn ùn đẩy hàng hóa trong siêu thị rất đáng ngại.

Những người tiêu dùng của chúng ta vẫn còn quá nặng tâm lý tiểu nông, tầm nhìn ngắn hạn, họ chỉ cần thấy được lời lãi một hai đồng là đua nhau đi mua hàng", ông Hùng nói.

Bên cạnh đó, ông Hùng cũng thừa nhận có nguyên nhân thứ ba đến từ phía cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách.

Cụ thể với ngành xăng dầu, ông Hùng thừa nhận tâm lý cứ thấy giá xăng xuống người dân lại đổ xô đi mua có xuất phát từ việc điều hành giá xăng dầu trong quá khứ của ngành công thương.

"Điều hành giá xăng dầu nhưng chưa ổn định được giá. Khi giá xăng dầu thế giới xuống, giá xăng trong nước chưa xuống nhưng giá xăng thế giới chưa lên, giá trong nước đã tăng trước.

Người dân lo sợ điều này, nên khi có tin đồn là họ chạy theo", ông Hùng nói.

Từ 3 lý do trên, TS Đinh Sơn Hùng nhận định, những người dân mang can mua tích trữ xăng dầu là do bị ảnh hưởng bởi tâm lý tiểu nông và khả năng phân tích, nhận định tình hình còn hạn chế.

Cần điều hành giá tốt hơn

Tuy nhiên, từ hiện tượng trên, chúng ta cũng thấy giá xăng dầu có ảnh hưởng không nhỏ tới tổng chi phí trong gia đình của các hộ dân cư trong xã hội, nhất là ở khu vực nông thôn. Chính điều này, buộc người dân phải tính toán, nhìn thấy giảm được phần chi phí nào họ sẽ làm.

Chính vì thế công tác quản lý, điều hành giá xăng dầu phải quản lý thế nào để giúp ổn định xã hội nếu có được nguồn dư quỹ lớn.

Vị chuyên gia nhắc lại, số tiền từng lít xăng, dầu đóng vào quỹ bình ổn không nhiều nhưng số tiền trên tổng lượng xăng dầu toàn xã hội tiêu thụ được đóng góp vào quỹ là rất lớn. Nếu vận hành, sử dụng nguồn quỹ này hiệu quả chắc chắn sẽ mang lại sự ổn định cho đời sống.

Tiếc là, trên thực tế việc vận hành, quản lý quỹ thời gian qua còn nhiều bất cập, nhiều kẽ hở, thiếu minh  bạch trong việc trích lập và xả quỹ gây nhiều băn khoăn trong xã hội.

Cụ thể, cơ sở để bình ổn giá đã không còn phù hợp (giá cơ sở dựa trên giá CIF, trong khi sản xuất trong nước đã đáp ứng đến 90% nhu cầu, bên cạnh việc đặt ra lãi định mức và chi phí kinh doanh định mức là phi thị trường), dẫn đến có sự phản ứng rất lớn của người dân đối với công tác điều hành giá và thực hiện bình ổn giá xăng dầu.

Cần chấm dứt hiện tượng người dân tích trữ xăng dầu

Hơn nữa, quản lý, vận hành quỹ chưa linh hoạt, khiến nguồn quỹ mất đi một khoản lợi nhuận lớn hơn.

Theo tính toán của ông Hùng, quỹ bình ổn xăng dầu với số dư hàng nghìn tỷ như vậy chỉ nên trích khoảng 10% tiền quỹ để gửi theo hình thức không kỳ hạn nhằm sử dụng khi cần xả quỹ, còn lại gửi theo nhiều hình thức khác nhau để tăng lợi nhuận cho quỹ, giảm gánh nặng cho dân.

Điều này chắc chắn sẽ tránh được tình trạng tăng giá, xả quỹ liên tục như thời gian vừa qua.

"Đồng ý kinh doanh phải có lãi nhưng xăng dầu không phải là lĩnh vực để các nhà kinh doanh có thể tranh thủ kiếm lợi bằng cách tăng giá trước khi giá thế giới tăng, chần chừ giảm giá khi giá thế giới đã giảm nhanh. Không nên làm như thế", ông Hùng nói.

Và một vấn đề nữa ông Hùng cũng lưu ý hiện tượng độc quyền của doanh nghiệp, để lợi ích cục bộ chi phối.. Nếu còn tư duy này thì doanh nghiệp nào cũng muốn kiếm lợi, cũng muốn lấy tiền về túi mình.

Lam Nguyễn

Thứ Sáu, 03/04/2020 07:58

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện