Ô tô Lào, Campuchia có đủ sức cạnh tranh với xe Việt?

(Thị trường) - Theo chuyên gia, ô tô Việt Nam phải cạnh tranh với xe Lào, Campuchia mới chỉ là nguy cơ, còn trước mắt, đây chưa phải đối thủ của Việt Nam.

Chỉ là nguy cơ?

Trong báo cáo về phát triển ngành công nghiệp ôtô gửi Quốc hội, Bộ Công thương nhận định ngành công nghiệp ô tô trong nước sẽ không chỉ vấp phải sự cạnh tranh gay gắt từ ô tô nhập khẩu của các quốc gia đi trước mà còn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ sự phát triển của các nước đi sau trong khu vực là Myanmar, Lào và Campuchia.

Điều này thể hiện qua dữ liệu nhập khẩu xe từ các nước ASEAN tăng lên nhanh chóng khi hiệp định Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) có hiệu lực, thuế nhập khẩu về 0%.

Trao đổi với Đất Việt về nhận định này của Bộ Công thương, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) cho biết, ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam mới chỉ tham gia vào phân khúc thấp của chuỗi giá trị ngành ô tô, chủ yếu vẫn nhập khẩu linh kiện, phụ tùng về lắp ráp là chính

Trong khi đó, khi các hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam đã ký kết với nhiều nước, đặc biệt là khi Hiệp định Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) có hiệu lực, đưa thuế nhập khẩu về 0%, ô tô lắp ráp trong nước không cạnh tranh được với ô tô của Thái Lan, Indonesia... là điều dễ hiểu.

Đối với ô tô của Lào và Campuchia mà Bộ Công thương đề cập, ông Nam chỉ ra hai trường hợp: Thứ nhất, Lào và Campuchia cũng thực hiện lắp ráp ô tô của Nhật, Hàn... giống như Việt Nam, ưu đãi nhiều hơn, giá rẻ hơn. Thứ hai, Lào, Campuchia nhập khẩu nguyên chiếc xe từ các thị trường khác vào, thuế suất thấp. Cả hai loại xe ấy nhập vào Việt Nam rất dễ dàng, thuế suất bằng 0, giá bán rẻ hơn nên có khả năng cạnh tranh với ô tô Việt Nam.

O to Lao, Campuchia co du suc canh tranh voi xe Viet?
Bộ Công thương cảnh báo ô tô Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với xe Lào, Campuchia. Ảnh minh họa

"Như vậy, ở đây không chỉ là vấn đề sản xuất mà còn cả vấn đề thương mại. Nếu có sự cạnh tranh giữa ô tô Việt Nam với xe Lào, Campuchia thì đó chỉ là nguy cơ, còn trước mắt xe Lào, Campuchia chưa phải là đối thủ cạnh tranh với Việt Nam. Chính sách của hai nước thông thoáng hơn, nhập vào rẻ hơn nên dễ dàng xâm nhập vào thị trường Việt Nam", PGS.TS Nguyễn Văn Nam nói.

Ưu ái doanh nghiệp ngoại, bao giờ Việt Nam có công nghiệp ô tô?

Trước sức ép cạnh tranh của ngành ô tô, một trong những đề xuất đáng lưu ý của Bộ Công thương có liên quan đến thuế.

Theo đó, Bộ Công thương đề nghị phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu sửa đổi áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng ô tô từ 9 chỗ ngồi trở xuống theo hướng không đánh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với phần giá trị tạo ra trong nước, với thời hạn của chính sách là từ 5-10 năm.

Bộ này cũng cho rằng cần sửa đổi các chính sách về thuế, chú trọng thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp và các ưu đãi, hỗ trợ khác của Chính phủ để thu hút các dự án đầu tư sản xuất ô tô điện (bao gồm cả chính sách cho người mua).

PGS.TS Nguyễn Văn Nam đặt câu hỏi về mối liên hệ giữa cảnh báo về sức ép cạnh tranh với đề xuất xin ưu đãi thêm thuế cho doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước.

Ông  nhắc lại "điểm chết" trong việc làm chính sách ở Việt Nam đó là chỉ chăm chăm vào ưu đãi thuế.

"Trong những vấn đề doanh nghiệp cần hỗ trợ, ngoài thuế thì còn có những thứ khác quan trọng hơn, đó là: tạo môi trường kinh doanh để doanh nghiệp làm ăn sòng phẳng, đúng luật pháp, tự do cạnh tranh; hỗ trợ về tín dụng, tài chính; hỗ trợ về khoa học công nghệ; đào tạo nhân lực; hỗ trợ về các chính sách xã hội...

Thế nhưng ở Việt Nam, từ địa phương tới Trung ương, hễ nói đến hỗ trợ chủ yếu vẫn là ưu đãi thuế và cấp đất, nói cách khác là ta lấy lợi ích của chính mình cho doanh nghiệp nước ngoài hưởng. 

Doanh nghiệp vào đầu tư ở Việt Nam chỉ hưởng hết ưu đãi, không làm ra được sản phẩm,  Nhà nước cũng không thu được gì. Thậm chí, có lần có doanh nghiệp ngoại lắp ráp ô tô ở Việt Nam còn "dọa ngược" rút khỏi Việt Nam, đi sang nước khác. Bản thân người lao động có chút công ăn việc làm nhưng thu nhập thấp, các vấn đề xã hội khác như nhà ở, dịch vụ y tế... không được chăm lo đầy đủ.

Rõ ràng, chúng ta mới chỉ tập trung vào những ưu đãi cho đầu tư ban đầu, còn hỗ trợ thế nào để cho doanh nghiệp hoạt động thông thoáng, trơn tru, phát triển mạnh mẽ thì chưa có.

Mấy chục năm Việt Nam ưu đãi cho doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư, lắp ráp ô tô ở Việt Nam nhưng tỷ lệ nội địa hóa ô tô con vẫn chỉ được chừng 10%, không đáp ứng mục tiêu đề  ra. Vậy lấy gì đảm bảo nếu Việt Nam tiếp tục ưu đãi cho họ nữa, tỷ lệ nội địa hóa sẽ được cải thiện, hay cuối cùng vẫn là ta xẻo thịt mình cho doanh nghiệp ngoại ăn, họ hưởng hết rồi rút đi?", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại đặt câu hỏi.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Nguyễn Văn Nam đề nghị, cần phải có quyết định rõ ràng: Việt Nam có chọn ô tô là ngành công nghiệp chủ lực hay không? Trên cơ sở xác định mục tiêu đó phải có chương trình cụ thể.

"Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam đến năm 2010, tầm nhìn tới 2020 đã xác định cơ khí là ngành công nghiệp then chốt, là nền tảng và động lực cho sự phát triển công nghiệp của quốc gia. Thế nhưng, đến nay, ngành cơ khí của Việt Nam mới chỉ đáp ứng được 32% nhu cầu nội địa. 

Nếu chúng ta đã xác định làm thì phải có một chương trình cụ thể: Làm gì? Đầu tư cho ai, cho DNNN như trước đây hay doanh nghiệp cơ khi tư nhân? Doanh nghiệp nào tham gia chương trình thì phải cam kết làm từ đầu đến cuối, đồng thời chính sách Nhà nước phải có những biện pháp hỗ trợ cụ thể...", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Thành Luân

Thứ Ba, 15/10/2019 13:33

Van Kien Dai Hoi
Sự Kiện